Ирандики балочлар вә җундуллаһ тәшкилати

Ансиклопидик мәнбәләрдә көрситилишичә, балоч миллитиниң нопуси 20 милйон әтрапида, улар асаслиқи иран, пакистан вә афғанистан чегра бойлирида яшайду. Балочлар өзлири яшаватқан, мәзкур 3 дөләт чегриси ичидики районни балучистан дәп атайду.
Мухбиримиз шоһрәт һошур
2009-10-19
Share
Iranda-partash-Baluchistan-qarshiliq-kuchliri-305.jpg Сүрәт, 19 - өктәбир, ирандики балочларниң җундуллаһ дегән намдики бир қаршилиқ көрситиш тәшкилати елип барған партлитишта өлгәнләр үчүн елип берилған матәм паалийитидин бир көрүнүш.
AFP Photo

Балочлар йиллардин бери өзлириниң сиясий җәһәттә кәмситишкә учриватқанлиқи, иқтисад вә мәдәнийәт җәһәттин арқида қалдурулуватқанлиқи һәққидә шикайәт қилип кәлмәктә.

Көзәткүчиләрниң қаришичә, бу қетим иранда йүз бәргән партлитиш һәрикити әнә әшу наразилиқниң инкасидур. Вәқә йүз бәргәндин кейин, америка һөкүмити баянат елан қилип вәқәни әйиблигән болсиму, иран һөкүмити вәқәниң арқисида америкиниң қоли барлиқини баян қилмақта. Балучларниң миллий һәрикити охшимиған дәврләрдә вә охшимиған гуруппилар тәрипидин миллий мустәқиллиқ, миллий аптономийә вә миллий баравәрлик шуари билән давам қилмақта.

Бу қетимқи партлитиш һуҗуминиң җавабкарлиқини үстигә алған җундуллаһ тәшкилати, өзлириниң ирандики балочлар вә суннийләрниң һәқ - һоқуқи үчүн күрәш қилидиғанлиқини билдүргән. Тәшкилат башлиқи әмир абдул мәлик, бу һәқтә мундақ дегән: "биз пәқәт иран һөкүмитидин вәтәндашлиқ һәқлиримизни тәләп қилимиз, ирандики шиәләр билән сүннийләр вә балучлар арисида баравәрлик болушини арзу қилимиз."

Әмир абдул мәлик өткән йили америка авази радиосида сөз қилип, өзиниң ирандин бөлүнүшни халимайидиғанлиқини, пәқәт баравәрлик тәләп қиливатқанлиқини очуқ баян қилған болсиму, униң бу сөзлири һәр қайси тәрәпләрдә гуман пәйда қилған. Чүнки җундуллаһ тәшкилати, йеқинқи бир қанчә йил ичидә арқа - арқидин бир қатар қораллиқ һуҗумларни елип барған. Һуҗумларда, иранниң дөләт бихәтәрлик күчлири, юқири дәриҗилик һөкүмәт әмәлдарлири вә нуқтилиқ иқтиади қурулушлири асаслиқ һуҗум нишани болған. Җундуллаһ тәшкилати бәзи чағларда, пуқраларни зиянға учритиштинму өзини тартмиған. Мәзкур тәшкилат өзлириниң қораллиқ йолни таллишини хәлқара җамаәтниң диққитини тартиш вә райондики тәңсизликни дуняға көрситиш дәп чүшәндүргән.

Җундуллаһ тәшкилати 2005 ‏- йили иран президенти әһмәдиниҗадиға суйқәст һуҗуми елип барған. Һуҗумда әхмәдиниҗадиниң бир муһапизәтчиси өлгән вә башқилири яридар болған; 2006 ‏- йили 16 - март күни иранниң миллий байрими новруздин 4 күн бурун, тасоки районида пуқраларға һуҗум қилип 22кишини өлтүргән. Бу арқилиқ иранниң миллий байримини мусибәт күнигә айландурмақчи болған; 2007 - йили 14 - фиврал күни, балучистанниң мәкизи Zahedan шәһиридә бир һәрбий аптомобилға һуҗум қилип, иранниң дөләт бихәтәрлик күчлиридин 18 кишини өлтүргән.

Мәзкур тәшкилат йәнә 2007 ‏- йили 19 ‏- авғуст күнии иранниң йүк аптомобил шопурлиридин 21 кишини гөрүгә алған; 2008 - йили 13 - июн күни иран сақчилиридин 18ни бағлап елип қечип гөрүгә алған вә ахирида гөрүгә елинғанларни тамамән өлтүрүвәткән.

Җундуллаһниң әң йеқинқи һуҗуми мушу йәкшәнбә күни йүз бәргән болуп, партлитиш шәклидики һуҗумида, бир генерал вә бир қанчә офитсер вә пуқралар болуп 42 киши өлгән.

Җундулллаһ тәшкилатиниң башлиқи әмир абдул мәлик, бу йил 27 яш болуп, у 2007 ‏ - йили америка авази радийосиниң парсчә бөлүми тәрипидин зиярәт қилинған, у шу қетимқи программида, ирандики хәлқ қаршилиқ һәрикитиниң һөрмәткә сазавәр рәһбири дәп тонуштурулған. Бу тонуштуруш, америкидики көплигән парси америкилқларниң наразилиқини қозғиған.

А б с теливизийиси қатарлиқ америкидики бир қисим ахбарат органлири йеқинқи йиллардин бери, америка һөкүмитиниң балучистандики җундуллаһ тәшкилатини астирттин қоллаватқанлиқи һәққидә бир қисим хәвәрләрни ишлигән болсиму, бу хәвәрләрниң растлиқи һәр вақит гуман обикти болуп кәлмәктә. Америка һөкүмитиму бу хил хәвәрләрниң растлиқини инкар қилип кәлмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт