Исрапхорлуқ әхлақниң дүшмини

Исрапхорлуқ пүтүн инсанийәтниң луғитидә сөкүлидиған, аллаһ яқтурмайдиған, әхлақлиқ кишиләр йиргинидиған бир хил начар хулуқтур.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти хәвири
2008-09-11
Share

 Бир тал нанниң қанчилик зор әмгәк билән тәйярланғанлиқини, томузда тонурдәк лавулдап турған пиҗғирим аптапта ач - тоқ йүрүп ишләйдиған меһнәткәш деһқанниң шу данларни топа самандин айрип адалап чиқидиғанлиқини есимизгә алғинимизда, күндилик турмуш җәрянида исрап болуватқан аш - нанға биарам болмай туралмаймиз.

Ресторанларда кишиләр "сәндин мән қалармәнму" дегән бәслишиштә мәнмәнчилик қилип өзини көрситиш үчүн һәддидин артуқ буйрутуп униң йеримидин көпрәкини әхләт сандуқиға атидиған әһвалларни ойлиғинимизда, бу һәддидин ашқан исрапчилиққа ичимиз ечишмай туралмаймиз.

Исрапхорлуқ әхлақсизлиқтур

Сәуди әрәбистаниниң мәдинә мунәввәрә шәһиридә турушлуқ алим муһәммәд нияз һаҗим исрапхорлуқниң яман хулуқ икәнликини баян қилип мундақ деди:" исрапхорлуқ билән әхлақсизлиқ иккиси қошкезәккә охшап кетидиған бир начарлиқтур. Чүнки әхлақлиқ кишиләр аш - нанниң нәдин кәлгәнликини вә қанчилиған еғир җапалар билән һазирланғанлиқини билиду вә аш - нанни һөрмәтләйду, уни исрап қилмайду, һаҗитидин ашқанни еһтияҗ игилиригә хәйр - сахавәт қилиду. Әмма әхлақ - пәзиләттин несивиси болмиғанлар аш - нанни харлайду, уни исрап қилип әхләт сандуқиға ташлайду.

Әхлақсиз адәм ява мевилик дәрәхкә охшайду. Униң мевиси төкүлгәндә кишиләр қаңсиқ һәм аччиқкән, дәп униңдин нәпрәтләнгәндәк, әхлақсиз адәмниң сөз - һәрикәтлиридин кишиләр сәскинип қачиду. Әхлақлиқ адәм етибарлиқ мевилик дәрәхкә охшайду. Униң мевиси төкүлгәндә кишиләр ләззәтләнгәндәк, әхлақлиқ адәмниң сөз - һәрикәтлиридин мәнпәәтлиниду. Биздә " һаялиқ киши баһалиқ киши, һая бар йәрдә вапа бар"дәйдиған һекмәтлик сөзләр бар. Һаялиқ адәм яман ишлардин вә начар хулуқлардин йирақ туриду. Гүзәл ишларни қилиду. Исрапхорлуқ қилмайду. Қуран кәримдә:" йәңлар, ичиңлар, исрап қилмаңлар, аллаһ исрап қилғучиларни һәқиқәтән яқтурмайду дәп көрситилгән."

Иқтисадчиллиқ кәмбәғәллишип қелишниң алдини алиду

Муһәммәд нияз һаҗимниң ейтишичә, иқтисадчиллиқ кәмбәғәл болуп қалмаслиқниң капалитидур. Бузуп чечиш вә исрап қилиш болса, кәмбәғәлликниң башланғучидур. Исрапхорлар чоқум бир күни униң дәрдини тартмай қалмайду. Тарих вә тәҗрибиләрму буни испатлимақта. Шуңа бир һәдистә:" иқтисадчил билән иш көргән адәм кәмбәғәллишип қалмайду"дәп кәлгән.

Иҗтимаий әхлақ бузулуп, бейиған бәзи кишиләр меһмандарчилиқни исрапхорлуқ билән булғимақта. Бәзиләр һалиға бақмай уларни дорап, һәтта қәрзгә кирип туруп исрапхорлуқ җамида мәй ичип, ахир пушайманни алидиған қача йоқ, зиян азабида пучулинип йүрмәктә. Кийим - кечәк, той - төкүн, нәзир - чирақ вә һәр қандақ ишта иқтисадчил болуп, исрапчилиққа қарши туруш керәк. Һәтта аилиләрдә тамақ әткәндиму хуручларни тәңшәп, исрапчилиқтин сақлиниш лазим.

Тойлуқниң ешип кетишиму исрапхорлуқтур

Муһәммәд нияз һаҗимниң ейтишичә, һазир түгимәйватқан еғир бир исрапхорлуқ шуки, тойлуқниң ешип кетиши сәвәбидин йигитләр пәрзини вақтида ада қилалмай һәр хил қийинчилиқларға дуч кәлмәктә. Бәзилири түрлүк яман йолларға кирип кәтмәктә.

Хели оқумушлуқ ата - аниларму дорамчилиқ йоли билән тойлуқни аз көргәнликтин қизлар олтуруп қалмақта. Буларниң һәммиси мәнмәнчиликниң һориға җимиқип, пәрзәнтлириниң бәхт - саадитини өзлириниң абройпәрәслик нәпсанийити бәдилигә қурбан қиливәткәнликниң нәтиҗисидур. Бир һәдистә:" никаһниң әң бәрикәтлики у никаһниң чиқим җәһәттә әң аз болғинидур," дәп кәлгән.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт