Кәлгүси он йилда хитай қайси йолға маңиду?

Хитай компартийисиниң 18-қурултийидин кейин пүтүн дунядики ахбарат васитилири ши җинпиң рәһбәрликидики хитайниң кәлгүси он йил ичидә қайси йөнилишкә қарап маңидиғанлиқи һәққидә бәс-бәстә мулаһизә қилишқа башлиди.
Ихтиярий мухбиримиз қутлан
2012-11-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай компартийиси мәркизи комитет сиясий бюросиниң ши җинпиң башчилиқидики 7 кишилик даимий әзаси. 2012-Йили 15-ноябир, бейҗиң.
Хитай компартийиси мәркизи комитет сиясий бюросиниң ши җинпиң башчилиқидики 7 кишилик даимий әзаси. 2012-Йили 15-ноябир, бейҗиң.
AFP

Мәлумки, хитайда манҗу сулалиси ағдурулуп җумһурийәт қурулғанлиқиға 100 йил болди. Хитай компартийисиниң һакимийәт йүргүзгинигә бу йил 63 йил болди. Бу җәрянда ислаһат вә демократийә шоарлири талай қетимлар товланди. Әркинлик, кишилик һоқуқ вә милләтләрниң өз тәқдирини өзи бәлгилиши һәққидики хәлқ һәрикәтлири нурғун қетимлар оттуриға чиқти. Һалбуки, хитайниң мәвҗут сиясий түзүлмиси вә компартийиниң һакиммутләқ орнида түпки өзгириш болмиғанлиқтин иқтисадий ислаһатларға йол берилгән болсиму, лекин сиясий ислаһат елип бериш задила мумкин болмиди.

Йеқиндин буян хитайниң йәр шаридики иккинчи номурлуқ иқтисадий зор гәвдә сүпитидә оттуриға чиқиши һәмдә өзиниң сиясий тәсирини һәр җәһәттин кеңәйтишкә урунуши дуня җамаәтчиликини қайта ойландурушқа башлиди. Шуниң билән биргә бу һал хитайниң өзигиму йеңидин йеңи соалларни ташлиди.

30 Йилдин буян давамлишиватқан иқтисадий ислаһат һәмдә бу җәһәттә қолға кәлгән һалқима тәрәққият әмдиликтә хитайда сиясий ислаһат елип берилмай туруп оңушлуқ давамлишаламду-йоқ? дең шявпиң сизип бәргән хитайниң сиясий вә иқтисадий тәрәққият истратегийиси ши җинпиң дәвридиму өз күчини көрситәләмду? 18-қурултайда тикләнгән хитай компартийисиниң бәшинчи әвлад рәһбәрлик қатлими кәлгүсидики 10 йил ичидә қайси йолға маңиду?
Бу һәқтә радио аңлиғучилиримиз билән ортақлишиш үчүн түркийә һаҗитөпә университети тарих факултетиниң дотсенти, истратегийилик чүшәнчиләр институтиниң мутәхәссиси доктор әркин әкрәм билән сөһбәт елип бардуқ. У хитай компартийисиниң 18-қурултийида тикләнгән йеңи рәһбәрлик гуруһиниң муқәррәр йосунда сиясий ислаһат елип беришқа мәҗбур болидиғанлиқини илгири сүрди.

Һәммигә аянки, 1980-йиллардин буян хитай компартийиси елип барған ислаһат вә ишикни ечиветиш давамида гәрчә иқтисадий җәһәттин зор йүксилишләр барлиққа кәлгән болсиму, лекин хитай йошуруп қалғили болмайдиған бир йүрүш мәсилиләр өзини көрситишкә башлиди. Буларниң ичидә партийә билән һөкүмәтни, һөкүмәт билән карханиларни айриш һәмдә партийиниң һөкүмәткә болған мутләқ контроллуқини түгитиш мәсилиси, хусусий вә ушшақ карханиларға болған муамилә мәсилиси, уйғур, тибәт, моңғул қатарлиқ аз санлиқ милләтләр мәсилиси шуниңдәк хитай нопусиниң мутләқ көп қисмини тәшкил қилидиған деһқанлар мәсилиси хитайниң йеқин кәлгүсидә җиддий йосунда һәл қилмиса болмайдиған баш ағриқи болуп турмақта.

Әркин әкрәм өз мулаһизилиридә йәнә хитайниң йеқин кәлгүсидә сиясий ислаһат елип беришқа мәҗбур болушиниң хитайниң дөләт ичидики мәвҗут иҗтимаий реаллиқиниң нөвәттики җиддий тәлипи икәнликини, ши җинпиңниң буниңдин башқа таллишиниңму йоқлуқини илгири сүрди. Шуниң билән бир вақитта у йәнә дунядики башқа әлләрниңму хитайниң сиясий ислаһатлар елип бериш арқилиқ демократийигә өтүшини үмид қилидиғанлиқини тәкитлиди.

Тәпсилатини юқириқи аваз улиништин аңлиғайсиз.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт