Җәнубий судан дөлити қурулғанлиқ тәнтәнисидин кейинки инкаслар

Судан җумһурийитиниң җәнубидики хәлқ өзлириниң мустәқиллиқини тәләп қилип, мәркизи һөкүмәткә қарши 20 йилға йеқин урушуш нәтиҗисидә, 2005-йили икки тәрәп уруш тохтитип, мәсилини сүлһи йоли билән һәл қилишқа қайил болған вә уруш тохтиған иди.
Ихтиярий мухбиримиз өмәрҗан
2011.07.11
jenubiy-sudan-musteqqil-305.jpg Судан президенти өмәр ал башир җәнубий судан дөлитиниң қурулғанлиқини җакарлиди. 2011-Йили 9-июл.
AFP

Өткән 6 йилдин бири судан мәркизи һөкүмәт билән җәнублуқлар оттурисидики сөһбәтләр давам қилған иди. Бундин йерим йил илгири җәнубий суданлиқлар мустәқиллиқи үчүн хәлқ райини синаш паалийити елип барған вә җәнублуқларниң мутләқ көп санлиқи судан мәркизи һөкүмитидин мустәқил болуп, җәнубий судан дөлитини қуруш пикрини қоллап аваз бәргән иди. Җәнубий судан аһалисиниң мутләқ көп санлиқи христианларни тәшкил қилиду.

2011-Йили 9-июл күни җәнубий судан дөлитиниң қурулғанлиқи чоң бир мурасим билән елан қилинған, мурасимға бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң баш катипи, судан җумһурийитиниң рәиси вә башқа муһим шәхсийәтләр иштирак қилған, мурасим җәнубий судан пайтәхтидә өткүзүлгән иди.

Африқа дөләтлириниң сани 55 кә йәтти

Әнглийиниң “гардиян” гезитидә ейтилишичә, җәнубий судан җумһурийитиниң елан қилиниши билән африқа дөләтлириниң сани55кә, дунядики дөләтләр сани193кә йәткән.

Лондонда чиқидиған “оттура шәрқ” гезитиниң2011-йили 10-июл күнидики санида “җәнубий суданниң мустәқиллиқ тәнтәнисидин кейинки инкаслар” дегән темида бир мақалә елан қилинған болуп, мақалидә мундақ дәп йезилған: “җәнубий судан дөлитиниң қурулғанлиқи мунасивити билән өткүзүлгән чоң тәнтәнә һәққидә дуняниң һәр қайси җайлиридики тәшвиқат васитилири наһайити алдираш һалда хәвәр тарқитишқа киришип кәтти. Әмәлийәттә суданда йеңи бир дөләтниң дуняға көз ачқанлиқи тарихий вәқәлик санилиду. Бу әснада тәһлилчиләрму бош турмиди. Улар җәнубий судан дөлитиниң қурулғанлиқи бир хушаллиқ болса, униң йенида чоң хәтәрләрниңму барлиқини сөзлимәктә. Мәсилән: җәнубий судан нефит вә башқа мәдән байлиқи билән мәшһур район. Судан мәркизи һөкүмити бу районни асанлиқ билән бәргини йоқ. Икки судан дөлити оттурисидики чегра мәсилиси тәлтөкүс һәл болғини йоқ. Бу икки дөләт оттурисида қалған әбйи райони қайси тәрәпкә қарайду дегән мәсилә үстидики талаш-тартиш давам қилмақта. Өткән май айда судан мәркизи һөкүмитиниң әскәрлири әбйи райониға бесип кирип, районниң валисини мәнсәптин чүшүрүвәткән вә униң орниға өзлиридин бир валий тикләп қойған. Бу вәқәдә 21адәм өлгән. Кейин ташқи дөләтләрниң бесими арқисида судан армийиси райондин әскәрлирини чекиндүргән.”

Мақалидә йәнә мундақ дәп йезилған: “йәнә бир тәрәптин җәнубий судан хәлқи интайин намратлиқта һаят кәчүрүватқан болуп, нопусиниң йеримдин көпрәки су кризисидин дәртләнмәктә. Омумий нопус сани 9 милйон болған бу районда ачарчилиқ һөкүм сүрмәктә. Районда юқумлуқ кесәллик нисбити көп болуп, һәр бир 7 балидин бири дуняға келиш җәрянида һаятлиқтин көз юмиду. Бундақ бир вәзийәттә йеңи қурулған җәнубий судан һөкүмитиниң йүки еғир вә қилидиған зөрүр ишлири көп. Дунядики чоң дөләтләр қайси тәриқидә бу йеңи дөләткә ярдәм қилип, уни тәрәққий қилдурушқа күч қошуши лазим дегән соал көп оттуриға қоюлмақта. Әң яхшиси җәнублуқлар өзлириниң тәбиий байлиқлирини қоллинип өзлирини тәрәққий қилдурушқа атлиниши зөрүр.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.