Kelgüsi on yilda xitay qaysi yolgha mangidu?

Xitay kompartiyisining 18-qurultiyidin kéyin pütün dunyadiki axbarat wasitiliri shi jinping rehberlikidiki xitayning kelgüsi on yil ichide qaysi yönilishke qarap mangidighanliqi heqqide bes-beste mulahize qilishqa bashlidi.
Ixtiyariy muxbirimiz qutlan
2012-11-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay kompartiyisi merkizi komitét siyasiy byurosining shi jinping bashchiliqidiki 7 kishilik da'imiy ezasi. 2012-Yili 15-noyabir, béyjing.
Xitay kompartiyisi merkizi komitét siyasiy byurosining shi jinping bashchiliqidiki 7 kishilik da'imiy ezasi. 2012-Yili 15-noyabir, béyjing.
AFP

Melumki, xitayda manju sulalisi aghdurulup jumhuriyet qurulghanliqigha 100 yil boldi. Xitay kompartiyisining hakimiyet yürgüzginige bu yil 63 yil boldi. Bu jeryanda islahat we démokratiye sho'arliri talay qétimlar towlandi. Erkinlik, kishilik hoquq we milletlerning öz teqdirini özi belgilishi heqqidiki xelq heriketliri nurghun qétimlar otturigha chiqti. Halbuki, xitayning mewjut siyasiy tüzülmisi we kompartiyining hakimmutleq ornida tüpki özgirish bolmighanliqtin iqtisadiy islahatlargha yol bérilgen bolsimu, lékin siyasiy islahat élip bérish zadila mumkin bolmidi.

Yéqindin buyan xitayning yer sharidiki ikkinchi nomurluq iqtisadiy zor gewde süpitide otturigha chiqishi hemde özining siyasiy tesirini her jehettin kéngeytishke urunushi dunya jama'etchilikini qayta oylandurushqa bashlidi. Shuning bilen birge bu hal xitayning özigimu yéngidin yéngi so'allarni tashlidi.

30 Yildin buyan dawamlishiwatqan iqtisadiy islahat hemde bu jehette qolgha kelgen halqima tereqqiyat emdilikte xitayda siyasiy islahat élip bérilmay turup ongushluq dawamlishalamdu-yoq? déng shyawping sizip bergen xitayning siyasiy we iqtisadiy tereqqiyat istratégiyisi shi jinping dewridimu öz küchini körsitelemdu? 18-qurultayda tiklen'gen xitay kompartiyisining beshinchi ewlad rehberlik qatlimi kelgüsidiki 10 yil ichide qaysi yolgha mangidu?
Bu heqte radi'o anglighuchilirimiz bilen ortaqlishish üchün türkiye hajitöpe uniwérsitéti tarix fakultétining dotsénti, istratégiyilik chüshenchiler institutining mutexessisi doktor erkin ekrem bilen söhbet élip barduq. U xitay kompartiyisining 18-qurultiyida tiklen'gen yéngi rehberlik guruhining muqerrer yosunda siyasiy islahat élip bérishqa mejbur bolidighanliqini ilgiri sürdi.

Hemmige ayanki, 1980-yillardin buyan xitay kompartiyisi élip barghan islahat we ishikni échiwétish dawamida gerche iqtisadiy jehettin zor yüksilishler barliqqa kelgen bolsimu, lékin xitay yoshurup qalghili bolmaydighan bir yürüsh mesililer özini körsitishke bashlidi. Bularning ichide partiye bilen hökümetni, hökümet bilen karxanilarni ayrish hemde partiyining hökümetke bolghan mutleq kontrolluqini tügitish mesilisi, xususiy we ushshaq karxanilargha bolghan mu'amile mesilisi, Uyghur, tibet, mongghul qatarliq az sanliq milletler mesilisi shuningdek xitay nopusining mutleq köp qismini teshkil qilidighan déhqanlar mesilisi xitayning yéqin kelgüside jiddiy yosunda hel qilmisa bolmaydighan bash aghriqi bolup turmaqta.

Erkin ekrem öz mulahiziliride yene xitayning yéqin kelgüside siyasiy islahat élip bérishqa mejbur bolushining xitayning dölet ichidiki mewjut ijtima'iy ré'alliqining nöwettiki jiddiy telipi ikenlikini, shi jinpingning buningdin bashqa tallishiningmu yoqluqini ilgiri sürdi. Shuning bilen bir waqitta u yene dunyadiki bashqa ellerningmu xitayning siyasiy islahatlar élip bérish arqiliq démokratiyige ötüshini ümid qilidighanliqini tekitlidi.

Tepsilatini yuqiriqi awaz ulinishtin anglighaysiz.

Toluq bet