TürkiyidikiMPL téléwiziyisining türkistanbul programmisida sherqiy türkistan mesilisi

Türkiyidiki MPL téléwiziyiside her heptining düshenbe künliri kech sa'et 21:30 din 22:30 giche türkistanbul programmisi teqdim qilinip sün'i hemra arqiliq neq meydandin tarqitilip kelmekte.
Muxbirimiz arslan
2008-09-26
Share
Ehmet-turkoz-305.jpg TürkiyidikiMPL téléwiziyisining türkistanbul programmisigha sherqiy türkistan köchmenler jemiyitining bashliqi doktor ehmet türkoz ependi riyasetchilik qilip kelmekte.
RFA Photo / Arslan

Türkistanbul yeni türkistan - istanbulni meqset qilin'ghan programma bolup, bu téléwiziye programmida sherqiy türkistan mesilisi, sherqiy türkistan mesilisi heqqide istanbulda élip bérilghan ish - pa'aliyetler tonushturulghandin sirt, türkiye xitay munasiwetliride sherqiy türkistan mesilisi, türkiye - qazaqistan munasiwetliri, qazaqistan - xitay munasiwetliri shundaqla ottura asiya döletliri we türk dunyasi toghrisida tetqiqatchi alimlar, doktur, proféssorlar we jem'iyet bashliqliri bilen pikir ‏- mulahize qilinip neq meydandin sün'i hemra arqiliq tarqitilip kelmekte.

Bu téléwiziye programmigha sherqiy türkistan köchmenler jem'iyitining bashliqi doktor ehmet türkoz ependi riyasetchilik qilip kelmekte. Bu qétimqi türkistanbul téléwiziye programmisigha istanbul shehri zeytunburnu rayonluq sheher bashliqining bash meslihetchisi ilyas saka ependi ishtirak qilip, sherqiy türkistan mesilisi heqqide bir qanche türde toxtaldi. Hemde türkistanbul téléwiziye programmisining riyasetchisi doktor exmet türkoz ependining sherqiy türkistan toghrisida sorighan so'allirigha tepsili jawab berdi.

Hörmetlik ilyas saka ependi aldi bilen özingiz heqqide sözlep béremsiz?

Bolidu, méning ata ‏- anam bir gurup kishiler bilen 1953 ‏- yili sherqiy türkistandin köchüp kelgen iken. Men 1962 ‏- yili manisada tughuldum. 1967 ‏- Yildin biri istanbul shehrining zeytunburnu rayonida yashawatimen. Méning 3 perzentim bar. Méning millitim qazaq millitidin bashqilar méning yurtumni sorisa her qachan özümni sherqiy türkistanliq dep jawab bérimen. Chünki sherqiy türkistandiki qérindashlargha bizning wapadarliq mejburiyitimiz bar. Sherqiy türkistan bir jughrapiyining ismi, u bir türk yurtining ismidur we untulghan hemde körmeske sélin'ghan bir orunning ismidur. Shuning üchün bu isim dunyagha tonushturulushi lazim. Bu isim meyli shexsiyitimiz üchün bolsun yaki ejdadim üchün bolsun meyli insaniyet üchün bolsun tonushturulushi lazim. Chünki insanlar nahayiti shereplik yaritilghan. Ismi néme bolushtin qet'iy nezer. Étiqadi qandaq bolushtin qet'iynezer her qandaq insan hörmetke sazawerdur.

Hörmetlik ilyas ependi siz 1999‏- din 2004 ‏- yillar arisi zeytunburnu rayonining mu'awin sheher bashliqi bolup xizmet qilghan dewirde türk dunyasigha alaqidar qandaq pa'aliyetlerni qildingiz?

Men 1999‏- din 2004 ‏- yillar arisi zeytunburnu rayonining mu'awin sheher bashliqi bolup xizmet qildim. Emma türk dunyasigha alaqidar qilghan ish ‏- pa'aliyetlerni hayatimizning bir menisi dep bildim. Bu pa'aliyetlerning xizmet wezipem bilen alaqisi yoq. Pa'aliyetlirimning eng muhim qisimliri, qazaqistan'gha bir qanche qétim bérip u yerdiki bezi shexsler bilen türk dunyasigha alaqidar muhim témilarda pikir almashturdum. U yerdin türkiyige kelgen muhim shexsler bilen söhbetleshtim. Qazaqistan sen'et ömikini zeytinburnigha teklip qilip uchuq meydanda heqsiz oyun qoyuldi meqset qazaq medeniyitini türkiyige tonutush idi. Zeytinburnuda abay qulanbay'oghli namida bir mektep achtuq, buninggha türkiye ma'arip ministirliki yardem qildi. Mektepning échilish murasimigha qazaqistan re'isi nursultan nezerbayif we türkiye dölet ministirliri qatnashti.

Uningdin bashqa yene 2001 ‏- yildin bashlap noruz bayrimini tebriklesh pa'aliyiti uyushturduq. Noruz bayrimini tebriklesh pa'aliyitini istanbul sheherlik hökümet yighin zalida ötküzduq. Bu pa'aliyet 6 sa'et dawam qildi. U waqitta istanbul shehrining mu'awin walisimu qatnashqan idi. Bu türkiyide tünji qétim noruz bayrimini tebriklesh pa'aliyiti idi. Zal bayram ishtirakchiliri bilen liq tolghan idi. Nurghun kishiler tünji qétim noruz bayrimining türk bayrimi ikenlikini bildi. Oxshimighan insanlar kélip kördi. Türkiyide noruz bayrimi dise u peqet türkiyening sherqidiki bir qisim insanlarningla bayrimi dep biletti. Emma biz bu bayramni tebriklep uyushturghan pa'aliyitimizdin kéyin kishiler, bu bayramning ottura asiya, kawkaziye we iran qatarliq keng türdiki bir jughrapiyide ortaq tebrikleydighan türkiy sistémidiki milletlerning bir bayram ikenlikini chüshünüp yetti.

 Shuningdin kéyin her yili türkiyining her qaysi jaylirida noruz bayrimini qizghin qutlaydighan adet shekillendi. Bu noruz yeni yéngi kün menisini ipadiligen bayramning bizning medeniyitimizde mewjut bolghan bir bayram ikenlikini kishiler bildi. Démek türk dunyasi medeniyiti saheside zeytunburnu bir medeniyet merkizige aylandi.

Hörmetlik ilyas saka ependi zeytunburnu sheherlik hökümet teripidin ishlen'gen "sürgün we ölüm" dégen höjjetlik filimning 7 ‏- qismi yeni sherqiy türkistan qismi néme üchün neshir qilinmidi?

Zeytunburnu sheher bashliqi murad aydin ependining teshebbusi bilen "sürgün we ölüm" dégen höjjetlik filim ishlendi bu filimning 7 ‏- qismida sherqiy türkistandin sürgün bolghan kishilerning türkiyige kélish jeryanda qandaq qiyinchiliqlargha düch kelgenliki ipadilen'gen bir filim. Bu filimning sherqiy türkistan qismida: "sherqiy türkistanda assimilyatsiye qiliniwatqan bir millet bar. Türk xelqi bar. U yerde azadliqqa intilidighan kishiler bar. U yerdiki kishiler hörlükke layiq. U kishiler choqum azat bolishi lazim," dégendek uchurlarni öz ichige alghachqa neshir qilishta xitay bilen bir diplomatiye munasiwette sürkülüsh körüldi shu sewebtin u filim neshir qilinmidi emma türkiyining qanal 7 téléwiziyiside bir qétim tarqitildi.

Men ottura mektepte oquwatqan mezgilde xitay ‏we rusiyige qattiq qarshi idim. Kéyinche chong bolghandin kéyin pikrim almashti. Biz tarixta xitaylar bilen bir qanche qétim urush qilduq. Men sherqiy türkistan toghrisida söz qilsam. Xitay yoqalsun démeymen. Xitaylarni esir alayli démeymen. Xitayni ishghal qilayli démeymen. Men xitayni eser élishni xalimaymen. Xitayning xar ‏- rezil bolushinimu xalimaymen, ularmu xushal yashisun. Emma méning qandash millitimning dölet quralaydighan. Hör erkin yashiyalaydighan heqqini xitaylarmu étirap qilishi lazim.

Méning qilghanlirimni xitaylar qobul qilsa andin menmu ularning qilmishlirini qobul qilimen. Men bir shexs bolush süpitim bilen öz xelqimning erkinlikini qoghdash mejburiyitim bar. Bir millet assimilatsiye qiliniwatsa. Zulumgha uchrawatsa uning heqqini qoghdash méning insaniy mejburiyitimdur. Biz sherqiy türkistanning musteqil bolushini choqum xalaymiz. Dunya erkinliki üchün sherqiy türkistan musteqil bolush lazim.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet