Xu jintawdin qalidighan siyasiy miras néme?

Xitayche tarqilidighan “Diplomatiye mutexessisliri” dégen tor gézitte bügün, xu jintawdin qalidighan siyasiy miras heqqidiki mulahiziler tunushturuldi. Oqurmenlermu shu sehipige obzor yollidi.
Muxbirimiz weli
2012.01.13
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
hu-jintao-america-ziyariti-305.jpg Xitay re'isi xu jintaw amérika mu'awin prézidénti Joe Biden bilen. 2011-Yili 18-yanwar.
AFP

Erkin zhurnalist dawid kohénning “Xu jintawdin qalidighan siyasiy miras” heqqidiki mulahizsini, béyjing uniwérsitéti shöbe ottura mektipining xelq'ara bölüm bashliqi jyang shöchin bügün, xitayda tarqilidighan “Diplomatiye mutexessisliri” dégen tor gézitide tonushturdi. “Xitaydiki hoquqchiliq” ni tetqiq qilidighan intérnét blogi bar dawid kohén maqaliliri buningdin burun, xelq'arada én'gilizche tarqilidighan “Muhapizetchi”, “Xristyan ilmiy zhurnili” we xitayda én'gilizche tarqilidighan “Yer shari waqit géziti”, “Xelq gériti” dégen gézitlarda özlüksiz élan qilinip turuwatqan idi.

Dawid kohénning “Xu jintawdin qalidighan siyasiy miras” heqqidiki mulahizisi, xelq'arada keng tarqilidighan “Diplomat” zhurnilining ötken heptidiki bir sanida élan qilin'ghan idi. Aptor bu maqalisini, xu jintawning yéngi yil harpisida qilghan sözide “Xitay bilen gherb elliri arisida medeniyet urushi bashlandi” dep jakarlighan bir abzas sözini tehlil qilishtin bashlighan idi.

Dawid kohénning bayan qilishiche, xu jintaw xitay bilen gherb elliri arisida “Bashlandi” dep jakarlighan medeniyet urushining mezmunini, xelq'aradiki düshmen küchler xitayni gherbleshtürüsh üchün, xitaygha hemme sahedin séngip kérishke bashlidi dep chüshendürgende, xu jintaw gherbliklerning közige, xuddi xitayda burun bolup ötken “Medeniyet inqilabidiki qizil qoghdighuchilar” gha qizil kitabni polanglitiwatqandek köründi. Xitayning dölet re'islikige belgilen'gendin buyan özining ichki hés - tuyghulirini peqet srtqa ashkarilap baqmighan xu jintawning bu qétim, könglining chongqur qatlimida saqlap kéliwatqan gherb ellirige bolghan düshmenlik tuyghusini bu qeder éniq ashkarilighanliqi, éhtimal uning hazir kéyinki xitay re'isige siyasiy miras qaldurushqa aldirawatqanliqidin bolsa kérek.

- Men dawid kohénning köz qarishigha qoshulimen, - deydu béyjing uniwérsitéti shöbe ottura mektipining xelq'ara bölüm bashliqi jyang shöchin. Uning bayan qilishiche, xu jintaw bu sözni özining kommunist partiye ezalirigha qilghan. Xu jintaw hazir, kéler yili 10 - ayda hoquqini ötküzüp bérishtin burun siyasiy miras qaldurup, xitayni kelgüsidimu özi layihiligen istratégiye buyiche ish qilidighan qilishqa aldirawatidu.

Bu maqalide bayan qilinishiche, xu jintaw sözide ochuq éytmayla miras qaldurup ketmekchi bolghan birinchi mesile, jang zémin peyda qilghan, xu jintaw özi hel qilmay dawamlashturiwergen mesile - pütün xitaydiki baylar bilen namratlarning perqini chongaytish, kommunist partiyini chérikleshtürüsh, xelqning exlaqini bulghash mesilisi.

Xu jintaw qaldurup ketmekchi bolghan ikkinchi siyasiy miras, kommunist partiye qurulghanliqining 90 yilliqini xatirilesh yighinida terghip qilghan bashqa milletlerni chetke qéqish, pütün xelqni térrorluq wehimisi astida qaldurush mesilisi.

Xu jintaw qaldurup ketmekchi bolghan üchinchi siyasiy miras - xelqni puldin bashqini tonumasliq, menpe'etnila közlesh yoligha bashlash we herbiy qisimlar xelqni, yer igilirini, chet'elliklerni bulang - talan qilishqa qutritidighan kona en'enini dawamlashturush mesilisi.

Xu jintaw qaldurup ketmekchi bolghan tötinchi siyasiy miras - go méyméy dégen xanim xitaydiki qizil kirist jem'iyiti dep atilidighan saxawetchi organning bashliqiliri, xelqtin toplan'ghan i'ane pulni shehwaniyliqqa ishletlenlikini pash qilghanda, bir zawutning ish meydanida yolda qalghan ikki yashliq yöyö dégen qiz balini aptomobillar bésip ötüwatqanliqini körgen 18 adem qilche hésdashliq bildürmigen weqe yüz bergende, xitayda pütün xelq xitaydiki bundaq exlaq gumran bolghan mesilige qattiq échinsa, xu jintaw héchqandaq ipade bildürmigen mesile.

Bügün xitayda bu maqale élan qilin'ghan sehipide, oqurmenler bu heqte erkin munazire qilishti. Buning biride, maw zédung medeniyet inqilabi mesilisini déng shawpinggha qaldurup qoydi, déng shawping tyen'enmén weqesi mesilisini jang zémin'ge qaldurup qoydi, jang zémin falun'gung mesilisini xu jintawgha qaldurup qoydi, xu jintaw nobil mukapati mesilisini shi jinpinggha qaldurup ketmekchi. Yillardin buyan bundaq “Siyasiy miraslar” köpiyip, mesililer döwélinip, uni xelqmu we dölet zéminimu kötürelmigudek halgha kélip qaldi. Emdi kommunist partiyini gumran qilmighuche bu mesililer hel bolmaydu dep bayan qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.