Istanbulda sherqiy türksitan axbarat élan qilish yighini ötküzüldi

2009 ‏- Yili 7 ‏- ayning 22 ‏- küni insaniy yardem wexpining uyushturushi bilen wexpining yighin zalida sherqiy türkistan axbarat élan qilish yighini ötküzüldi. Yighin'gha türkiyining köp sanda gézit ‏- zhurnal, radi'o - téléwiziye muxbirliri ishtirak qildi.
Muxbirimiz arislan
2009.07.22
ISTANBUL-AHBARAT-ILAN-QILISH-YIGHINI-305 Süret, 7 ‏- ayning 22 ‏- küni insaniy yardem wexpining uyushturushi bilen bu wexpining yighin zalida ötküzülgen sherqiy türkistan axbarat élan qilish yighinidin bir körünüsh.
RFA Photo / Arslan

Axbarat élan qilish yighinida insaniy yardem wexpining re'isi bülent yildirim, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti re'isi hidayetullah oghuzxan, sherqiy türkistan wexpining bash katipi hamut köktürk we 5 ‏- iyul ürümchi weqesini közi bilen körgen bir Uyghur söz qildi.

Ürümchidin kélip yighin'gha qatnashqan Uyghur, bixeterlikni közde tutup yüzige niqap taqighan bolup ismini ashkarilashni xalimidi. Emma ürümchide 5 ‏- iyul küni yüz bergen weqede közi bilen körgenlirini tepsiliy anglatti we weqede ölgen, tutulghan Uyghurlarning sanini bildürdi.

Axbarat élan qilish yighinida ürümchi weqesini közi bilen körgen Uyghur guwahliqtin ötüp mundaq dédi: "eskerler we uningdin bashqa yene, xitay puqraliridin bir bölek kishi Uyghurlarni qoral bilen étip öltürdi. Türmige qamalghan 600 dek kishidin xewer élinmidi. Türkiyige peqet 196 kishining ölgen xewiri tarqiliptu, emma u yerde 1000 din artuq er kishi oqqa tutulup öltürüldi. Xitay dunyagha taqap qoyghan u rayonda xalighanni ésip xalighanni öltürüwatidu. Men her xil yollar arqiliq ming teste türkiyige keldim. Emma sherqiy türkistanda qalghan a'ilem we uruq ‏- toghqanlirimdin endishilinimen. Héchkimning hayati kapaletke ige emes. Chünki xitay da'irilirige nisbeten jinayetchi bolush üchün jinayet sadir qilish kérek emes. Pütkül Uyghur musulmanliri jinayetchi, mexpiy küch we térrorchi hésablinidu."

Weqeni sözlep bergen u kishi bixeterlikni közde tutup awazini radi'o ‏- téléwiziyilerde anglitishni qobul qilmidi.

Insaniy yardem wexpining re'isi bülent yildirim ependi söz qilip mundaq dédi: "dunya süküt qilip turiwerse, xitay pütkül Uyghurlarni yoq qilmighiche öltürüshtin toxtimaydu, Uyghurlar pütkül kishilik hoquqliri tartiwélin'ghan bir weziyette yashimaqta. Sherqiy türkistan siyasitide türkiye bir türküm xataliqlarni ötküzdi. Epsuslinarliq bilen éytimenki, xitay teripidin Uyghur tilida ders ötüsh uniwéristétlarda emeldin qaldurulghanda türkiye süküt ichide türdi. Étiraz bildürmidi. 1998 ‏- Yili 12 ‏- ayning 23 ‏- küni bash ministirliq 36 ‏- nomurluq höjjet testiqlap sherqiy türkistan'gha insanperwerlik yardem qilishni cheklidi. Bu weziyet tüzütülüshi lazim."

Bülent yildirim ependi yene, islam qurultiyi teshkilati, ereb ittipaqi we birleshken döletler teshkilatini, ürümchidiki qetli'amni toxtitishqa chaqiriq qilip mundaq dédi: "islam dunyasining xitay bilen 133 milyard dollar hejimde bir soda ‏- tijariti bar. Hej we ömerej mezgilliride sétiliwatqan pütkül mallar xitayda ishlen'gen mallar. Eger islam dunyasi bu tijaret imkaniyitini qollinip xitaygha bésim ishletse xitay siyasitini özgertishke mejbur bolidu. Islam qurultiyi teshkilati heriketke atlanmisa chong bir uwalchiliq yüz béridu. Islam qurultiyini heriketke atlandurushni xalimighan islam döletliri tarixta yaxshi xatirilenmeydu. Xitaygha qarshi bayqut qilishni bashlash üchün islam qurultiyi teshkilati islam döletlirini bir yerge toplishi lazim. Sherqiy türkistanning islam qurultiyigha éhtiyaji bar."

Insaniy yardem wexpining istanbuldiki merkizide ötküzülgen yighinda yene, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetulla oghuzxan söz qilip Uyghur diyaridin igiligen eng yéngi melumatlarni bérish bilen birge dunya jama'itining xitaygha bésim qilishini telep qilip mundaq dédi: "xitay eskerliri sherqiy türksitandin derhal chiqip ketsun. Xitayning ichkiri ölkilirige mejburiy élip kétilgen Uyghur oghul ‏- qizliri we türmilerge qamalghan minglighan bigunah kishiler derhal qoyup bérilsun! 1949 ‏- yili ishghaldin kéyin sherqiy türkistan'gha köchüp kelgen xitaylar qaytip ketsun. Xitay kommunist emeldarliri xelq'ara sot mehkimiside sotqa tartilip milliy qirghinchiliq qilghanliq jinayiti bilen jazalansun! xitay sherqiy türkistanda élip bériwatqan qetli'amni yoshurup türkiye we islam dunyasigha xata uchurlar bérip aldap kelmekte. Dunya jama'iti payda ‏- menpe'etni qayrip qoyup, bu wehshiylikni, milli qirghinchiliqni derhal toxtitish üchün gheyret qilishi lazim."

Axbarat élan qilish yighinida yene, sherqiy türkistan wexpining bash katipi hamit köktürk, dunya jama'itining ürümchide yüz bergen weqelerge süküt qilmasliqini bildürüp mundaq dédi: "epsuslinarliqi, dunyadiki döletler xitay bilen élip bériwatqan bir qisim soda ‏- tijaretni közde tutup ürümchide yüz bergen qetli'amgha süküt qilip turmaqta. Bu süküt qilish dawam qilsa bir xelq yoq bolidu."

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu söhbet xatirisining tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.