Истанбулда, 'шәрқий түркистан вә инсан һәқлири дәпсәндичиликлири' йиғини

2008‏ - Йили 20 ‏ - декабир күни, явропа ‏ - асия түрк җәмийәтлири бирләшмиси тәрипидин "түрк дунясида инсан һәқлири дәпсәндичилики" дегән темида йиғин өткүзүлди.
Мухбиримиз аррслан
2008-12-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
2008‏ - Йили 20 ‏ - декабир күни, йавропа ‏ - асийа түрк җәмийәтлири бирләшмиси тәрипидин "түрк дунйасида инсан һәқлири дәпсәндичилики" дегән темида өткүзүлгән йиғиндин бир көрүнүш.
2008‏ - Йили 20 ‏ - декабир күни, йавропа ‏ - асийа түрк җәмийәтлири бирләшмиси тәрипидин "түрк дунйасида инсан һәқлири дәпсәндичилики" дегән темида өткүзүлгән йиғиндин бир көрүнүш.
RFA Photo / Arslan

Йиғин мәркизи истанбул шәһириниң султан әһмәт райониға җайлашқан түрк әдәбияти фондиниң йиғин залида өткүзүлди. Йиғинға шәрқий түркистан дәвасиниң байрақдари, сиясий рәһбири мәрһум әйса йүсүф алптекинниң оғли арслан алиптекин әпәнди, шәрқий түркистан көчмәнләр җәмийитиниң башлиқи доктур әхмәт түркоз, шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң муавин башлиқи һидайәтуллаһ оғузхан, шәрқий түркистан яшлар тәшкилатиниң башлиқи тибәт йүҗәтүрк, шәрқий түркистан һәмкарлиқ җәмийитиниң башлиқи исмаил чингиз әпәндиләр қатнашти.

Йиғинға йәнә түрк әдәбият фондиниң мәсуллири, яврупа асия ‏ - түрк җәмийәтлири бирләшмисиниң башлиқи саваш авҗи әпәнди қатарлиқ көп санда инсан һәқлири тәтқиқатчилири вә ахбаратчиларму иштирак қилди.
 
Йиғинға шәрқий түркистан көчмәнләр җәмийитиниң башлиқи доктур әхмәт түркоз әпәнди риясәтчилик қилди. Йиғинда яврупа‏ - асия түрк җәмийәтлири бирләшмисиниң башлиқи саваш авҗи әпәнди ечилиш нутиқи сөзләп мундақ деди: " оттура шәрқ, балқан, кавказийә, оттура асиядики түрк милләтлири 21‏ - әсирниң бүгүнки күнидиму қийинчилиқ тартиватқанлиқини, инсан һәқлири дәпсәндичиликиниң қурбани болуватқанлиқини һәммимиз билимиз, бүгүнки күндә түрк дунясиниң һәр қайси җайлирида инсанлар азап чекиватиду, бастуруливатиду, қануни һәқ ‏ - һоқуқлириниң йүрикидин суғурулуп елиниватқанлиқини көрүватимиз."

Саваш авҗи әпәнди бу қетимқи йиғинниң асасий мәқсити һәққидә тохтилип мундақ деди: " бу қетимқи йиғинда оттуриға қоюлған һәр қайси милләтләрниң инсан һәқлиригә алақидар мәсуллири рәтлинип чиқип, яврупа ‏ - асия түрк җәмийәтлири бирләшмисиниң намида, түркийә җумһурийитигә, б д т инсан һәқлири комитетиға, явропа инсан һәқлири комитетиға, хәлқара инсан һәқлирини қоғдаш җәмийәтлиригә 2008 ‏ - йиллиқ доклат шәкилдә йоллап инсан һәқлири дәпсәндә боливатқан хәлқләрниң мәсилилирини б д т ниң күн тәртипигә кәлтүрүш үчүн хизмәт ишлиниду."

Йиғинда шәрқий түркистан дәвасиниң байрақдари мәрһум әйса йүсүф алптекинниң оғли арслан алиптекин әпәнди, "шәрқий түркистанда инсан һәқлири дәпсәндичилики" дегән темида, ирақ түркмәнлири җәмийитиниң башлиқи доктур нәфий дәмерчи әпәнди, "түркмәнләрдә инсан һәқлири дәпсәндичилики"дегән темида, афғанистан түркмәнлири җәмийитиниң башлиқи абдулбәшир аләми әпәнди, афғанистан түркмәнлиригә қарши елип берилған инсан һәқлири дәпсәндичиликлири"дегән темида, гагавуз җәмийитиниң башлиқи горгий яссибаш әпәнди, "гагаузлар вә инсан һәқлири" дегән темида сөз қилди.

Шәрқий түркистан дәвасиниң байрақдари һәм сиясий рәһбири мәрһум әйса йүсүф алптекинниң оғли арслан алиптекин әпәнди, "шәрқий түркистанда инсан һәқлири дәпсәндичилики" дегән темида сөз қилип мундақ деди: "б д т инсан һәқлири хитабнамисиниң елан қилинғанлиқиниң 60 ‏ - йиллиқи мунасивити билән дуняниң нурғун дөләтлиридә хатириләш вә тәбрикләш йиғини өткүзүлүватиду. Бу хитабнамә 1948 ‏ - йили 10 ‏ - декабир күни елан қилинған иди. Аридин 60 йил өтти, соғуқ урушларға хатимә берилди, совет иттипақи вә югославийә парчиланди, йеңи бир дуня мәйданға кәлди. Әмма шәрқий түркистан түрклири һазирму асарәт астида, ечинишлиқ һалда тарих сәһнисидин өчүрүлмәслик үчүн өзиниң һаят ‏ - маматлиқ оттурисидики мәвҗудийитини сақлап қелишқа теришмақта. Хитай даирилири җәнвә келишимнамиси 49 ‏ - маддисиға имза қилған болсиму, шәрқий түркистанни пүтүнләй бир хитай өлкисигә айландурувелиш мәқситидә, шәрқий түркистанға хитай көчмәнлирини йәрләштүрүшни давам қилмақта, арқа ‏ - арқидин тохтимай келиватқан хитай аққунлири сәвәбидин шәрқий түркистанлиқлар өз вәтинидә аз санлиққа айлинип қеливатиду, милли мәвҗутлуқи йоқ болуп кетиш һалакитигә дүч келиватиду, шәрқий түркистанлиқларниң нопусиниң көпийишиниң алдини елиш үчүн хитай даирилири инсан қелипидин чиққан усулда мәҗбури пиланлиқ туғут сияситини йолға қойди. Шәрқий түркистанда елип бериливатқан маарип сиясити тәдриҗи һалда шәрқий түркистанлиқларниң тилини хитайлаштурушни мәқсәт қилиду."

Арслан алиптекин әпәнди йәнә хитайниң лопнур районида елип барған атом бомба синақлири нәтиҗиси һәққидә тохтилип мундақ деди: "шәрқий түркистанниң лопнур районида 46 қетим атом бомбиси синақ қилиш нәтиҗисидә әтрапқа тарқалған радиактив маддилар су вә терилғу йәрләрни зәһәрлигәнлики үчүн инсанлар, һайванлар һәтта учар қушларму әкис тәсиргә учриди. Бу зәһәрлик маддилар шәрқий түркистанлиқларни һәр хил рак кесәлләргә гириптар қилди, тәхминиләргә қариғанда шәрқий түркистанлиқлардин һәр он кишидин бир киши рак кесилигә гириптар болған."

Арслан алиптекин әпәнди сөзидә йәнә хитай даирилириниң дини сияситини тәнқидләп мундақ деди: "шәрқий түркистанлиқларниң дини әркинлики қаттиқ чәклимигә учримақта, шуан мәвҗут болған мәсчитләр уйғур түркләрниң еһтияҗиға қарита йетишмәйватиду, йеңидин мәсчит селиш чәкләнгән, 18 яштин кичикләрниң мәсчиттә намаз оқуши чәкләнгән. Дөләт контрол астидики дини мәктәпләрдә исламий дәрстин көп маркисизм, ленинизм вә мав пикирлири өгүтүлмәктә, шу сәвәбтин яшлар дини чүшәнчидин мәһрум бир шәкилдә өсүп йетиливатиду, хитай коммунист партийисигә садиқ болмиған дини шәхсләр вәзиписидин елип ташланмақта."

Арслан алиптекин әпәнди б д т гә болған наразилиқини ипадиләп йәнә мундақ деди: "шәрқий түркистанлиқлар б д т ниң инсан һәқлири принсиплирини адил вә инсанпәрвәрлик билән әмәлийләштүридиғанлиқиға алақидар ишәнчисини йоқатти, б д т ниң инсан һәқлирини хәлқараға уйғун бир шәкилдә йүргүзмигәнликини, б д т ниң инсан һәқлириниң дәпсәндичиликлиригә алақидар тәрәплик бир қарар еливатқанлиқи, ишәнч вә растчиллиқни йоқатқан бир сәвийигә йәтти. Пүткүл дуняда шәрқий түркистанлиқлар өзлирини алданған, ташливетилгән вә унутулған бир милләткә охшаш һес қилмақта, үмидсизлик вә ғәзәп нәпрәт ичидә қалған шәрқий түркистанлиқлар өзлириниң инсан һәқлирини қоғдаш үчүн, тәдриҗи һалда шиддәт вә тоқунуш йоллириға киришкә мәҗбур болмақта, шу сәвәбтин шәрқий түркистанда, тибәттә вә хитайниң ич қисимлирида тоқунуш вәқәлири йүз беришкә башлиди, булар, беришкә тегишлик һәқниң берилмәслики сәвәбтин келип чиққан вә арзу қилинмиған бир тоқунуштур, бу йәрдә биринчи номурлуқ җинайәтчи, қоралсиз инсанларға дуняниң әң заманиви қораллири билән һуҗум қилған вә инсанларни инсапсизларчә қәтли қилған хитай коммунист һакимийитидур. Әсли террорчи, бигунаһ инсанларни аниниң қорсиқидики мәсум бовақларни өлтүргән коммунист хитай һакимийитидур."

Арслан алиптекин әпәнди йәнә тоқунушларниң келип чиқишиға хитай даирилириниң сәвәбчи икәнликини илгири сүрүп мундақ деди: "тоқунушларниң алдини елишта инсан һәқлиригә һөрмәт қилиш әң муһим амилдур, пүткүл дуняда инсан һәқлирини қоғдаш үчүн адил вә баравәрлик хәлқаралиқ бир системиниң дәрһал мәйданға чиқирилиши вәзийәтниң тәқәззасидур. Хитай шәрқий түркистан түрклиригә инсандәк яшаш һәққи, өзиниң тәқдирини өзи бәлгиләшкә охшаш һәқ ‏ - ‏ һоқуқлириға һөрмәт қилиши лазим. Ундақ қилмайдикән әксичә, шәрқий түркистан, тибәт, ички моңғулистан, хитайниң ички қисимлири вә оттура асия тәдриҗи бир шәкилдә чоң бир давалғуш вә турақсизлиқниң йүзлинишигә дуч келиду, буниң келип чиқишиға асаслиқи хитай сәвәбчи болиду."


Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт