Тибәтләрниң бәнчән ламадин кейинки роһаний рәһбири кармапа лама хитай җасуси болуш еһтималлиқи билән сорақ қилинди

Тибәт буддизимида далай лама билән бәнчән ламадин қалса 3‏- орундики тибәт роһаний рәһбири кармапа ламаниң хитай җасуси болуш еһтималлиқиға даир хәвәрләр муһаҗирәттики тибәтләрни җиддий делиғуллуққа чүшүрүп қойди.
Мухбиримиз әркин
2011.02.02
karmapa-lama-305.jpg Тибәтләрниң бәнчән ламадин кейинки роһаний рәһбири кармапа лама. 2007-Йили 27-өктәбир.
en.wikipedia.org
Кармапа лама һәм хитай һөкүмити, һәм далай лама вә униң сәргәрдан һөкүмити тәрипидин бирдәк етирап қилинған бирдин-бир роһаний рәһбәр иди. У буниңдин 10 йил бурун һиндистанға қечип чиқип, дуняда зор ғулғула қозғиған вә хитай даирилирини наһайити осал әһвалға чүшүрүп қойған иди. Нөвәттә у, һиндистан бихәтәрлик даирилириниң тәкшүрүш обйектиға айлинип қалди. Лекин, чаршәнбә күни нәччә миң тибәтлик буддист дарамсалада намайиш қилип, уни қоллайдиғанлиқини билдүргән.

Йеқинда һиндистан бихәтәрлик даирилири кармапа ламаниң дарамсаладики гйото ибадәтханисида ахтуруш елип берип, бир милйон 100 миң йүән хитай хәлқ пулини өз ичигә алған бир қанчә түрлүк чәтәл пулини тапқан. Бу һәқтики хәвәрләрдә кармапа ламаниң ибадәтханисидин тепилған пулниң омуми соммиси бир йерим милйон доллар әтрапида икәнлики, бу һиндистан бихәтәрлик даирилиридә кармапа ламаниң хитай җасуси болуш еһтималлиқиға даир бәзи гуманларни қозғиғанлиқи илгири сүрүлгән. Һиндистан бихәтәрлик даирилириниң һазирға қәдәр кармапа ламани икки қетим сорақ қилғанлиқи вә униң ярдәмчилиридин бир ламаниң қолға елинғанлиқи мәлум. Кармапа лама униң хитай җасуси болуш еһтималлиқиға даир хәвәрләрниң бесимида чаршәнбә күни оттуриға чиқип, өзини ақлашқа мәҗбур болди. У өзиниң мухлислириға сөз қилип, уларниң интайин мүшкүл вақитқа дуч келиватқанлиқини, лекин вақит һәқиқәтни оттуриға чиқиридиғанлиқини билдүргән.

Бу йил 25 яшлардики кармапа лама 1999‏-йили 14 йешида һиндистанға қечип чиқип, дарамсаладики тибәт роһаний даһийси далай лама вә униң сүргүндики сәргәрдан һөкүмитиниң сепигә қошулған иди. Кармапа лама чаршәнбә күни дарамсаладики ибадәтханисида мухлислириға сөзлигән сөзидә " биз һазир еғир вәзийәткә дуч келиватимиз. Һәтта далай лама һәзрәтлирини әндишигә селип қойған бу әһвални хата чүшәнчә вә сәвәнлик кәлтүрүп чиқарди. Һиндистан әркин вә қанун бойичә иш көридиған дөләт. Бу җәһәттики әһвали хитайға охшимайду. Мән мәсилиниң вақит билән айдиңлишидиғанлиқиға ишинимән. Әндишә қилип кетишниң һаҗити йоқ" дегән. Бәзи анализчилар бу вәқә кармапа ламаниң муһаҗир тибәтләр арисидики абруйиға җиддий көләңгә чүшүрүп, тибәт муһаҗирлирида диний рәһбәрлиригә нисбәтән арисалдилиқ пәйда қилиш еһтимали барлиқини, чүнки кармапа тибәт роһаний даһийси далай лама етирап қилған юқири дәриҗилик лама икәнликини билдүрмәктә.

