Җаң чүншйән уйғур елидә бастурушни системилаштурушни тәләп қилди

Бүгүн йәни 27-феврал дүшәнбә, уйғур елидики хитай тәшвиқат вә ахбарат васитилири, секретар җаң чуншйәнниң “шинҗаңниң муқимлиқи үчүн яхши болған сиясий қанун муһити яритиш керәк” дегән сөзини баш тема қилди.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2012.02.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Zhang-chunxian-Xinjiang-Uyghur-eli-partiye-sekritari-305 Җаң чүншәнниң уйғур елигә йеңидин партком секретари болуп тәйинлинип, лаостики мәлум бир министирлар йиғиниға қатнишиватқан көрүнүши. 2004-Йили 27-ноябир.
AFP Photo

Хитай компартийисиниң уйғур елигә тәйинлигән партком секретари җаң чүншйәнниң уйғур елиниң сиясий қанун саһәсини йәниму мукәммәлләштүрүш пикри, шинҗаң гезити, тәңритағ тори қатарлиқ хитай һөкүмитиниң уйғур елидики асаслиқ орган гезити вә башқа ахбаратлирида дүшәнбидики баш мақалә сүпитидә елан қилинди.

Бу һәқтики хәвәрләргә қариғанда, җаң чүншйән қандақтур пуқраларниң өз һоқуқ-мәнпәәтини қанун арқилиқ қоғдашни капаләткә игә қилиш, қануний капалити қануний мулазимәт муһитини мукәммәштүрүш һәққидә әмәс, йәнила уйғур елиниң муқимлиқиға тәсир көрситидиған амилларға қандақ зәрбә бериштә сиясий қанун саһәсиниң қандақ тақабил туруши зөрүр икәнлики һәққидә бәкрәк тохталған. У “шинҗаңниң һалқима тәрәққияти вә узақ әминликини әмәлгә ашурушта қанун әң муһим асас. Шуниң үчүн, қанунчилиқ тәрбийисини йәниму күчәйтип, пүтүн җәмийәт қанунға бойсунидиған, қанун бойичә иш көридиған яхши вәзийәттә яритип һәр милләт кадир, амминиң дөләт еңи, пуқралиқ еңи вә қануний еңини өстүрүп, қанунниң әмәлийлишиши, иҗра қилинишиға капаләтлик қилип, һалқима тәрәққият вә әбәдий әминликкә әвзәл сиясий қанун муһити яритиш керәк” дегән.

Гәрчә, җаң чүншйән уйғур елидә йиллардин буян ишлитилип келиватқан “муқимлиқ” дегән аталғуниң орниға сәл силиқлаштурулған “узақ әминлик ” дегән аталғуни алмаштуруп қолланған болсиму, әмма буниң мәзмуни охшаш йәни үч хил күчләрни қаттиқ бастурушни давамлаштуруш, әмма җаң чүншйәнниң баянлиридин униң узақ әминлик үчүн уйғур елидә елип баридиған бастуруш һәрикәтлириниң тактика җәһәттә йәниму инчикә вә системилиқ елип берилидиғанлиқидин бешарәт бәрмәктә.

У йәнә сиясий қанун хизмитиниң асасий нишани һәққидә нуқтилиқ һалда айрим тохталған болуп, муқимлиқ шинҗаңдики әң муһим мәсилә шундақла узақ әминлик вә һалқима тәрәққиятниң алдинқи шәрти. Шуңа сиясий қанун әдлийә тармақлириниң әң алдинқи вәзиписи коммунистик партийә, һөкүмәтниң шинҗаңниң муқимлиқи һәққидә алған қарарлирини шәртсиз толуқ иҗра қилиш, икки қолда чиң тутуш, иккила қол қаттиқ болуш принсипи бойичә үч хил күчләргә қарита қаттиқ бастурушни бошаштурмай, башламчилирини, җаһил күчләрни ялғуз қалдуруп қаттиқ зәрбә берип, көп сандикилирини тәрбийиләп өзгәртишкә охшаш тактикилиқ техиму системилиқ усуллар билән бастурушни күчәйтип, әмәлий үнүм яритиш керәк. Бу арқилиқ шинҗаңниң узақ әминлик вә һалқима тәрәққиятиға асас яритишимиз зөрүр” дәп қаттиқ тәкитлигән. Буниңдин башқа йәнә асасий қатламларғичә әвзәл болған сиясий қанун муһити яритиш үчүн қатламму-қатлам саһәләр бойичә муқимлиқ асаси яритишни тәләп қилған.

Буниңдин бир ай илгири ечилған уйғур аптоном райониниң сиясий қанун хизмәт йиғинида охшашла уйғур елидә 2012-йилидики сиясий қанун хизмитиниң нишани ениқ көрситилип,сиясий қанун органлириниң вәзипилири бәлгиләнгән иди, йиғин доклатида “шинҗаңниң һалқима тәрәққияти вә әбәдий әминликидин ибарәт вәзипилирини чөридигән асаста, чоң көләмлик сиясий характерлик вәқәләрниң йүз беришиниң алдини елиш, қанунсиз йиғилишларға йол қоймаслиқ, чоң көләмдики топлишип зораванлиқ қилиш һәрикәтлиригә йол қоймаслиқ, қанунсиз диний һәрикәтләрни чәкләшни техиму күчәйтиш, қанунсиз тәшвиқат қилмишлирини бир тәрәп қилиш хизмитини күчәйтиш керәк” дәп ашкара көрсәткән иди.

Җаң чүншәнниң сиясий қанун муһитини мукәммәлләштүрүш тәлипини қайта тәкитлишини, бәзи уйғур көзәтчиләр тәрипидин уйғур елидә йәнә бир дәвр системилиқ қаттиқ бастурушниң башланғанлиқиниң бешарити дәп мулаһизә қилмақта, дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит бу һәқтә мулаһизә йүргүзүп “бу пәқәт хитай һөкүмитиниң өзиниң вә көчмәнлириниң мәнпәитини капаләткә игә қилиш үчүн, уйғурларда наразилиқ һәрикәтлириниң көтүрүлүшиниң алдини елишта йәниму қаттиқ вә системилиқ тәдбир қоллинидиғанлиқини көрситиду, әгәр хитай уйғур елидә әвзәл вә хәлққә пайдилиқ сиясий қанун муһити яритимән дәйдикән, алди билән өзи елан қилған миллий аптономийә қанунини иҗра қилған болатти, әмма әмәлийәт шуки, уни иҗра қилиш у яқта турсун, уйғурларни хитай асасий қанунида бәлгиләнгән һоқуқлардинму мәһрум қалдуруп, әң әқәллий инсаний һәқ-һоқуқлириниму дәпсәндә қилмақта” деди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.