"Yéngi dunya qurulushi" dégen kitab neshr qilindi

"Yéngi dunya qurulushi" dégen kitab pégasus neshriyati teripidin istanbulda neshr qilindi. Bu kitabni amérikiliq istratégiye mutexessisi parag xanna in'gliz tilda yazghan bolup, kitabni türkiyilik yazghuchi elif nihan aqwash türkchige terjime qilip neshrge teyyarlighan.
Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2012-08-31
Élxet
Pikir
Share
Print
"Yéngi dunya qurulushi" dégen kitabning muqawisi. 2012-Yili awghust, türkiye.
"Yéngi dunya qurulushi" dégen kitabning muqawisi. 2012-Yili awghust, türkiye.
RFA/Arslan

465 Betlik bu kitab 5 bölümdin terkib tapqan bolup, birinchi bölümi gherbning sherqiy, yéngi rim, balqanlar mesililiri, türkiye, sherq we gherbning chégra rayoni. Yawropani kéngeytish dégen'ge oxshash témilarni öz ichige alghan.
Kitabning 2-bölümide bolsa "Yipek yoli we büyük oyun. Bir zamanlarda rusiye. Tibet we shinjang yéngi bomba perdisi. Qazaqistan xushalliq turuba liniyisi démektur. Qirghizistan we tajikistan her nersige hakim, héch nersige ige emes. Özbékistan we türkmenistan nachar mu'amile qilidighan ademler. Afghanistan we pakistan: jenubiy ottura asiyani tiz chökertmek" dégen'ge oxshash témilar bar.

Kitabning 3-bölümi bolsa "Oyunning yéngi qa'idiliri" we bashqa témilarni öz ichige alghan bolup, bu bölümde méksika, wénsu'ila, kolombiye, braziliye we argéntinaning weziyiti toghrisida toxtalghan.

Aptor kitabning 4-bölümide bolsa ottura sherq döletliri we iranning weziyiti toghrisida toxtalghan.

Kitabning 5-bölümige "Asiyaliqlar üchün asiya" dep téma qoyulghan bolup, bu bölüm, "Xitayning dunyadiki birinchi menpe'iti. Malayshiya we hindonéziye, büyük xitay ortaq yashash rayoni. Birma, tayland we wyétnam, ichki üch bulung" dégen'ge oxshash témilarni öz ichige alghan bolup, mezkur bölümde asasliqi yuqirida tilgha élin'ghan döletlerning xitay bilen bolghan munasiwetliri we mesililiri toghrisida muhakime qilin'ghan.

Aptor bu kitabta Uyghurlar we tibetler toghrisida toxtilip mundaq yazghan:
"Bügünki künde tibetning azadliq chüshenchisini qollimaydighan birmu gherblikni uchritish qiyin bolidu. Biraq, amérikiliqlar téksastin yaki kaliforiyidin waz kéchermu? büyük oyun xitaygha ya netije ya payda bermidi. Emma oxshash sözni, ruslar we in'gliz lar üchün sözlesh mumkin emes, elwette bu oyunda ghelibe qilghan xitay idi. 1895 -We 1907-yillarda élip bérilghan chégra kélishimide rusiyige pamir taghlirini bériwétip, rusiye üchün en'gliyige qarshi bir melhem bolghan we afghanistanning sherqidiki xitay chégrasigha udul chiqidighan tar bir ötkel bolghan waxan karidorini chégra qilip belgilidi. Emma in'glizlar sherqiy türkistanni rusiyige bérishning ornigha xitaygha berdi we xitayning u rayonni qaytidin ishghal qilishi hem bu yerde 'shinjang' yeni 'yéngidin sümürülgen tupraq' menisini ipadileydighan shinjangning qurulushi üchün maddiy jehettin yardem berdi. Gherbiy türkistan sowét ittipaqidin parchilan'ghan bolsimu, xitay bügünki künde izchil halda eng chong ikki rayon bolghan shinjang we tibet aptonom rayonidiki en'eniwi hakimiyitini qoghdimaqta. Tibet we shinjang bolmisa xitay, rokiy taghlirining gherbidiki rayondin mehrum qalghan amérikigha oxshash bir dölet bolatti. Yeni chong oyun we yipek yoli, ottura asiyaning kelgüsi üchünmu yip uchi rolini oynaydighan bir jeryan xitayning gherbiy chégrasini qolgha keltürüsh jeryani bilen bashlandi."

Kitabta yene xitayning kéngeymichilik siyasiti toghrisida toxtilip mundaq déyilgen:
"Tibet we shinjangning kontrolluq astida tutuwatqan xitay, besh tereplimilik bir istratégiye yürgüzüp, gherbke qarap ilgirileshni dawam qilmaqta. Rusiyining sibiriye chong tömür yoli ish-pilanigha reqib bolghan yawropa-asiya köwrüki, qazaqistandin kawkaz déngizighiche bolghan ariliqta tömür yol yasash we turuba liniyisi qurush, qirghizistandin özbékistanning tashkentke sozulghan chong tiptiki quruqluq yoli yasash, tajikistan we afghanistandin iran hem türkiyige tutishidighan yuqiri sür'etlik chong yol yasash we qaraqurum quruqluq yolining pakistanni boylap ereb déngizidiki guwadir portighiche kéngeytilishi xitayning ottura asiya we gherbke qarap ilgirileshlirining körsetmisidur."

Kitabta yene mundaq déyilgen:
"Xitay we shinjangni ötken 10 yil ichide ziyaret qilghan her qandaq insan xitay impératorluqining échinishliq heqiqitini bilidu. 1949-Yili ichki urush axirlashqandin kéyin xitay shinjang rayonining cheksiz qumluq we tagh öngkürlirige soqulup kirip u yerdiki köp tebi'iy bayliqlarni sümürüshke bashlidi. U yerde herbiy meshiq qilidighan bazilar we we qoral sinaq qilish meydanliri qurdi. Uningdin bashqa yene urush mehbuslirini jazalaydighan jaza lagéri qurdi. Xitaygha patmighan nopusi üchün yéngidin yashaydighan makan qurushqa bashlidi. Hem tibet hem shinjangning xitayning éhtiyaji bolghan bayliq menbelerge ige bölishi we xitayning éhtiyaji bolghan menbelerge kétidighan yol üstige jaylashqanliqtin ibaret bir bextsizliki bar. Tibette köp miqdarda oran we altun bayliqi bolsa, shinjangda ölkining eng köp néfit, tebi'iy gaz, kömür, oran we altun qatarliq bayliq menbeliri bar. Her ikki rayon, xitayning qazaqistan, qirghizistan, tajikistan, afghanistan we pakistan bilen élip bériwatqan tijaretning sirtqa éqishi we énérgiyining ichige éqishi üchün muhim bir jughrapiyilik derwazisi bolup qaldi."

Aptor kitabta xotenning xitay eskerlirining qorshawi astidiki bir sheher ikenlikini bildürüp mundaq yazghan:
"Xoten kochilirida aylinip yürgen xitay saqchilirini körgen xoten xelqi ghezipini ichige yitip jim bolup qalidu, bir zamanlar buddizmning dunyagha tarqilish merkizi we yipek tawarlarni ishlep chiqirish merkizi shundaqla kéyinki dewrlerde islam medeniyet öginish merkizi bolghan xoten shehiri, bügünki künde rusiyining qazan shehirige oxshash, dewetsiz méhmanlar kélip pütkül yerlik xelqni nazaret astigha alghan bir weziyet shekillendi. Bir zamanlar qimmetlik qashtéshi baziri bolidighan bazar hazir chirip ketken otun satidighan bazargha aylinip qalghan."

Aptor kitabta yene qeshqer toghrisida toxtilip mundaq yazghan:
"Hem qedimi türkistanning paytexti hem tarixi yipek yoli üstidiki eng muhim ötkellerdin biri we qirghizistan chégrasigha yéqin bolghan qedimi qeshqer shehiri, xitayning sana'etleshken shehirige aylinip, töwen derijilik tijaret merkizini buzup, chong hejimlik tijaret merkizi haligha keltürüldi we bazar igilikini xitaylar kontrolluq astigha aldi. Qeshqerde köp sanliq nopusni Uyghurlar teshkil qilsimu oqughuchilar mekteplerde xitay tilida ders oquydu. Uyghurlar bügünki künde sheherlerde közge ilmaydighan we chetke qéqilghan bir halette qalghan az sanliq millet bolup qalghan. Bular kechlik bazarda dora -derman salghan mezzilik Uyghur ügrisi sétish we sérk oyunliri körsitishtin bashqa héch qandaq orunda ishliyelmeydu, ulargha ishleydighan xizmet bérilmeydu. Köplep éqip kéliwatqan xitay sayahetchiliri rayondiki tebi'iy güzellik bar orunlarni aylinip yüridu, emma zumret renglik jennet köli jennet güzellikini yoqitip qoyushqa yüzlen'gen."

Toluq bet