Emgek küchi yötkesh siyasiti qandaq aqiwetlerni meydan'gha keltüridu?

Xitay axbarat wastilirida, Uyghur élidin yene bir türküm Uyghur qizlirining xitay ölkilirige ishqa orunlashturush üchün élip méngilghanliqi xewer qilin'ghan bolup, mezkür weqe chet'ellerdiki Uyghurlar arisida ghulghula peyda qilmaqta.
Muxbirimiz eqide
2009-09-02
Share
Guang-dong-toqunush-Uyghur-qiz-305 video.sohu.com Din élinghan bu sürette, bir uyghur qiz ishchining undin artuq xitay ishchiliri teripidin rehimsizlerche kalteklinip, éghir zeximlinip, ölük halette yatqan körünüshi.
video.sohu.com Din élindi.

Xoten wilayiti chéra nahiyesidin jem'i 115 neper Uyghur qizi, "chingdaw teygu'ang ayaqchiliq shirkiti" ge bir yilliq toxtam bilen élip méngilghanliqi heqqidiki xewer shinxu'a axbarat xewer torida élan qilin'ghandin kéyin, bu mesile chet'ellerdiki Uyghurlar arisida küchlük naraziliqlarni meydan'gha keltürdi.

Xitay da'irilirining bu yil peqet peyziwat nahiyisidinla 4300 Uyghur yashni xitay ölkilirige yötkep bolghanliqi éniqlan'ghan bolup, xitayning organ metbu'ati shinxu'a agéntliqi, üch yil ichide peyziwattin xitay ölkisige 19 ming ishlemchining yötkelgenlikini ashkarilighan idi.

Xitay axbarat wastiliri yene, 2009 ‏- yilining deslepki mezgilide, qeshqer wilayiti tewesidinla 200 ming 400 ademning sirtqa ishleshke yötkelgenlikini bildürgen.  Démek Uyghur ilidin toxtimastin türküm - türkümlep yötkiliwatqan Uyghur emgek küchliri, xitay hökümitining halliq sewiyige yetküzüsh dégen siyasiti boyiche emeliyleshtimu?  

Radi'omiz bir qanche yillardin buyan igiligen melumatlardin qarighanda, xitay ölkiliridiki zawutlargha orunlashturulghan Uyghur emgek küchliri, bolupmu yash Uyghur chokan ‏- qizlirini asas qilghan ishchilar, her xil kemsitish, xorlash we hetta tuyuq yollargha mejburlinishtek aqiwetlerge duch kelgen.

Xitay zawut bashliqlirining bésimlirigha berdashliq bérelmigen qiz ishchilarning bir qisimlirining, tijaretchi Uyghurlar bilen alaqe baghlash arqiliq Uyghur éligha qéchip kelgenliki, emma yerlik yéza bashliqlirining toxtam toshmay turup qaytip kelgen ishchilarni jazalash chariliridin qorqup, ürümchi, qaramay qatarliq sheherlerde yoshurunup yashashqa mejbur bolghanliqi, hetta bir qizning özini öltürwalghanliqi heqqidiki uchurlar radi'omiz teripidin élan qilin'ghan idi.

Siyasiy közetküchiler, bu yil 26‏ - iyun yüz bergen shawgüen weqesi shuningdek 5 ‏- iyul ürümchi weqesining meydan'gha kélishi xitayning mejburiy yosunda yolgha qoyuwatqan " Uyghur emgek küchlirini xitaygha yötkesh" tin ibaret toghra bolmighan siyasitining mehsuli dep qarimaqta.

Dunya Uyghur qurultyining bayanatchisi dilshat réshit ependi xelq'ara metbu'atlarning ziyaritini qobul qilip, köp qétim, xitayning Uyghur emgek küchlirini xitaygha yötkesh siyasitining perez qilish qéyin bolghan aqiwetlerni élip kélidighanliqini éytip, xitay hökümitining mezkür siyasitini " ochuq ‏- ashkara élip bériliwatqan Uyghurlarni yoq qilish siyasiti" dep eyibligen. Dilshat réshit " ürümchi weqesi" yüz bergendin kéyin xitay hökümitining yene bu xil siyasitini toxtatmasliqining sewebliri toghrisida toxtaldi.

Amérikidiki Uyghur adwokat nuri türkel ependi, xitayning Uyghurlargha qarita qanliq qirghinchiliq élip bérishigha yol achqan, Uyghur we xitay milliti otturisidiki öchmenlikning heddidin tashqiri derijide küchiyip kétishige seweb bolghan, emgek küchlirini yütkesh siyasitining izchil dawamlashturulushi ikki millet arisida yene perez qilghili bolmaydighan éghir aqiwetlerni meydan'gha keltüridighanliqini otturigha qoydi.

Biz xitayning hökümet orunlirigha, bolupmu 5 ‏- iyul ürümchi weqesi yüz bergendin kéyin, tunji qétim adem yötkesh ijra qilin'ghan xoten wilayetlik hökümet organlirigha  téléfun urup ularning qarashlirini igilesh üchün köp tirishtuq, biraq ürümchi weqesidin kéyin yüz bériwatqan téléfun liniyelirining tosqunluqqa uchrishi tüpeyli xitayning bu heqtiki qarashliri toghrisida héchqandaq uchurgha érishelmiduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet