Анализчилар хитайниң куңзи иниститотлириниң чәтәлләрдә ахбарат топлаш үчүн қурулғанлиқини илгири сүрди

Америка дөләт мәҗлиси 17 - май күни уқтуруш чиқирип, америкидики куңзи иниститотлириниң хитай оқутқучилириға бундин кейин виза берилмәйдиғанлиқини һәм һазир америкида туруватқан хитай оқутқучилириниң виза вақтиниң узартилмайдиғанлиқини уқтурған иди.
Мухбиримиз меһрибан
2012.05.25
yang-jianli-nobel-305.jpg “җуңго пуқралар күчи” һәрикитиниң рәһбири яң җйәнли 2010-йиллиқ нобел йиғинида. 2010-Йили 10-декабир.
AFP


24 - Май пәйшәнбә хитай бу һәқтә баянат берип, америкиниң бу қараридин әпсуслинидиғанлиқини билдүрди. Чәтәлләрдики хитай демократлиридин яң җйәнли һәм ху пиң әпәндиләр бу һәқтә пикир баян қилип, хитайниң куңзи иниститотлириниң чәтәлләрдә хитай үчүн тәшвиқат қилиш һәм хитайниң куңзи иниститотлириниң чәтәлләрдә ахбарат топлаш үчүн қурулғанлиқини илгири сүрди.

Америка дөләт мәҗлиси өткән һәптидики қарарида хитайниң америкида қурған куңзи иниститотлириниң җ - 1 ( университитлардики тәтқиқатчилар үчүн берилидиған виза) виза билән америкиға келип, хитай тили дәрси өтиватқан оқутқучиларниң америкидики паалийәтлирини тохтитип, 2012 - йили 6 - айдин илгири хитайға қайтиши керәкликини уқтурди.

Америкиниң бу қарари хитай һөкүмитиниң наразилиқини қозғиди. Хитай баянатчиси хуң лей пәйшәнбә күни бәргән баянатида америкиниң бу қарарини өзгәртишини үмид қилидиғанлиқини билдүрүп,хитайдики мунасивәтлик тармақларниң нөвәттә америка тәрәп билән бу һәқтә сөһбәт өткүзүватқанлиқини илгири сүрди. Хитайниң чәтәлләрдики куңзи иниститотлирини башқуруш мәркизиниң мәсул хадимиму 20 - май күни америка һөкүмитигә буһәқтә хәт йезип,әгәр хитай оқутқучилириға виза бериш тохтитилса куңзи иниститотиға селинған мәбләғ һәм мәктәпкә хитай тили оқуш үчүн пул тапшурған оқуғучиларға еғир иқтисадий зиян болидиғанлиқини әскәрткән.

Чәтәлләрдики хитай демократлиридин америкидики пуқралар күчи тәшкилатиниң мәсули яң җйәнли әпәнди һәм бейҗиң баһари журнилиниң баш муһәррири сияси анализчи ху пиң әпәндиләр зияритимизни қобул қилип, америка һөкүмитиниң хитайниң куңзи иниститотлири оқутқучилириға виза беришни тохтитишни қарар қилишида бәзи конкрет сәвәбләр барлиқини оттуриға қойди.

Бейҗиң баһари журнилиниң баш муһәррири ху пиң әпәнди бирнәччә йилдин буян чәтәлләрдә қурулуватқан куңзи иниститотлириниң, “мәдәнийәт алмаштуруш” дегән чирайлиқ нами бар, әмма әмәлийәттә хитайдин кәлгән бу оқутқучиларниң тил оқутуштин башқа, һәқиқи илмий тәтқиқат нәтиҗилириниң асасән йоқ дийәрлик икәнликини билдүрүп, куңзи иниститотиниң оқутқучилири ичидики бәзилириниң ашкара салаһийитидин көрә, уларниң һәқиқий арқа көрүнүшиниң гуман қозғайдиғанлиқини билдүрди.

яң җйәнли әпәнди хитай һөкүмитиниң куңзи иниститотлириниң чәтәлләрдә көпләп қурушидики мәқсити һәққидә бирқәдәр әтраплиқ тохталди.

яң җйәнли әпәнди сөзидә, хитай тәрипидин “чәтәлләрдә мәдәнийәт алмаштуруш”намида, зор мәбләғ селип қурулған куңзи иниститотлири оқутқучилириниң ичидә хитай һөкүмити тәрипидин учур топлаш үчүн әвәтилгән бир қисим кишиләрниңму барлиқини илгири сүрүп мундақ деди.

яң җйәнли:“хитай һөкүмити чәтәлләрдә мәдәнийәт алмаштуруш”намида, 5 милярд доллар мәбләғ селип қуруватқан куңзи иниститотлири ғәрб дөләтлириниң диққитини қозғиғили хели бир мәзгил болди. Мәтбуатларда елан қилинған бир қисим тәкшүрүш доклатлиридин мәлум болушичә, куңзи иниститотиниң оқутқучилири асасән башланғуч, оттура мәктәп оқуғучилириға хитай тили өгитиш биләнла шуғуллиниватиду. Улар җ - 1 визиси арқилиқ тәклип қилинидиған мутәхәссисләрдә болушқа тигишлик тәтқиқат иқтидарлириниму һазирлимиған. Уларниң чәтәлләрдә қиливатқан ишлири хитай тили өгитиштин башқа, хитай һөкүмитиниң сияситини чәтәлләргә тәшвиқ қилиш болмақта. Һәтта куңзи иниститотиниң оқутқучилири ичидә бир қисим кишиләр хитай һөкүмити үчүн кәң даиридә хилму - хил учурларни топлаш вәзиписини өтәватиду. Техиму ениқрақ қилип ейтқанда, куңзи иниститоти оқутқучилири тәркипидә ахбарат топлашни өзигә вәзипә қилған бир түркүм тәрбийиләнгән җасусларниң барлиқи илгири сүрүлмәктә.”

яң җйәнли әпәнди йәнә, америкиниң куңзи иниститотлириға чарә көрүшиниң асаслиқ сәвәблириниң бири хитайниң америкида қурулған куңзи иниститотлириниң америка һөкүмитиниң алий мәктәпләр маарипиға қоюлған қаидә - низамлириға хилап һалдики мәктәп башқуруш түзүмини қолланғанлиқи икәнликини тәкитлиди.

“америка һөкүмити һазир куңзи иниститотлири намидики мәктәпләргә қарита тәкшүрүшни күчәйтип, рәтләш елип бериватиду. Америка һазирға қәдәр куңзи иниститотлириниң оқутқучилирини җасуслуқ билән шуғулланди яки сияси паалийәтләр елип бериватиду дәп тәкшүрмиди. Бәлки, бу мәктәпләрниң оқутуш түзүмидики қаидигә хилап қилмишларни тәкшүрүп бир тәрәп қилмақта. Чүнки, куңзи иниститотлири америкидики нурғунлиған университетларниң ичидә мәхсус иниститот намида тәсис қилинған болсиму, әмма бу иниститотлар америкиниң асаси маарип сестимиси болған башланғуч һәм оттура мәктәп оқуғучилириға хитай тили дәрси өтүватиду. Тәтқиқат билән шуғулланған оқутқучилар толиму аз санда. Нөвәттә бу мәктәпләрниң оқутуш сүпитидиму еғир мәсилә барлиқи оттуриға қоюлмақта.”

яң җйәнли әпәнди америка һөкүмитиниң куңзи иниститотлири оқутқучилириниң виза мәсилиси һәққидә алған қараридин, америка һөкүмитиниң хитайниң америкида һәр хил намлар билән учур топлаватқан ахбарат хадимлириға йеқиндин диққәт қилип, тәдбир елишқа башлиғанлиқиниң бир намайәндиси дейишкә болидиғанлиқини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.