Siyasiy mehbus kérem abduwelining jaza mudditi néme üchün axirlashmaydu? (2)

Namaz oqughanliqi we achliq élan qilghanliqi seweblik jaza mudditini 12 yildin 24 yilgha uzartish, bügünki dunyaning sot sehniliride az uchrishi we belkim uchrimasliqi mumkin.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2012-08-30
Share
abdukerim-abduweli-305.jpg Abdukérim abduwelining yash waqtida tartilghan resimi. (Waqti we orni éniq emes)
RFA/Arslan

Undaqta, xitayning kérem abduwelini bu qeder éghiz jazalishining heqiqiy sewebi néme? öch élishmu? bir döletning bir shexste öch-adawiti bolushi mumkinmu? undaqta, xitay döliti Uyghur millitidin üch éliwatamdu? iqtisadi jehettin qed kötürgen bir döletning, öz hakimiyiti astidiki bir millette néme öch-adawetliri bolsun? yaki xitay döliti kérem abduwelidin qorquwatamdu, bu qorqush Uyghur millitidinmu?

Xitay da'irilirining kerem abduweli toghrisida chüshürgen sot hökümi.
Xitay da'irilirining kerem abduweli toghrisida chüshürgen sot hökümi.
RFA/Shohret Hoshur

Biz yuqiriqi so'allargha jawab tépish üchün kérem abduwélining eyni yillardiki dosti, sawaqdishi we sepdishi bolghan, eyni waqitta xitay türmiside 12 yil yétip chiqqan, nöwette türkiyide yashawatqan Uyghur pa'aliyetchisi abdul'eziz ependini ziyaret qilduq.

Abdul'eziz ependining bayan qilishiche, xitay türmiside namazning cheklinishi omumyüzlük ehwal, emma uninggha bérilidighan jaza tenqid qilish, qara kamirigha solash qatarliqlardur؛ bek éghir jaza bérilgende, jaza mudditini birqanche 10 kün uzartishi mumkin emma, aylap-yillap jaza mudditini uzartidighan ehwal yoq. Abdul'eziz ependining bildürüshiche, siyasiy mehbuslarning hemmisi dégüdek namazni tashlimaydu. Peqet yoshurunche oquydu, buni xitay gundipaylirimu bilidu. Shunga kérem abduwélining uzartma sot hökümidiki uni namaz oqushni toxtatmidi dégini uzartishning heqiqiy sewebi emes.

Mezkur sot hökümide, achliq élan qilish, türmining qa'idisini yadlimasliq qatarliqlarmu jinayi pakit sanalghan. Abdul'eziz ependi bu heqte toxtilip, bundaq ehwallarningmu türmide dawamliq yüz bérip turidighanliqini, bularning héchqachan 12 yilliq uzartishqa seweb bolalmaydighanliqini bayan qildi. Uning bildürüshiche, xitayning endishe qiliwatqini, kérem abduwélining xelq ichidiki nopuzi. Kérem abduweli özining oqughuchiliq mezgilide we diniy, milliy telim terbiye élip bériwatqan pa'aliyetchi mezgilide bolsun, chongqur diniy melumati, exlaqiy jehettiki sapliqi, kélishken teqi-turqi, bolupmu siyasiy, ijtima'iy mesililerdiki heqqaniyetchiliki bilen el-jama'et ichide hörmet tapqan. U teblighliride, heqqaniyette ching turush, zulumgha bash egmeslikni eng muhim ibadetler dep körsetken. Uning bu idiyisini, uning yüzligen sawaqdashliri Uyghur élining herqaysi jaylirida teshwiq qilghan.

Sot hökümidin melum bolushiche, kérem abduweli, sherqi türkistan islam islahatchilar partiyisining qurghuchiliridin biri. Abdul'eziz ependi, kérem abduwéli bashchiliqida qurulghan sherqi türkistan islam islahatchilar partiyisining nizamname we chaqiriqlirining shuningdin kéyinki milliy qarshiliq heriketliride qozghatquch rol oynighanliqini, bu rolning hélimu dawam qiliwatqanliqini ilgiri sürdi. Abdul'eziz ependi, xitayning kérem abduwelidin endishe qilishining sewebini del mushu nuqtida dep körsitidu. U, xitayning özige kélidighan tehditni kérem abduwélining tesiridin, sherqi türkistan islam partiyisining chaqiriqliridin, sherqi türkistan xelqining milliy iradisidin körmestin, belki özining ijra'atliridin, rayonda yürgüzüwatqan qirghinchiliq siyasitidin körüshi kéreklikini otturigha qoydi.

Yuqirida mehbus kérem abduwélining jaza mudditining néme üchün axirlashmaywatqanliqi heqqide, uning sepdishi abdul'eziz ependining qarashlirini diqqitinglargha sunduq.

Abdul'eziz ependining bu heqtiki qarashlirining tepsilatini yuqiriqi ulinishtiki awaz xatirisidin anglighaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet