Америка муавин президенти чений кавказийә зияритини башлиди

Америка муавин президенти дик чений күнсайин җиддийлишиватқан кавказийини чөридигән вәзийәтниң тәрәққиятиға әгишип, мәзкур қизиқ нуқтидики әзәрбәйҗан, грузийә шуниңдәк шәрқий явропадики украинийигә қаратқан мәхсус сәпирини башлиди.
Мухбиримиз үмидвар хәвири
2008-09-03
Share
Cheney-Azerbeyjan-305 Америка муавин президенти чений кавказийә зийаритини әзәрбәйҗандин башлиди. Сүрәттә, дик чений баку айродрумида күтүвелинған көрүнүш.
AFP Photo
 Америка җумһурийәтчиләр партийисиниң дөләтлик қурултийи ечиливатқан шуниңдәк җумһурийәтчиләр партийисиниң намзати җон миккейин билән демократлар партийисидин келип чиққан барак обаманиң келәрки қетимлиқ президентлиқ орнини қолға кәлтүрүшни мәқсәт қилған сайлам паалийәтлири әвҗи еливатқан пәйткә тоғра кәлгән мәзкур сәпәр хәлқара көзәткүчиләрниң диққәт нәзиридин орун алди.

Муавин президент чений әпәнди чаршәнбә күни грузийиниң қошниси һәмдә кавказийидики муһим нефит ишләпчиқарғучи мәмликәт әзәрбәйҗан пайтәхти бакуға йетип келип, өзиниң бу қетим сәпириниң муқәддимисини башлиди.

Дик ченийниң зиярити қандақ әһвал астида башланди?

Америка муавин президенти дик ченийниң кавказийә зиярити төвәндикидәк муһим вәзийәт тәрәққияти җәрянида башланди. Йәни дүшәнбә күни явропа иттипақи җиддий йиғин чақирип, русийиниң җәнубий оссетийә вә абхазийиниң мустәқиллиқини етирап қилишини өз ичигә алған һәрикәтлиригә нисбәтән қандақ чарә қоллиниш һәм русийә билән қандақ шәкилдә йеңи мунасивәт орнитиш мәсилисини музакирә қилди. явропа иттипақи әзалири полша қатарлиқ дөләтләрниң русийигә ембарго қоллиништин ибарәт қаттиқ чарә қоллиниш пикри билән италийиниң ундақ қилмай, сөһбәт арқилиқ мәсилини һәл қилиш пикрини музакирә қилди. Қаттиқ чарә қолланмаслиқ пикрини германийә, франсийә қатарлиқ көп дөләтләр қоллиған болуп, учурлардин қариғанда, чаршәнбә күни явропа иттипақи қарар қобул қилған болсиму, лекин, русийини дуня сода тәшкилатиға киргүзмәслик, униң явропа билән болған банка, сода мунасивәтлирини боғуш қатарлиқларни өз ичигә алған ембарго қоллиниш чарилири қоллашқа еришәлмәй, әксичә грузийә вә русийидин ибарәт һәр иккила тәрәпниң кавказийә вәзийитиниң җиддийлишип кетишигә сәвәб болғанлиқи тәкитләнди. Қарарда русийиниң грузийидин қошун чекиндүрүши йәнә оттуриға қоюлған.

Бу күнләрдә русийә президенти медведев чәтәл мухбирлириниң зияритини қобул қилип, русийиниң явропа иттипақиниң қандақ қаттиқ чарә қоллинишидин қорқмайдиғанлиқини җакарлиди һәмдә грузин президенти сакашивилини " сиясий җәсәт" дәп әйиблиди. Униң алдида йәнә русийә рәһбири америкини тәнқид қилип, русийиниң һәтта соғуқ мунасивәтләр урушидинму әндишә қилмайдиғанлиқи билән агаһландурди. Вәзийәтниң тәрәққиятиға әгишип, сәйшәнбә күни, грузийә билән русийә арисидики дипломатик мунасивәт рәсмий үзүп ташлинип, иккила тәрәп өз әлчиханилирини тақиди. Шуниң билән бир вақитта йәнә нато балтиқ деңизи бойидики уч җумһурийәтниң бихәтәрликини қоғдайдиғанлиқини җакарлиди.

Русийә бир тәрәптин ғәрбкә қаттиқ позитсийисини билдүрсиму, лекин йәнә бир тәрәптин йәнила хәлқаралиқ қоллашларға еришиш сияситини давамлаштурди, 28 - авғуст күни болса, русийә, хитай, қазақистан қатарлиқ 6 шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләр башлиқлири дүшәнбигә топланди. Бу йиғинға ғәрб билән риқабәтлишиватқан иран рәһбири әхмәди ниҗатму иштирак қилди. Русийә президенти дмитрй медведев хитай рәиси ху җинтав билән айрип сөһбәтләшкән һәмдә униңдин вә шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатидин җәнубий оссетийә вә абхазийиниң мустәқиллиқини етирап қилишни күткән болсиму, лекин ениқ җавабқа еришәлмиди, әмма, хитай вә шаңхәй гуруһидикиләр русийиниң кавказийидики һәрикәтлирини қоллайдиғанлиқини билдүрүш билән өзлириниң йәнила русийә тәрәптә икәнликини көрситишти.

Йиғиндин кейин хитай рәиси ху җинтав түркмәнистанни зиярәт қилип, түркмәнистан билән хитайниң енергийә һәмкарлиқини ашурушқа пүтүшкән. Шуниңға әгишип, дүшәнбә вә сәйшәнбә күнлири болса, русийә баш министири владимир путин өзбекистанни рәсмий зиярәт қилип, өзбекистанниң русийигә техиму көп тәбиий газ сетишини һәмдә баһаниң явропа өлчимидә болидиғанлиқини билдүрди. Көзәткүчиләр путинниң бу зияритиниң асаслиқ мәқситиниң өзбекистанни русийә билән техиму бағлап, униң америка билән мунасивәтлирини қоюқлаштурушини тосуш дәп тәһлил қилишти.

Ченийниң зияритиниң мәқсити

Хәлқара мәтбуатлар дик ченийниң зияритиниң түп мәқсити һәққидә һәр хил қарашларни елан қилмақта. Б б с агентлиқиниң бу һәқтики мақалисидә көрситилишичә, ченийниң кавказийигә қаратқан зияритидики асаслиқ муддиа енергийә болуп, америка баку - тиблис - җәйһан нефит аққузуш туруба йоли арқилиқ оттура йәр деңизи райониға чақирилидиған каспи бойи нефитлиригә қизиқиду.

Әнгилийиниң "дәвр " мәҗмуәси болса, әзәрбәйҗан, грузийә вә украинийә ғәрбниң асиядики енергийә игилирини қолға кәлтүрүштики күрәшлиридә алдинқи орунда туриду, дәп язди һәмдә ченийниң каспи деңизи бойидики нефит вә тәбиий газларни ғәрбкә маңдуруш идийисиниң асасчилиридин бири икәнликини, шуңа униң бу қетимқи сәпиридә енергийә истратегийисиниң муһим орунда икәнликини язди. Бирақ, русийиниң қариши башқичирәк болуп, русийиниң итартас агентлиқиниң хәвәр қилишичә, русийә ташқи ишлар министирликиниң вәкили андрей нестеренко ченийниң зияритидә америкиниң грузийиниң һәрбий күчлирини әслигә кәлтүрүшкә ярдәм көрситиш билән мунасивәтлик икәнликини илгири сүрүп, " америкиниң грузийә қораллиқ күчлирини әслигә кәлтүрүш чақириқи вәзийәтни муқимлаштурмайду, күтүшимиз керәк, чений грузийини зиярәт қилғанда, вәзийәтни қандақ баһалайдикин, тиблисқа барлиқ вәйран болған һәрбий иқтидарини әслигә кәлтүрүш лазимлиқи һәққидики чақириқлар, районниң вәзийитини муқимлаштурмайду һәм медведев - саркозий пиланиға уйғун әмәс" дәйду.

Русийә бихәтәрлик ишлири рәһбири патрушев америкиниң сакашивилини қоллишиниң мәқситиниң енергийә билән мунасивәтлик икәнликини тәкитләп," америкиниң сакашивилини грузийигә қоюштики мәқсити кавказниң нефит вә тәбиий газлирини елиштур" дегәнликини язиду русийиниң "нәвсру" учур тори. Бирақ, америка билән явропа иттипақиниң грузийә - русийә тоқунуши һәққидики қариши русийидин пәрқлиқ болуп, америка вә явропа иттипақи баштин ахири русийиниң кавказийә һәм украинийидики һәрикәтлирини агаһландуруп, райондики демократик ислаһат вә өзгиришләрни изчил қоллап кәлмәктә.

Сабиқ совет иттипақидин айрилип мустәқил болған грузийә, украинийә һәмдә балтиқ деңизи бойидики латвийә, литва вә естонийә җумһурийәтлири русийини зомигәрлик билән тәнқид қилип, ғәрб билән, җүмлидин нато билән йеқинлишиш вә һәмкарлишиш йолини тутқан иди. Сакашивили һакимийәткә чиққандин кейин грузийә русийигә қарши мәйданидин изчил янмай, әксичә америка вә явропа иттипақиға майил сиясәт йүргүзди. 8 - Авғуст күни русийә қошунлири грузийигә һуҗум қозғиғандин буян америка изчил русийини әйибләп кәлди һәтта муавин президент дик чений америкиниң өз иттипақчиси грузийиниң таҗавузчилиққа учришиға қарап турмайдиғанлиқини, әксичә буниң русийә үчүн яман ақивәт елип келидиғанлиқини билдүргән иди. Көзәткүчиләр ченийниң бу қетимқи зияритиниң америкиниң грузийини қәтий қоллаш мәйданини ипадиләш билән биргә йәнә русийиниң кавказийә вә шәрқий явропада өз тәсирини қайта тикләш ойиға агаһландуруш берип қоюшни мәқсәт қилған болуши мумкинлики пәрәз қилишмақта.

Ғәрб грузийигә зор иқтисадий ярдәм бәрмәкчи

Бу қетимқи төт күнлүк һәрбий һуҗумда русийә грузийини һәрбий - иқтисадий җәһәттин еғир зиянға учратқан болсиму, лекин бу грузийини ғәрбниң зор дәриҗидә ярдимигә еришиш пурситигә ериштүрди. Әнгилийиниң " малийә вақти" гезити мақалә елан қилип, чейниниң зияритиниң америкиниң грузийә вә кавказийидики орнини техиму мустәһкәмләш икәнликини илгири сүрүш билән униң америкиниң тиблисқа бир милярд доллар қиммитидә ярдәм беридиғанлиқини җакарлайдиғанлиқини көрсәтти.

Бу гезитниң йезишичә, йәнә хәлқара пул фонди грузийигә 750 милйон долларлиқ зайом берип турмақчи. Грузийә даирилири йәнә дуня банкисидин 350 милйон доллар, явропа иттипақидин бир милярд йевро елишни һесаблиған. Мәзкур ярдәмләр грузийә үчүн ғайәт зор маддий қоллаш болуп һесаблинидикән.


Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт