«Йеңи дуня қурулуши» дегән китаб нәшр қилинди

«Йеңи дуня қурулуши» дегән китаб пегасус нәшрияти тәрипидин истанбулда нәшр қилинди. Бу китабни америкилиқ истратегийә мутәхәссиси параг ханна инглиз тилда язған болуп, китабни түркийилик язғучи әлиф ниһан ақваш түркчигә тәрҗимә қилип нәшргә тәйярлиған.
Ихтиярий мухбиримиз арслан
2012-08-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Йеңи дуня қурулуши» дегән китабниң муқависи. 2012-Йили авғуст, түркийә.
«Йеңи дуня қурулуши» дегән китабниң муқависи. 2012-Йили авғуст, түркийә.
RFA/Arslan

465 Бәтлик бу китаб 5 бөлүмдин тәркиб тапқан болуп, биринчи бөлүми ғәрбниң шәрқий, йеңи рим, балқанлар мәсилилири, түркийә, шәрқ вә ғәрбниң чегра райони. явропани кеңәйтиш дегәнгә охшаш темиларни өз ичигә алған.
Китабниң 2-бөлүмидә болса «йипәк йоли вә бүйүк оюн. Бир заманларда русийә. Тибәт вә шинҗаң йеңи бомба пәрдиси. Қазақистан хушаллиқ туруба линийиси демәктур. Қирғизистан вә таҗикистан һәр нәрсигә һаким, һеч нәрсигә игә әмәс. Өзбекистан вә түркмәнистан начар муамилә қилидиған адәмләр. Афғанистан вә пакистан: җәнубий оттура асияни тиз чөкәртмәк» дегәнгә охшаш темилар бар.

Китабниң 3-бөлүми болса «оюнниң йеңи қаидилири» вә башқа темиларни өз ичигә алған болуп, бу бөлүмдә мексика, венсуила, коломбийә, бразилийә вә аргентинаниң вәзийити тоғрисида тохталған.

Аптор китабниң 4-бөлүмидә болса оттура шәрқ дөләтлири вә иранниң вәзийити тоғрисида тохталған.

Китабниң 5-бөлүмигә «асиялиқлар үчүн асия» дәп тема қоюлған болуп, бу бөлүм, «хитайниң дунядики биринчи мәнпәити. Малайшия вә һиндонезийә, бүйүк хитай ортақ яшаш райони. Бирма, тайланд вә вйетнам, ички үч булуң» дегәнгә охшаш темиларни өз ичигә алған болуп, мәзкур бөлүмдә асаслиқи юқирида тилға елинған дөләтләрниң хитай билән болған мунасивәтлири вә мәсилилири тоғрисида муһакимә қилинған.

Аптор бу китабта уйғурлар вә тибәтләр тоғрисида тохтилип мундақ язған:
«Бүгүнки күндә тибәтниң азадлиқ чүшәнчисини қоллимайдиған бирму ғәрбликни учритиш қийин болиду. Бирақ, америкилиқлар тексастин яки калифорийидин ваз кечәрму? бүйүк оюн хитайға я нәтиҗә я пайда бәрмиди. Әмма охшаш сөзни, руслар вә инглиз лар үчүн сөзләш мумкин әмәс, әлвәттә бу оюнда ғәлибә қилған хитай иди. 1895 -Вә 1907-йилларда елип берилған чегра келишимидә русийигә памир тағлирини бериветип, русийә үчүн әнглийигә қарши бир мәлһәм болған вә афғанистанниң шәрқидики хитай чеграсиға удул чиқидиған тар бир өткәл болған вахан каридорини чегра қилип бәлгилиди. Әмма инглизлар шәрқий түркистанни русийигә беришниң орниға хитайға бәрди вә хитайниң у районни қайтидин ишғал қилиши һәм бу йәрдә ‹шинҗаң' йәни ‹йеңидин сүмүрүлгән тупрақ' мәнисини ипадиләйдиған шинҗаңниң қурулуши үчүн маддий җәһәттин ярдәм бәрди. Ғәрбий түркистан совет иттипақидин парчиланған болсиму, хитай бүгүнки күндә изчил һалда әң чоң икки район болған шинҗаң вә тибәт аптоном районидики әнәниви һакимийитини қоғдимақта. Тибәт вә шинҗаң болмиса хитай, рокий тағлириниң ғәрбидики райондин мәһрум қалған америкиға охшаш бир дөләт болатти. Йәни чоң оюн вә йипәк йоли, оттура асияниң кәлгүси үчүнму йип учи ролини ойнайдиған бир җәрян хитайниң ғәрбий чеграсини қолға кәлтүрүш җәряни билән башланди.»

Китабта йәнә хитайниң кеңәймичилик сиясити тоғрисида тохтилип мундақ дейилгән:
«Тибәт вә шинҗаңниң контроллуқ астида тутуватқан хитай, бәш тәрәплимилик бир истратегийә йүргүзүп, ғәрбкә қарап илгириләшни давам қилмақта. Русийиниң сибирийә чоң төмүр йоли иш-пиланиға рәқиб болған явропа-асия көврүки, қазақистандин кавказ деңизиғичә болған арилиқта төмүр йол ясаш вә туруба линийиси қуруш, қирғизистандин өзбекистанниң ташкәнткә созулған чоң типтики қуруқлуқ йоли ясаш, таҗикистан вә афғанистандин иран һәм түркийигә тутишидиған юқири сүрәтлик чоң йол ясаш вә қарақурум қуруқлуқ йолиниң пакистанни бойлап әрәб деңизидики гувадир портиғичә кеңәйтилиши хитайниң оттура асия вә ғәрбкә қарап илгириләшлириниң көрсәтмисидур.»

Китабта йәнә мундақ дейилгән:
«Хитай вә шинҗаңни өткән 10 йил ичидә зиярәт қилған һәр қандақ инсан хитай императорлуқиниң ечинишлиқ һәқиқитини билиду. 1949-Йили ички уруш ахирлашқандин кейин хитай шинҗаң райониниң чәксиз қумлуқ вә тағ өңкүрлиригә соқулуп кирип у йәрдики көп тәбиий байлиқларни сүмүрүшкә башлиди. У йәрдә һәрбий мәшиқ қилидиған базилар вә вә қорал синақ қилиш мәйданлири қурди. Униңдин башқа йәнә уруш мәһбуслирини җазалайдиған җаза лагери қурди. Хитайға патмиған нопуси үчүн йеңидин яшайдиған макан қурушқа башлиди. Һәм тибәт һәм шинҗаңниң хитайниң еһтияҗи болған байлиқ мәнбәләргә игә бөлиши вә хитайниң еһтияҗи болған мәнбәләргә кетидиған йол үстигә җайлашқанлиқтин ибарәт бир бәхтсизлики бар. Тибәттә көп миқдарда оран вә алтун байлиқи болса, шинҗаңда өлкиниң әң көп нефит, тәбиий газ, көмүр, оран вә алтун қатарлиқ байлиқ мәнбәлири бар. Һәр икки район, хитайниң қазақистан, қирғизистан, таҗикистан, афғанистан вә пакистан билән елип бериватқан тиҗарәтниң сиртқа еқиши вә енергийиниң ичигә еқиши үчүн муһим бир җуғрапийилик дәрвазиси болуп қалди.»

Аптор китабта хотәнниң хитай әскәрлириниң қоршави астидики бир шәһәр икәнликини билдүрүп мундақ язған:
«Хотән кочилирида айлинип йүргән хитай сақчилирини көргән хотән хәлқи ғәзипини ичигә йитип җим болуп қалиду, бир заманлар буддизмниң дуняға тарқилиш мәркизи вә йипәк таварларни ишләп чиқириш мәркизи шундақла кейинки дәврләрдә ислам мәдәнийәт өгиниш мәркизи болған хотән шәһири, бүгүнки күндә русийиниң қазан шәһиригә охшаш, дәвәтсиз меһманлар келип пүткүл йәрлик хәлқни назарәт астиға алған бир вәзийәт шәкилләнди. Бир заманлар қиммәтлик қаштеши базири болидиған базар һазир чирип кәткән отун сатидиған базарға айлинип қалған.»

Аптор китабта йәнә қәшқәр тоғрисида тохтилип мундақ язған:
«Һәм қәдими түркистанниң пайтәхти һәм тарихи йипәк йоли үстидики әң муһим өткәлләрдин бири вә қирғизистан чеграсиға йеқин болған қәдими қәшқәр шәһири, хитайниң санаәтләшкән шәһиригә айлинип, төвән дәриҗилик тиҗарәт мәркизини бузуп, чоң һәҗимлик тиҗарәт мәркизи һалиға кәлтүрүлди вә базар игиликини хитайлар контроллуқ астиға алди. Қәшқәрдә көп санлиқ нопусни уйғурлар тәшкил қилсиму оқуғучилар мәктәпләрдә хитай тилида дәрс оқуйду. Уйғурлар бүгүнки күндә шәһәрләрдә көзгә илмайдиған вә чәткә қеқилған бир һаләттә қалған аз санлиқ милләт болуп қалған. Булар кәчлик базарда дора -дәрман салған мәззилик уйғур үгриси сетиш вә серк оюнлири көрситиштин башқа һеч қандақ орунда ишлийәлмәйду, уларға ишләйдиған хизмәт берилмәйду. Көпләп еқип келиватқан хитай саяһәтчилири райондики тәбиий гүзәллик бар орунларни айлинип йүриду, әмма зумрәт рәңлик җәннәт көли җәннәт гүзәлликини йоқитип қоюшқа йүзләнгән.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт