Tibetlerning benchen lamadin kéyinki rohaniy rehbiri karmapa lama xitay jasusi bolush éhtimalliqi bilen soraq qilindi

Tibet buddizimida dalay lama bilen benchen lamadin qalsa 3‏- orundiki tibet rohaniy rehbiri karmapa lamaning xitay jasusi bolush éhtimalliqigha da'ir xewerler muhajirettiki tibetlerni jiddiy délighulluqqa chüshürüp qoydi.
Muxbirimiz erkin
2011.02.02
karmapa-lama-305.jpg Tibetlerning benchen lamadin kéyinki rohaniy rehbiri karmapa lama. 2007-Yili 27-öktebir.
en.wikipedia.org
Karmapa lama hem xitay hökümiti, hem dalay lama we uning sergerdan hökümiti teripidin birdek étirap qilin'ghan birdin-bir rohaniy rehber idi. U buningdin 10 yil burun hindistan'gha qéchip chiqip, dunyada zor ghulghula qozghighan we xitay da'irilirini nahayiti osal ehwalgha chüshürüp qoyghan idi. Nöwette u, hindistan bixeterlik da'irilirining tekshürüsh obyéktigha aylinip qaldi. Lékin, charshenbe küni nechche ming tibetlik buddist daramsalada namayish qilip, uni qollaydighanliqini bildürgen.

Yéqinda hindistan bixeterlik da'iriliri karmapa lamaning daramsaladiki gyoto ibadetxanisida axturush élip bérip, bir milyon 100 ming yüen xitay xelq pulini öz ichige alghan bir qanche türlük chet'el pulini tapqan. Bu heqtiki xewerlerde karmapa lamaning ibadetxanisidin tépilghan pulning omumi sommisi bir yérim milyon dollar etrapida ikenliki, bu hindistan bixeterlik da'iriliride karmapa lamaning xitay jasusi bolush éhtimalliqigha da'ir bezi gumanlarni qozghighanliqi ilgiri sürülgen. Hindistan bixeterlik da'irilirining hazirgha qeder karmapa lamani ikki qétim soraq qilghanliqi we uning yardemchiliridin bir lamaning qolgha élin'ghanliqi melum. Karmapa lama uning xitay jasusi bolush éhtimalliqigha da'ir xewerlerning bésimida charshenbe küni otturigha chiqip, özini aqlashqa mejbur boldi. U özining muxlislirigha söz qilip, ularning intayin müshkül waqitqa duch kéliwatqanliqini, lékin waqit heqiqetni otturigha chiqiridighanliqini bildürgen.

Bu yil 25 yashlardiki karmapa lama 1999‏-yili 14 yéshida hindistan'gha qéchip chiqip, daramsaladiki tibet rohaniy dahiysi dalay lama we uning sürgündiki sergerdan hökümitining sépige qoshulghan idi. Karmapa lama charshenbe küni daramsaladiki ibadetxanisida muxlislirigha sözligen sözide " biz hazir éghir weziyetke duch kéliwatimiz. Hetta dalay lama hezretlirini endishige sélip qoyghan bu ehwalni xata chüshenche we sewenlik keltürüp chiqardi. Hindistan erkin we qanun boyiche ish köridighan dölet. Bu jehettiki ehwali xitaygha oxshimaydu. Men mesilining waqit bilen aydinglishidighanliqigha ishinimen. Endishe qilip kétishning hajiti yoq" dégen. Bezi analizchilar bu weqe karmapa lamaning muhajir tibetler arisidiki abruyigha jiddiy kölengge chüshürüp, tibet muhajirlirida diniy rehberlirige nisbeten arisaldiliq peyda qilish éhtimali barliqini, chünki karmapa tibet rohaniy dahiysi dalay lama étirap qilghan yuqiri derijilik lama ikenlikini bildürmekte.

Bu weqe tibet sergerdan hökümiti we dalay lamani ongaysiz ehwalgha chüshürüp qoydi. Tibet sergerdan hökümiti we dalay lama karmapani aqlap, uning ibadetxanisidin tépilghan pulning ziyaretchiler teripidin i'ane qilin'ghanliqini ilgiri sürdi. Dalay lama seyshenbe küni muxbirlargha bayanat bérip, bu weqege hazirche bir néme déyishning baldurluq qilidighanliqini bildürgen bolsimu, lékin ibadetxanidin tépilghan pul ziyaretchilerning i'anisi ikenlikini eskertti. ‏U, hindistan metbu'atlirigha bergen bu heqtiki bayanatida "buninggha hazirghiche bir néme déyish baldurluq qilidu. Lékin, shundaqtimu karmapa nahayiti muhim lamalarning biri, bolupmu u bir diniy rehber. Normalda dunyaning nurghun jayliridin kishiler uning bilen körüshkili kélidu. Ularning ichide xitaylar jümlidin chong quruqluqtin kélip hal soraydighanlarmu bar. Ularning ichide pul i'ane qilidighanlarmu chiqidu. Shunga méningche, uning xataliqi u bu pullarni amanet qoyushi kérek idi. Eger bu i'anilerning hemmisi amanetke qoyulghan bolsa, méningche héchqandaq mesile chiqmaytti. Lékin, undaq qilinmighandek qilidu" dep körsetti.

Xewerlerdin melum bolushiche, karmapa lama hindistan bixeterlik da'irilirige bu pulning qollighuchiliri i'ane qilghanliqini, uninggha yer sétiwélip, ibadetxana qurmaqchi bolghanliqini bildürgen. Lékin, hindistan saqchi da'irilirining karmapa lama we uning daramsala sheher sirtidiki ibadetxanisini tekshürüp, uning xitay jasusi bolush éhtimalliqini sürüshtürüshi uning bezi pa'aliyetlirige tesir körsetti. Karmapa lama esli sikkimni ziyaret qilip, u yerdiki bir meshhur budda ibadetxanisida diniy murasimgha qatnashmaqchi idi. Lékin, u weqening sürüshtüruwatqanliqi seweblik sikkimda élip barmaqchi bolghan ziyaritini bikar qilishqa mejbur boldi. Netijide bu daramsaladiki karmapa lamaning qollighuchilirining naraziliqini qozghighan bolup, ular charshenbe küni nechche ming kishilik namayish ötküzgen.

Lékin, hindistan metbu'atlirining xewer qilishiche, karmapa lamaning ibadetxanisidin pul tépilishi, hindistan bixeterlik organlirida xitay tibet-hindistan chégrasidiki tibet ibadetxanilirining kontrolluqini qolgha chüshürüshke urunuwatamdu, dégen gumanni peyda qilghan. Lékin, sürgündiki tibet parlaméntining re'isi pénpa séring hindistan axbarat wasitilirige élan qilghan bu heqtiki bayanatida karmapa lamani aqlidi. U " karmapa lama yuqiri hörmetke sazawer lama. Uning dunyaning barliq jaylirida jümlidin tibetning ichide egeshküchiliri bar. Shunga kishiler tibettin hindistan'gha kélip uning telimini anglaydu. Elwette ularning arisida uninggha pul i'ane qilidighanlar bar" dep körsetti.

Karmapa lama dalay lama we shundaqla béyjing hökümitining teng étirap qilishigha érishken birdin-bir tibet rohaniy rehbiri idi. Xitay hökümiti hindi metbu'atliridiki karmapa lamaning xitay jasusi bolush éhtimalliqigha da'ir xewerlerge nahayiti téz inkas qayturup, karmapa lamaning xitay jasusi ikenlikini ret qildi. Xitay kompartiyisi merkizi birliksep bölümining yuqiri derijilik emeldari shu jitaw aldinqi küni élan qilghan bu heqtiki bayanatida "hindistan metbu'atliridiki karmapa lamaning xitay jasusi ikenlikige da'ir xewerler hindistanning xitaygha nisbeten gumanxor pozitsiyisini dawamlashturuwatqanliqini körsitidu" dégen. U yene, 17-karmapa lamaning xitay tibetni qoshuwalghan 1951‏-yildin béri, béyjing hökümiti étirap qilghan tunji hayat budda ikenlikini ilgiri sürgen. Lékin u, xitay hökümitining karmapa lamagha bésim ishlitip, dalay lamani ashkara tenqid qilishni telep qilghanliqi seweblik, uning xitayni tashlap, 1999‏-yili hindistan'gha qéchip chiqqanliqini tilgha almighan.
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.