Бу вәқә тибәт сәргәрдан һөкүмити вә далай ламани оңайсиз әһвалға чүшүрүп қойди. Тибәт сәргәрдан һөкүмити вә далай лама кармапани ақлап, униң ибадәтханисидин тепилған пулниң зиярәтчиләр тәрипидин ианә қилинғанлиқини илгири сүрди. Далай лама сәйшәнбә күни мухбирларға баянат берип, бу вәқәгә һазирчә бир немә дейишниң балдурлуқ қилидиғанлиқини билдүргән болсиму, лекин ибадәтханидин тепилған пул зиярәтчиләрниң ианиси икәнликини әскәртти. ‏У, һиндистан мәтбуатлириға бәргән бу һәқтики баянатида "буниңға һазирғичә бир немә дейиш балдурлуқ қилиду. Лекин, шундақтиму кармапа наһайити муһим ламаларниң бири, болупму у бир диний рәһбәр. Нормалда дуняниң нурғун җайлиридин кишиләр униң билән көрүшкили келиду. Уларниң ичидә хитайлар җүмлидин чоң қуруқлуқтин келип һал сорайдиғанларму бар. Уларниң ичидә пул ианә қилидиғанларму чиқиду. Шуңа мениңчә, униң хаталиқи у бу пулларни аманәт қоюши керәк иди. Әгәр бу ианиләрниң һәммиси аманәткә қоюлған болса, мениңчә һечқандақ мәсилә чиқмайтти. Лекин, ундақ қилинмиғандәк қилиду" дәп көрсәтти.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, кармапа лама һиндистан бихәтәрлик даирилиригә бу пулниң қоллиғучилири ианә қилғанлиқини, униңға йәр сетивелип, ибадәтхана қурмақчи болғанлиқини билдүргән. Лекин, һиндистан сақчи даирилириниң кармапа лама вә униң дарамсала шәһәр сиртидики ибадәтханисини тәкшүрүп, униң хитай җасуси болуш еһтималлиқини сүрүштүрүши униң бәзи паалийәтлиригә тәсир көрсәтти. Кармапа лама әсли сиккимни зиярәт қилип, у йәрдики бир мәшһур будда ибадәтханисида диний мурасимға қатнашмақчи иди. Лекин, у вәқәниң сүрүштүруватқанлиқи сәвәблик сиккимда елип бармақчи болған зияритини бикар қилишқа мәҗбур болди. Нәтиҗидә бу дарамсаладики кармапа ламаниң қоллиғучилириниң наразилиқини қозғиған болуп, улар чаршәнбә күни нәччә миң кишилик намайиш өткүзгән.

Лекин, һиндистан мәтбуатлириниң хәвәр қилишичә, кармапа ламаниң ибадәтханисидин пул тепилиши, һиндистан бихәтәрлик органлирида хитай тибәт-һиндистан чеграсидики тибәт ибадәтханилириниң контроллуқини қолға чүшүрүшкә урунуватамду, дегән гуманни пәйда қилған. Лекин, сүргүндики тибәт парламентиниң рәиси пенпа сериң һиндистан ахбарат васитилиригә елан қилған бу һәқтики баянатида кармапа ламани ақлиди. У " кармапа лама юқири һөрмәткә сазавәр лама. Униң дуняниң барлиқ җайлирида җүмлидин тибәтниң ичидә әгәшкүчилири бар. Шуңа кишиләр тибәттин һиндистанға келип униң тәлимини аңлайду. Әлвәттә уларниң арисида униңға пул ианә қилидиғанлар бар" дәп көрсәтти.

Кармапа лама далай лама вә шундақла бейҗиң һөкүмитиниң тәң етирап қилишиға еришкән бирдин-бир тибәт роһаний рәһбири иди. Хитай һөкүмити һинди мәтбуатлиридики кармапа ламаниң хитай җасуси болуш еһтималлиқиға даир хәвәрләргә наһайити тез инкас қайтуруп, кармапа ламаниң хитай җасуси икәнликини рәт қилди. Хитай компартийиси мәркизи бирликсәп бөлүминиң юқири дәриҗилик әмәлдари шу җитав алдинқи күни елан қилған бу һәқтики баянатида "һиндистан мәтбуатлиридики кармапа ламаниң хитай җасуси икәнликигә даир хәвәрләр һиндистанниң хитайға нисбәтән гуманхор позитсийисини давамлаштуруватқанлиқини көрситиду" дегән. У йәнә, 17-кармапа ламаниң хитай тибәтни қошувалған 1951‏-йилдин бери, бейҗиң һөкүмити етирап қилған тунҗи һаят будда икәнликини илгири сүргән. Лекин у, хитай һөкүмитиниң кармапа ламаға бесим ишлитип, далай ламани ашкара тәнқид қилишни тәләп қилғанлиқи сәвәблик, униң хитайни ташлап, 1999‏-йили һиндистанға қечип чиққанлиқини тилға алмиған.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.