Уйғур һаҗиларниң сәпири пакистанда хитай даирилириниң тосалғусиға учриди


2006-09-14
Share

CHINa-XINJIANG_MOSQUE_200.jpg
2003-Йили сентәбирдә, уйғур мусулманлар һейтгаһ мәсчитидә ибадәт қилмақта. Хәлқара тәшкилатлар, хитай һөкүмитиниң уйғурларниң диний әркинликини боғиватқанлиқини әйибләп кәлмәктә.

Бу йилқи өмүр һәҗ паалийити вә һәҗ ибадитигә үлгүрүш үчүн сәуди әрәбистанға маңған вә пакистанда виза алалмай сәпирини давамлаштурушқа амалсиз қалған уйғур һәҗичиларниң әһвалида һазирғичә өзгириш болмиди. Уларниң вәзийити "юртиға қайтип кетишкә етиқади йол қоймайдиған, лекин сәпирини давамлаштурушқа амалсиз қалған" әһвалға чүшүп қалди.

Хитай даирилири сәуди әлчиханисиға уйғурларға виза бәрмәслик тәлипини қойған

Пакистанға топланған һәҗичиләрниң сани аз дегәндә 3000 әтрапида болуши мумкин. Лекин бу йәрдики бәзи муһаҗирларниң пәрәз қилишичә, виза елишни күтүп ятқан уйғур һәҗичиларниң сани аз дегәндә 5000 ға йетидикән. Уйғур һәҗичиларниң әскәртишичә, уларниң "йиға - зарисиға йәр - җаһан ерип кетип барған болсиму", лекин аңлайдиған адәм чиқмиған. Исмини ашкарилашни халимайдиған бир һәҗичи мухбиримизға " худадин тәләп қилмақтин башқа амалимиз қалмиди " дәйду.

Сәуди әрәбистан әлчиханиси һазирғичә уйғур һәҗичиләргә виза беришни рәт қилиш сияситидә чиң турмақта. Улар хитай әлчиханиси уйғур һәҗичиләргә виза берилсә болиду демигүчә, виза берәлмәйдиғанлиқини билдүргән. Сәуди әрәбистан әлчиханисиниң баш консули авад әл- әсәри, һаҗичиларниң вәкиллирини қобул қилғанда пакистандики хитай әлчиханисиниң сәуди даирилиридин уйғур һәҗичиларға виза бәрмәсликни тәләп қилғанлиқини ашкарилиған. Лекин хитайниң пакистанда турушлуқ баш әлчиси җаң чүншяң чаршәнбә күни уйғур һәҗичиләрниң вәкиллирини қобул қилғанда сәуди әрәбистан әлчиханисиға виза тоғрисида бесим ишләткәнликини рәт қилди.

Хитай даирилириниң "җуңгу" пуқралириға қилған муамилиси

Пакистандики вәзийәттин хәвәрдар бир уйғур муһаҗирниң ашкарилишичә, хитай баш әлчиси һәҗичиләрниң вәкиллиригә сәуди әрәбистан әлчиханисини виза беришкә мәҗбурлиямайдиғанлиқини вә һәҗичиләрниң юртиға қайтип кетишини тәләп қилған. Исмини ашкарилашни халимайдиған бу зат, хитай әлчиханисиниң вәкилләргә тәһдит салғанлиқини билдүрди.

Биз исламабадтики хитай әлчиханисиға телефон қилип әһвални игиләшкә тиришқан болсақму, лекин телефонимизни алидиған адәм чиқмиди.

Бу затниң әскәртишичә, нөвәттә өзлирини аптоном районлуқ диний ишлар идарисиниң хадимлири, дәп ативалған кишиләр равалпиндики уйғур җамаәт әрбаплириға һәҗичиләрни қайтип кетишкә үндәш тоғрисида хизмәт ишлимәктикән. юқирида зияритимизни қобул қиған һәҗичиниң әскәртишичә, хитай әлчиханиси һәҗичиләргә вәкил болуп әлчихана билән сөзләшкили барған кишиләрни "гәп қилмас" қиливәткән.

Уйғур һәҗичиләрниң көпчилики яшанған кишиләрни асас қилған болуп, бу әһвал сәпәр үстидики һәҗичиләр ичидә өлүм - йитим вәқәлириниң йүз бериш иһтималини кәлтүрүп чиқармақта.

Буниңдин бир қанчә күн илгири һәҗ визиси алалмиған бир уйғур һәҗичи равалпиндида вапат болди. 45 яшларниң қарисини алған бу киши йүрәк кесили қозғилип кетип вапат болған. Гәрчә сәуди әрәбистан әлчиханиси уйғур һәҗичиләргә виза беришни рәт қилған вә хитай әлчиханиси һәҗичиләрниң юртиға қайтип кетишини тәләп қилған болсиму, лекин һәҗичиләр диний пәрһизни ада қилмиғичә юртиға қайтип кетишкә рази әмәс.

юқирида зияритимизни қобул қилған һәҗичи зат, гәрчә қолида хитай паспорти болсиму, лекин хитай әлчиханисиға қорқуп баралмайватқанлиқини билдүрди.

юқирида зияритимизни қобул қилған һәҗичи зат, гәрчә қолида хитай паспорти болсиму, лекин хитай әлчиханисиға қорқуп баралмайватқанлиқини билдүрди.

UAA Хитай вә сәудиниң сияситигә етираз билдүрди

Пакистандики һәҗичиләрниң вәзийити чәтәлдики уйғур тәшкилатлириниң диққитини қозғиғимақта. Мәркизи вашингтондики америка уйғур җәмийити пәйшәнбә күни баянат елан қилип, хитай әлчиханисиниң уйғур һәҗичиләргә тутқан позитсийисини әйиблиди.

Америка уйғур җәмийити баянатта "хитай һөкүмити сәуди әрәбистан визисиға хитайда илтимас қилишни тәләп қилишта буни уйғур һәҗичиләрниң сәуди әрәбистанға беришини контрол қилишниң бир йоли, дәп қариған болуши мумкин, " дәйду.

Вәқәдин хәвәрдар кишиләрниң ашкарилишичә, хитай әлчиханиси уйғур һәҗичиләргә һазирчә хитайға қайтип кетип, келәр йили һәҗ өмики билән чиқишни яки һәҗ визисигә хитайда илтимас қилишни тәләп қилған. Баш әлчи җаң чүншяң, хитайниң сәуди әрәбистан һөкүмити билән 3 - дөләткә чиқип һәҗгә бармақчи болған хитай пуқралириға виза бәрмәслик тоғрисида келишими барлиқини билдүргән.

Уйғур кишилик һоқуқи йитәкчиси рабийә қадир, "хитай һөкүмити уйғур мусулманлириниң исламдики бәш пәрһизниң бири һәҗ ибадитини ада қилишиға йол қоюши керәк, " дәп көрсәтти. Рабийә қадирниң әскәртишичә, у сәуди әрәбистан әлчиханиси, ташқи ишлар министири, рабутул ислам вә америкидики ислами тәшкилатларға хәт йезип, уйғур һәҗичиләрниң әһвални мәлум қилған вә уларниң уйғур һәҗичиләргә виза бериш тоғрисида сәуди һөкүмитигә бесим ишлитишини тәләп қилған. Рабийә қадир, "биз пакистандики сәуди әрәбистан әлчиханисиниң уйғур мусулманлириға һаятидики бу арзусини биҗа кәлтүрүш үчүн виза беришни тәләп қилимиз, " дәйду. (Әркин)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт