Хитай мәркизи һөкүмитиниң көчмән йөткәш сиясити биңтуән даирилириниму нарази қилмақта

Өткән һәптә күйтун тор бекитидә, хитай өлкилиридин уйғур аптоном районидики биңтуәнләргә йеңидин келиватқан хитай көчмәнлириниң зиядә көплүки һәм сапасиниң төвәнлики һәққидики мақалә бесилған.
Мухбиримиз меһрибан
2011-01-25
Share
bingtuan-kochmen-305.jpg 1950-Йили қәшқәргә көчүп киргән һәрбий көчмәнләр.
/chuckkraus.wordpress.com

Мақалидә өткән әсирниң 80- йиллиридин кейин уйғур елигә йеңидин көчүрүлүп келиватқан хитай көчмәнлириниң зиядә көп болғандин сирт, бу йеңи хитай көчмәнлириниң мәдәнийәт һәм әхлақ сапасиниң бәкла төвән болғини үчүн, улар йәрлик уйғурларниң наразилиқиниң күчийишигә сәвәб болупла қалмастин, уйғур елигә 80- йиллардин илгири келип йәрләшкән хитай көчмәнлири билән йеңидин кәлгән хитай көчмәнлири арисидики зиддийәт күчийип, биңтуәнниң ички қисмида муқимсизлиқ амиллириниң күчийишигә сәвәб болуватқанлиқи баян қилинған. Шундақла хитай мәркизи һөкүмитидин уйғур елигә зиядә көп көчмән йөткәш сияситигә түзитиш киргүзүш тәләп қилинған.

Шинҗаң ишләпчиқириш қурулуш армийисиниң шималий күйтон тор бекитидә “шинҗаңға қариғуларчә көчүрүлүватқан йеңи хитай көчмәнлири һурун, мәйнәт, мәдәнийәт сапаси төвән” намлиқ бир парчә мақалә бесилди.

Мақалидә хитайниң уйғур елидики мустәқил кенәзлики дәп аталған ишләпчиқириш қурулуш армийисиниң, 10- девизийисидики 80- йиллардин илгирики көчмән хитайлар билән 80- йиллардин кейин хитай өлкилиридин көчүрүп келингән йеңи хитай көчмәнлириниң сапаси селиштурулуш арқилиқ, хитай мәркизи һөкүмитиниң хитай өлкилиридин биңтуәнгә йеңидин йәрләштүрүватқан хитай көчмәнлириниң мәдәнийәт һәм әхлақ сапасиға диққәт қилиш тәләп қилинған.

Мақалидә бу һәқтә мундақ баянлар берилиду:

"1951-Йилдин буян ишләпчиқириш-қурулуш армийисигә мәмликәтниң һәрқайси җайлиридин көчмәнләр келип орунлашти.80- Йиллардин илгири ишләпчиқириш-қурулуш девизийилиригә келип орунлашқанлар асасән һәрбий сәптин қайтқанлар, оттура мәктәп сәвийисидики зиялий яшлар һәм төвәнгә қайта тәрбийигә чүшкән юқири сәвийилик зиялийлар иди. У мәзгилләрдә ишләпчиқириш қурулуш девизийиләрниң мәдәнийәт сапаси пүтүн мәмликәт бойичә алдинқи қатарда иди. Бу көчмәнләргә йәрлик милләтләрниң мәдәнийәт алаһидилики, турмуш адити һәққидә тәрбийә яхши ишләнгини үчүн улар йәрлик милләтләрниң өрп-адити билән бир қәдәр пишшиқ тонуш иди. Шуңа 80-йилларға қәдәр улар билән йәрлик милләтләр арисида тинч яшаш кәйпияти шәкиллинип, районниң муқим вәзийитигә капаләтлик қилинған иди. Әмма 1982- йили биңтуән кеңәйтилип қурулуш қарар қилинғандин кейин, бу йәргә кәлгән йеңи хитай көчмәнлириниң мәдәнийәт сапаси, әхлақ сапасиға капаләтлик қилинмиди. Түрмидин қоюп берилгән җинайәтчиләр, намрат наһийә-йезилардики һечқандақ мәдәнийәт сәвийиси болмиған бир қисим көчмәнләр төкмә қилинип девизийиләргә орунлаштурулди. Һалбуки 80-йиллардин илгири бу йәргә кәлгән зиялий яшларниң көпчилики шәрқий деңиз бойи өлкилиридики алий билим юртлириға кәткәндин кейин қайтип кәлмиди. Буниң билән биңтуәнниң қурулмисида ихтисаслиқлар сиртқа еқип кетиш әһвали йүз бәрди. Биңтуәнниң мәдәнийәт һәм әхлақ сапасида зор дәриҗидә чекиниш келип чиқип, җәмийәттә муқимсизлиқ амиллири күчәйди."

Мақалидә йеңи көчмәнләрниң мәдәнийәт һәм әхлақ сапасиниң бәкла төвәнлики мисаллар арқилиқ мундақ баян қилинған:

"Биз тәпсилий тәкшүрүш арқилиқ шуни байқидуқки, йеңидин биңтуәнгә орунлашқан бу көчмәнләрниң мәдәнийәт һәм әхлақ сапаси толиму төвән. Болупму хенән өлкисидин кәлгәнләр иш қилиш хушяқмайдиған һурун, чечилаңғу кишиләр топи дәп қаралмақта. Йеңи көчмәнләр гәрчә хиш билән селинған меһманхана һәм ятақ өйлири айрим өйләрдә олтуруватқан болсиму, әмма бу өйләрниң қалаймиқанлиқидин киргән киши пут қойғудәк җай тапалмайду. Уларниң орун-көрпилири айлап-айлап аптапқа селинмайду, кирликлири ююлмайду. Қазан-қомуч, чинә-қачилири даим ююқсиз туриду. Уларниң өйи һәм өзлиридин келиватқан бәтбуй пурақтин йенида турғили болмайду. Ундин башқа 82- йилдин кейин биңтуәнгә орунлаштурулған көчмәнләр арисида оғрилиқ, лүкчәклик қилип түрмигә қамалғандин кейин, җаза муддити тошуп қоюп берилгән нурғун иҗтимаий җинайәтчиләр бар. Бу хил сапаси төвән болған кишиләр топи районда муқимсизлиқ пәйда қилип, биңтуәнниң илгирики җәңгиварлиқиниң йоқилишиға сәвәб болмақта."

Мақалидә хитай мәркизи һөкүмитидин районға қаратқан көчмән йөткәш сияситидә йеңи хитай көчмәнлириниң сапасиға капаләтлик қилиш агаһландурулуп мундақ баянлар берилгән:

"Әгәр йеңидин көчүрүлүп келиниватқан хитай көчмәнлириниң мәдәнийәт һәм әхлақ сапасиға капаләтлик қилинмай, уйғур елиниң өрп-адити, мәдәнийитидин пүтүнләй хәвәрсиз болған зор түркүмдики хитай көчмәнлири қариғуларчә көчүрүлүп келинип, уйғурлар арисиға орунлаштурулса, бу йеңи көчмәнләргә алди билән райондики уйғурларниң наразилиқи күчийип, уйғурларниң бундин кейинки техиму зор наразилиқ һәрикәтлириниң партлишиға сәвәб болуши мумкин. Ундин башқа, мәдәнийәт һәм әхлақ җәһәттин сапаси толиму төвән болған бу йеңи көчмәнләр бу земинға 50-60- йилларда келип йәрләшкән хитай көчмәнлири һәм уларниң әвладлириниң наразилиқини қозғап, биңтуәнниң ички қисмида кона көчмәнләр билән йеңи көчмәнләр оттурисидики зиддийәтни күчәйтип, биңтуән ичидә қалаймиқанчилиқ пәйда қилиду. Әгәр әһвал мушундақ давамлишивәрсә, уйғур аптоном райониниң муқимлиқини қоғдаш вәзиписини алған биңтуәнниң илгирики җәңгиварлиқи пүтүнләй йоқилип, биңтуәнниң өз ичидики муқимлиқ әң зор иҗтимаий мәсилигә айлиниши мумкин."

Мақалидә йәнә, уйғур елиниң хитай хәритисидә игилигән земини чоң болсиму, әмма бу йәрдә пайдилинишқа болидиған терилғу йәр көлими һәм су мәнбәсиниң кәмчилики қатарлиқ амилларму оттуриға қоюлуп, бу земинниң йәниму көплигән хитай көчмәнлирини орунлаштурушқа мувапиқ әмәслики әскәртилип, йеңидин йөткәп келинидиған хитай көчмәнлириниң мәдәнийәт сапаси бирқәдәр юқири болған билим игилири болуши тәләп қилинған.

Хитай вәзийитини көзәткүчиләрниң қаришичә, нөвәттә хитай мәркизи һөкүмитиниң уйғур елигә көчмән йөткәш сияситидики, хитайниң намрат өлкилиридин мәдәнийәт һәм әхлақ сапаси төвән болған бир қисим йеңи хитай көчмәнлирини уйғур елигә түркүм-түркүмләп йәрләштүрүш сиясити, нөвәттә уйғур елидики мустәқил кинәзлик дәп аталған биңтуән даирилириниң иқтисадий мәнпәитигә зиян йәткүзүш еһтимали күчәйгини үчүн, нөвәттә уйғур елигә илгири йәрләшкән хитай көчмәнлириниңму наразилиқи күчийиши мумкин икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт