Ilham toxti: biz ejderhaning ewladi emes

Washin'gton pochtisi géziti bügün, 4 - yanwar, proféssor ilham toxti we uning yéqinqi pa'aliyetliri heqqide bir parche maqala élan qildi. Maqalide bayan qilinishiche, ilham toxti nöwette Uyghurlarning qanuniy hoquq menpe'eti heqqide heptilik liksiye uyushturmaqta.
Muxbirimiz shohret hoshur
2010-01-04
Share
Ilham-tohti-liksiye-sozlimekte-305.jpg Süret, washington pochtisi géziti bügün, 4 - yanwar, élan qilghan proféssor ilham toxti "ghezeplengen bir az sanliq, awaz chiqiridighan jay tapti" dégen maqalining tordiki körünüshi.
www.washingtonpost.com Din élindi.

Liksiye her jüme küni uyushturulghan bolup, liksiyige béyjing we shu etiraptki Uyghur, qazaq we xitay oqughuchilar ishtirak qilmaqta.

Maqalida körsitilishche, ilham toxti liksiyi'iside milliy kimlik mesilisini alahide tekitlimekte. Maqalida neqil keltürülüshiche, ilham toxti bir qétimliq liksiyisini mundaq bashlighan: "biz ejderhaning ewladi emes, bizning tariximizni junggo kommunistik partiyisi berpa qilghan emes. Yeni bizning tariximiz 60 yilliq tarix emes, köp uzaqlargha sozulghan qedimiy bir tarix."

Maqalida, ilham toxtining pa'aliyetliri bilen birlikte Uyghurlarning nöwettiki weziyiti heqqidimu alahide toxtalghan. Bu nuqtida Uyghurlarning xitayning milliy siyasitin narazi ikenliki, xitay köchmenlirining, Uyghur rayonidiki ish orunlirini manapul qiliwalghanliqi, Uyghur medeniyitining yoqitilishqa urunuluwatqanliqi, del mushu sewebtin, 5 ‏- iyul ürümchi weqesining kélip chiqqanliqi pakitlar bilen bayan qilin'ghan. Buning arqidin ilham toxtining 5 - iyul weqesini küshkürtküchi dep qarilip, béyjingdiki bir méhmanxanida 3 hepte qamap qoyulghanliqi we soraqqa tartilghanliqi bayan qilin'ghan.

Maqalida körsitilishiche, u 3 heptilik nezerbenttin chiqip dersxanigha kirgen küni oqughuchiliri sinipta ornidin des turup hörmet bildürgen we qizghin chawak bilen alqishlighan.

Maqalida bayan qilinishiche, ilham toxti liksiyiside, Uyghurlar duch kéliwatqan nöwettiki jiddiy mesililer we uni hel qilishning charilirini otturigha qoyghan, oqughuchilirini Uyghur mesilisini hel qilishta chet'eldin ümid kütüshtin bekrek, mewjut qanunlar arqiliq milliy menpe'etni mudapi'e qilishqa chaqirghan.

Maqalida körsitilishiche, ilham toxti bir qétimliq liksiyisi dawamida, Uyghur rayonigha qaynaydighan ayropilanlarda in'giliz tilining, poyizlarda xitay tilining mulazimet tili boluwatqanliqini, nöwettiki tengsizliklerning addiy bir misali süpitide bayan qilip ötken. Maqalida, ilham toxti otturigha qoyghan bu mesililerning adette xitay jem'iyitide héchkim sözleshke jür'et qilalmaydighan mesililer ikenliki körsitilgen.

Maqala aptori, ilham toxti we uning pa'aliyetliri heqqide bir türküm mutexessislerning pikrini igiligen. Harward uniwérsitétining Uyghur tarixi tetqiqatchisi Rian Thum, ilham toxtining nutuq qabiliyitige we jasaritige apirin oqush bilen teng, uning öz wedisi boyiche, nutuq sözligende we maqale yazghanda xitay dölitining asasliq qanun prinsipliridin chetnimeywatqanliqini eskertken.

Xitay ziyaliysi wang lishyung, "eger hökümet, ilham toxtigha oxshash bir kishini düshmen dep qarisa, u chaghda, az sanliq milletler bilen munasiwetning yaxshilinishidin ümid kütüsh mumkin emes," dégen.

Aptor yene, liksiyige qatnashqan bir Uyghur oqughuchini ziyaret qilghan. U oqughuchi, "ilham toxti bizning wekilimiz. U dewatqan sözler bashqilirimiz déyelmeywatqan sözler," dégen.

Aptor öz közitishige asasen, ilham toxtining liksiye dawamida chet'eldiki Uyghur teshkilatliri bilen oxshash meydanda gep qilmaywatqanliqini, bolupmu xitayning Uyghur rayonini idare qilish heqqining bar - yoqluqi heqqide héch éghiz achmaywatqanliqini eskertken.

Nöwette bir qisim xitay ziyaliyliri we chet'ellik mutexessisler ilham toxtini Uyghur mesilisini hel qilishta mötidil yolni yeni ottura yolni tallighan közge körün'gen shexs dep qarimaqta.

Aptor maqalisining axirida , ilham toxtining töwendiki sözlirige orun bergen: "saqchilar péyimgha chüshkili uzun boldi. Emma, hayatla bolidikenmen, méngiwatqan yolumni dawamlashturimen."

Hörmetlik oqurmenler, bu programmimizda, tonulghan Uyghur ziyaliysi, qanuniy hoquq pa'aliyetchisi ilham toxti heqqide yézilghan maqalini tonushturduq.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Anonymous says:
Jan 04, 2010 05:29 PM

Ilham toxtining milletni qanun ﯪrqiliq özini qughdashqa chaqirghanliqini nahayiti toghra dep qaraymen , peqet chet elge tayinish toghra emes chunki ular özlirige birer menpeet bolmisa hergizmu bizge yardem qilmaydu, we hazirqi xitayning qudrtidin élip éytqandimu yardenm qilalmaydu, chunki ﯪshu engiliye ﯪlliqachan musteqil bolghan uyghur élini xitaygha qayturup bergen emesmu.....

Anonymous says:
Jan 05, 2010 06:19 AM

Ilham toxtining milletni qanun arqiliq özini qughdashqa chaqirghanliqini nahayiti toghra dep qaraymen , peqet chet elge tayinish toghra emes chunki ular özlirige birer menpeet bolmisa hergizmu bizge yardem qilmaydu, we hazirqi xitayning qudrtidin élip éytqandimu yardenm qilalmaydu, chunki ashu (chetellikler) alliqachan musteqil bolghan uyghur élini xitaygha qayturup bergen emesmu.....

Anonymous says:
Jan 05, 2010 01:50 AM

Ilham toxti meyli qandaqla sözlimisun beribir xitay yaxshi körüp ketmeydu. Mohimi ilham toxti saq-salamet tursila boldi.

Anonymous says:
Jan 04, 2010 03:07 PM

Eslide, ilham toxtidek ot yürek we jasaretlik ziyalidin yene 100 lep ,minglap chiqsa, uyghurning bügüni bundaq bolmasti?!
Chetelde weten dep towlighan bizlerge qarighanda, dölet ichide , qarangghu türmiler, ﯪzapliq qiynashlar közige körünüp tursimu heqni sözlesh nimidigen jasaret!

Anonymous says:
Jan 05, 2010 06:21 PM

Ilham toxti uyghurlarning wijdani! bu kishining saq-salamet turalishigha hemmimiz köngül bölmüsek bolmaydu...

Anonymous says:
Jan 06, 2010 05:59 AM

ﯪLlah her kishige til we eqil bergen, qiyamette uni nede qandaq ishletkinidin soraydu. Her bir ﯪdemge bu soraqtin ötüsh ﯪsan bolmaydu, elwette peyghember eleyhissalam : silerning ichinglardiki eng yaxshiliriringlar bashqilargha eng menpeetlik bolghininglardur, dégen ﯪllah bizni we perzenlirimizni bashqilargha menpetlik ish qilip özi üchün sawap tapidighanlardin qilsun, we yaramliq kishilerni millititimining béshidin ﯪyrimisun, ﯪmin.

Anonymous says:
Jan 04, 2010 09:13 PM

.Ilham toxti .Ependi qolidin kélidighan da:iride :uyghur mesilide küresh qilwatqan ﯪz sandiki ziyalilirimizning biri ..Eger :uyghur ziyalilirining hemmiside mushundaq roh bolidighan bolsa xétay hökimitige chong bésim peyda qilalaytti .

Anonymous says:
Jan 04, 2010 06:45 PM

Erkek ﯪdem mushundaq emeliyetke uyghun ish bilen xelqi üchün xizmet qilidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet