Késellerni yoqlashtiki edep - exlaq qa'idiliri

Késellerni yoqlash kishilik munasiwettiki alaqilarning qoyuqlishishigha, ittipaqliqni téximu ilgiri sürüshke we öz‏ - ara dostluqni kücheytishke türtke bolidighan muhim bir amil. Késellerni yoqlashning peziliti ach qalghanlargha tamaq bérish, yétimlerning bashlirini silashtek sawabliq we yaxshi ishtur. Bir hediste:" ach qalghanlargha tamaq béringlar, késellerni yoqlanglar"dep kelgen.
Muxbirimiz ömerjan toxti xewiri
2008-07-15
Share

 Insan her xil késelliklerge duchar bolup turidu. Bezi késeller azghina seweblerni qilish bilen shipasini tapidu, bezi késeller uyer, bu yerlerge élip bérip köp miqdarda iqtisad serp qilip dawalitish bilenmu shipa tapalmay bu alemdin ayrilidu. Shunga insan késellerni yoqlap barghanda, u késel bolghan kishining nahayiti ajiz halitini özining saq - salamet halitige sélishturush arqiliq ten saqliqning heqiqeten chong német ikenlikini tonup, uning qedrige yétip, téni saq waqtida xelqige we wetinige paydiliq bolghan yaxshi ishlarni köprek qiliwélishqa aldirishi lazim.

Muhemmed niyaz hajim bilen söhbet

Se'udi erebistanining medine munewwere shehiride turushluq alim muhemmed niyaz hajim késellerni yoqlashtiki edep - exlaqlar heqqide toxtulup mundaq dédi:" késellerni yoqlashqa sowgha élip bérishni shert qiliwélish yaki késel bolghuchi adem bir nerse almay kelgen ademdin renjip qélish yaxshi ish emes. Chünki heqiqiy yaxshi adem qérindishi bilen ochuq chiray uchrashqanning özinimu katta sherep dep bilidu. Shunga bir hediste:" qérindishing bilen ochuq chiray uchrishishingdek ish bolsimu, yaxshiliqtin héch nersini kichik sanima"déyilgen. Bu hedisning mezmunidin késellerni sowgha - hediye almay yoqlap barsimu, uning bilen ochuq chiray uchriship, rohiy jehettin teselli bergen ademni qet'iy töwen körüshke bolmaydighanliqi ayan bolidu. Chünki késelni qanchiki köp adem yoqlap tursa, rohsiz yatqan késelge nisbeten rohiy ozuq bolup, uning könglide xursenlik peyda bolup, tétikliship qalidu we özini qewm - qérindashliri ichide alahide hörmetlik hés qilidu - de, shuning bilen uruq - tughqanliri, dost - yaranliri we qowm - qérindashlirigha bolghan muhebbiti kündin - kün'ge éship baridu. Késelni yoqlap barghanda uning yénida uzun olturushtin we tola sözlep késelni bizar qilishtin hezer qilish kérek. Belki uning köngli xursen bolup, rohiy teselli tapidighan sözlerni qilish lazim."

Musulman emes kisellernimu yoqlash sawabliqtur

Muhemmed niyaz hajim yene mundaq dédi:" bashqa dinda bolghan uruq - tughqan, xulum - xoshna we yar - buraderlerdin késel bolup yétip qalghanlar bolsa, ularni bashqa dinda dep qarap tashliwetmestin yoqlash yaxshi ish bolup sanilidu. Muhemmed eleyhissalamning bir yehudiy dinidiki balining késilini yoqlap barghanliqi riwayet qilinidu. Késel bolup yétip qalghan xoshnini gerche u bashqa dinda bolsimu yoqlash tolimu muhimdur. Chünki musulmanning üstide musulman xoshnisigha öteshke tégishlik ikki heq bar bolup, ularning biri, musulmanliq heqqi, yene biri xoshnidarliq heqqidur. Bashqa dindiki xoshnisigha öteshke tégishlik bir heq bolup, u bolsimu xoshnidarliq heqqidur. Xoshnidarliq heqqi nahayiti muhim we chong heqtur. Uni ada qilish muhimdur. Bashqa dinda bolghan késel xoshnini yoqlashmu xoshna heqqining bir qismidur."

Késel yoqlashta saqlinishqa tégishlik ishlar

Muhemmed niyaz hajimning éytishiche, késellerni yoqlap kirgen adem késel kishining qandaq késelge giriptar bolghanliqini sorimasliqi lazim. Chünki mundaq qilish késel kishining rohini téximu chüshürüshke seweb bolidu. Bezi kishiler nadanliqtin késel bolghuchining qandaq késelge giriptar bolup qalghanliqini soraydu. Késel bolghuchi késilini éytip berse, ular:" palani adem mushundaq késel bilen uzun yétip qélip, axiri saqiyalmay ölüp ketken" dégendek azabliq sözlerni késelning yüzige sélip, uninggha rohiy azab bolidighan ishlargha seweb bolidu. Shundaqla, késel ademning yénida musibetlik xewerlerni we échinishliq paji'elerning xewerlirini éytmasliq lazim. Chünki mundaq qilish késel kishining könglini azablaydu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet