Америка җәнубий корийини қәтий қоғдайдиғанлиқини елан қилди

Ақсарай чаршәнбә күни язма баянат елан қилип, америкиниң җәнубий корийини қоғдаш җәһәттики мәсулийитини қәтий иҗра қилидиғанлиқини билдүрди. Анализчилар нөвәттә америка билән җәнубий корийиниң сәйшәнбә күнки иғвагәрчиликкә қандақ инкас қайтуридиғанлиқини йеқиндин көзәтмәктә.
Мухбиримиз әркин
2010.11.24
korea-military-305.jpg 2010-Йили 24-нойабир күни, җәнубий корийә әскәрлири шималий корийиниң һуҗумида өлгән икки әскәргә беғишланған хатириләш мурасимида.
AFP

Шималий корийә топчи қисимлириниң сәйшәнбә күни җәнубий корийиниң юнюң арилидики һәрбий базисини топқа тутуп, аз дегәндә 2 нәпәр җәнубий корийә әскириниң өлүши вә 20 гә йеқин әскәр вә пуқраниң ярилинишини кәлтүрүп чиқириш вәқәси, шималий корийиниң бу йил киргәндин буян җәнубий корийигә қарши елип барған тунҗи һәрбий иғвагәрчилик һәрикити әмәс.  Буниңдин бурун  шималий корийә җәнубниң бир һәрбий парахотини чөктүрүветип, 43 нәпәр җәнуб әскириниң өлүшини кәлтүрүп чиқарған иди. "Чуңнән " намлиқ җәнубий корийә һәрбий парахотини чөктүрүветиш вәқәси кәлтүрүп чиқарған җиддийчилик бесиқмай турупла, бу қетим шималий корийә топчи қисимлириниң җәнубий корийини топқа тутуш вәқәси йүз бәрди.

Нөвәттә, хәлқара җамаәтчилик җәнубий корийә, америка  вә униң иттипақдашлириниң шималий корийигә қандақ инкас қайтуридиғанлиқиға йеқиндин диққәт қилмақта. Америкиниң бу вәқәгә қайтурған тунҗи һәрбий инкаси болса, җәнубий корийә билән бирлишип сериқ деңизда бирләшмә һәрбий маневир өткүзүшни қарар қилиштин ибарәт болди. Җәнубий корийидә турушлуқ америка һәрбий даирилириниң чаршәнбә күни ашкарилишичә, америка "җорҗ вашингтон" намлиқ авиаматка пилоти йәкшәнбә күндин башлап сериқ деңизда җәнубий корийә билән 4 күнлүк бирләшмә һәрбий маневир елип бериш үчүн йолға чиққан. Җәнубий корийидики америка һәрбий даирилириниң мәзкур баянатда  йәнә, гәрчә бу маневрниң бурун пиланланғанлиқи илгири сүрүлгән болсиму, лекин бу маневир америкиниң күчини намаян қилиш арқилиқ район муқимлиқини қоғдашни ишқа ашуридиғанлиқи тәкитләнгән. Җәнубий корийә дөләт мудапиә министирлиқи болса йәкшәнбә күни башлинидиған маневрниң мәқсити шималий корийигә илгириләп һәйвә көрситиштин ибарәт икәнликини билдүрди.

Америкиниң сериқ деңизға авиаматка пилоти әвәтип, җәнубий корийә билән  бирләшмә һәрбий маневир өткүзүш пилани хитайниң изчил қарши турушиға учрап кәлгән иди. Дуня җамаәтчилики бу қетим хитайниң буниңға қандақ инкас қайтуридиғанлиқиға йеқиндин диққәт қилмақта. Ақсарайниң сәйшәнбә күни елан қилған язма баянатида қәйт қилинишичә, президент обама җәнубий корийә президенти ли меңбак билән телефонда сөзлишип, америкиниң җәнубий корийини қоғдаш җәһәттә үстигә алған мәсулийитидин тәврәнмәйдиғанлиқини, " америкиниң йеқин дости вә иттипақдиши җәнубий корийә билән мүрини ‏- мүригә тирәп районниң тинчлиқи вә бихәтәрликини қоғдайдиғанлиқи"ни  тәкитлигән.  Обама ли меңбак билән телефонда көрүшүштин бурун чақирған ахбарат елан қилиш йиғинида, униңға шималий корийиниң иғвагәрчилик һәрикитигә қарши һәрбий инкас қайтуруш еһтималлиқиниң бар - йоқлуқиға даир соаллар қоюлған.

 Лекин, обама "җәнубий корийә президенти ли меңбак билән музакирә елип бериштин бурун, һәрбий һәрикәткә даир мәсилиләрдә дәргуманлиқ баянларда болмайдиғанлиқини билдүргән. Ақсарайниң баянатида әскәртишичә, америка билән җәнубий корийиниң йәкшәнбә күни бирләшмә һәрбий маневир өткүзүш мәсилисидики пикир бирлики обама билән ли меңбакниң телефон сөһбитидә һасил қилинған. Америка билән җәнубий корийиниң бирләшмә һәрбий маневир өткүзүш қарари шималий корийиниң юнюң арилини топқа тутуш һәрикитигә қайтурған тунҗи җиддий инкасдур. 2 ‏- Қәдәмдики вәзийәт тәрәққиятиниң қандақ болидиғанлиқиға һазир бир немә демәк тәс. Бәзи анализчилар,  буниңда хитайниң қандақ позитсийә тутидиғанлиқи муһим рол ойнайдиғанлиқини илгири сүрмәктә. юнюң арилини топқа тутуш вәқәси йүз бәргәндин кейин, президент обама вә японийә баш министири наото кан қатарлиқ рәһбәрләр хитайдин өз тәсир күчини ишқа  селип, пйоңяңниң илгириләп иғвагәрчилик қилишиниң алдини елишни тәләп қилған. Лекин һоңкоң лиңнән университети сияси пәнләр профессори брайн бриҗискә охшаш бәзи анализчилар хитайниң шималий корийигә тәсир көрситиш күчи чәклик дәп қарайдиғанлиқини билдүрмәктә.

Бәзи анализчилар америкиниң шималий корийә сиясити ишқа яримиғанлиқини илгири сүрүп, америкиниң корийә сияситини қайта көздин көчүридиған вақит келип қалғанлиқини илгири сүрди.  Бу қараштики америка мутәхәссислириниң бири америка сияси тәтқиқат институтиниң ташқи сиясәт программа дерикторлиридин җон фефур болуп, у америкиниң сияситини қайта көздин көчүрүш тәрәпдари. Җон фефур " мениңчә, түрлүк аламәтләрдин бизниң сияситимизниң ишқа яримайватқанлиқи мәлум. Мениңчә, сиясәтни қайта көздин көчүрүп, қандақ қилғанда америкиниң йәтмәкчи болған истикини әмәлгә ашурғили шундақла районниң тинчлиқи вә муқимлиқини қоғдиғили болиду, дегәнни қайта ойлишиш керәк" дәйду.

Корийә йерим арилиниң вәзийити соғуқ мунасивәтләр уруши дәвридә нисби муқимлиқни сақлап кәлгән болсиму, лекин сабиқ совет иттипақи парчилинип соғуқ мунасивәтләр уруши ахирлашқандин кейин, дунядики америка йеқиндин диққәт қилидиған қизиқ нуқтиларниң биригә айланған. Бу шималий корийиниң ядро қоралларни тәрәққи қилдуруп, ядро кулубиға әза болуш арзуси билән зич мунасивәтлик иди.  Америка, президент клинтон дәвридә  1994‏- йили шималий корийә билән келишим түзүп, пйоңяң ядро қораллар пиланидин ва кечидиған, америка шималий корийини йеқилғу вә йемәк- ичмәк билән тәминләйдиған болған иди. Лекин клинтон вәзипидин айрилғандин кейин, шималий корийә келишимни иҗра қилмайла қалмай, арқа -арқидин икки қетим ядро синиқи елип барған. Лекин, америка сабиқ президент буш вә обама дәвридә улар давамлиқ 6 дөләт сөһбити арқилиқ шималий корийини ядро қоллардин хали қилиш йолини тутуп кәлгән.

Америка дөләт ишлар министирлиқиниң әскәртишичә, америка райондики шерик дөләтләр  билән пйоңяңға қандақ инкас қайтуруш мәсилисини давамлиқ сөзләшмәктикән. Америка дөләт иишлар министирлиқи баянатчи марк турнер министирлиқниң түнүгүнки ахбарат елан қилиш йиғинида  "америка шерик дөләтләрдин қурулған мәвҗут рамка даирисидә ойлишип, бу мәсилигә қандақ инкас қайтурушни давамлиқ сөзлишиватиду" дәп көрсәтти. Америка дөләт ишлар министирлиқи бүгүнки баянатида агаһландуруп, хитайниң вәзийәтни юмшитишта һәл қилғуч роли барлиқини, пйоңяңға вәзийәтни қәстән җиддийләштүрүшниң қобул қилинмайдиғанлиқини ейтип, униңдин өзини тутувелишни тәләп қилиш мәсулийити барлиқини  тәкитлигән.

Лекин, хитай ташқи ишлар министирлиқи бүгүнки баянатида, түнүгүнки сөзини йәнә тәкрарлап, вәзийәтниң тәрәққиятидин әндишә қиливатқанлиқини тәкитләп, тәрәпләрни өзини тутувелишқа , дәрһал сөһбәт елип беришқа чақирғандин сирт, шималий корийини агаһландуридиған һечқандақ сөз ‏- ибарә қолланмиған. Америка дөләт ишлар министирлиқи баянатчиси кровлей болса " һазирқи вақит пикирни бирликкә кәлтүрүп, шималий корийигә униң иғвагәрчилик һәрикитиниң нәп бәрмәйдиған, пайдисиз  һәрикәт икәнликини вә иғвагәрчиликни дәрһал тохтитишини ейтип қойидиған вақит.  Бу бизниң түнүгүн хитайға бәрмәкчи болған бишаритимиздур" дегән.                                                                                      

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.