Кәшмир мәсилиси вә уйғур даваси‏ (1)

Кәшмир, һиндистан, пакистан, уйғур дияри вә афғанистан оттурисиға җайлашқан болуп, җуғрапийилик орни интайин юқири истратегийилик әһмийәткә игә һесаблиниду. Кәшмир өз нөвитидә йәнә тәңдашсиз тәбиий гүзәллики билән "дуняниң җәннити" дәп аталса, һиндистанниң шималиға вә асияниң дәл оттурисиға җайлашқанлиқи йүзисидин, "асияниң қәлби", дәпму атилиду.
Мухбиримиз әркин тарим
2010-02-04
Share
Keshmir-xeritisi-305.jpg Сүрәт, кәшмирниң сүни һәмрадин тартилған хәритиси.
http://en.wikipedia.org Дин елинди.

Тарихий мәнбәләрдә көрситилишичә, кәшмир, миладиниң дәсләпки әсирлиридин башлапла изчил түрдә түркий қовмларни өзигә җәлп қилип кәлгән болуп, миладиниң дәсләпки әсирлиридә кушан императорлуқиниң контроллуқиға өткән болса, 3 әсирдә кушан императорлуқини мәғлуп қилған ақ һунлар кәшмирниң һакимийитини өз илкигә алған вә узун муддәт һөкүмранлиқини давамлаштурған иди. Ақ һунлар империйиси көк түркләр билән сасанийлар тәрипидин мәғлуп қилинғандин кейин кәшмир таки 10 әсиргә қәдәр һинди маһараҗилириниң башқуришиға өткән.

Шуниңдин кейин ислам дининиң кәң көләмдә омумлишишиға әгишип, мусулман түркләр һинди маһараҗилириниң әскәр сепигә маашлиқ әскәр сүпитидә суқунуп киргән вә мусулман түрк әскәрләр ичидики шаһ мирза исимлик бир қомандан қисқа муддәт ичидә кәшмирдики нопузини күчәйтип, 1339 - йили районда өз алдиға айрим ислам дөлити қуруп чиққан. Униң қурған кәшмир султанлиқи таки 1589 йилиға қәдәр давам қилған.

Кейинки чағда бабур шаһ районниң һөкүмранлиқини қолға чүшүрүп, кәшмир султанлиқиға хатимә бәргән. Таки 17 - әсиргә қәдәр бабур ханданлиқиниң һөкүмранлиқиға тәвә болуп кәлгән кәшмир 1739 - йили, деһли һөкүмрани надир шаһ афшарниң талан тараҗ қилишиға дуч кәлгәндин кейин мәркизи һөкүмәт билән болған алақиси үзүп ташланған.

Аридин узақ өтмәйла бу район афғанистан падишаһи әһмәд шаһ абдалиниң һөкүмранлиқиға өткән. 1819 - Йили, лаһорни мәркизи һөкүмәт қилған сихлар кәшмирниң һөкүмранлиқини қолға чүшүргән болуп, сихлар 1846 - йили, әнгилийә армийиси тәрипидин мәғлуп қилинғандин кейин кәшмир әнглийиниң мустәмликисигә айланған. 1846 - Йили, 16 мартта әнгилийә һөкүмити гулаб синг исимлик бир һинди маһараҗа билән келишим түзүп, кәшмирни пүтүн қануний һәқ һоқуқлири билән қошуп, 7.5 Милйон рупийигә сетип бәргән. Шуниң билән нопусиниң асаслиқ көп қисми мусулманлардин тәркип тапқан кәшмир 1947 - йилиға қәдәр мәзкур маһараҗа ханданлиқиниң һөкүмранлиқида болуп кәлгән .

1947 - Йили, әнгилийә өз вәдисини ишқа ашуруп, һиндистандики мустәмликисидин ваз кәчти. Азадлиқ баяннамисиниң роһи бойичә һиндистан вә пакистандин ибарәт икки дөләт мәйданға кәлди. Бу икки дөләт оттурисида қалған кәшмирдә қандақ өзгиришләр болди? кәшмирниң хитай тәрәптә қалған қисмиға уйғурларни қандақ орунлаштурди? тарихта уйғурларму һөкүм сүргән кәшмир мәсилисиниң уйғур мәсилисигә болған тәсири немә? узун йил пакистанда оқуған, тәтқиқатчи азадҗан буғрахан әпәнди бу бир қатар мәсилиләр һәққидә өз көз қарашлирини оттуриға қойди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт