Mekke shehiride Uyghur mektipi échildi

Hemmige melumki, mektep ilim - irpan buliqidur. U yash - ösmürlerni terbiyilep yétishtürüp chiqidighan jennet baghchisidur. Shu sewebtinmu ilim - meripetni qedrini bilgen milletler tarixtin biri perzentlirining terbiyisi üchün mekteplerni keng échish ishigha zor ehmiyet bérip kelgen.
Muxbirimiz ömerjan toxti xewiri
2008-06-24
Share
Erebistanda-balilar-305 Mekke shehiride échilghan uyghur mektipining ösmür oqughüchiliridin bir qismi sürette.
RFA Photo / Omerjan Tohti

 Uyghurlarning eqilliq ejdadlirimu öz waqtida ilim - meripetke alahide chong ehmiyet bergen we dunya medeniyitige zor hessilerni qoshup, untulmas miraslarni qaldurghan. Epsuski hazirqi künde, weten ichi we sirtidiki Uyghurlarning ana tili xewpke uchrimaqta. Bolupmu chet'ellerde yashawatqan Uyghurlarning öz perzentlirige ana tilini ögitip terbiyilesh shara'iti hemmila jayda ongayliq bolmighanliqining chong sewebi ular turghan memliketlerde Uyghur tilida oquydighan mekteplerning bolmighanliqi, bolghandimu kemliki idi.

Uyghurlar eng zich yerleshken se'udi erebistanidek bir chong memlikette Uyghurlarning öz ana tilida oquydighan birer Uyghur mektipining bolmighanliqi bir boshluq idi. Yéqinda mekke shehiride tunji Uyghur mektipi échildi. Bu mektep yuqiriqi boshluqni toldurghusi.

Mekke shehiride échilghan Uyghur mektipining telim - terbiye ishliri mes'uli abdulla hajim bu heqtiki söhbitimizni qobul qilghan idi.

Mektep mes'uli bilen söhbet

Abdulla hajim mekkide échilghan Uyghur mektipini tonushturup mundaq dédi:" Uyghurlar zich orunlashqan mekke shehiride bir Uyghur mektipi échish bu yerdiki keng Uyghurlarning uzun yillardin biri arzu qilip kelgen bir armini idi. Mektep axiri échildi. Mektipimiz échilip bügün üchinchi künige qedem qoydi. Oqughuchilar we ata - anilarning bu yéngi mektepke bolghan qizghinliqi nahayiti yuqiri bolmaqta. Dersliklirimiz hazirche qur'an kerim, hedis, tepsir we exlaqtin ibaret bolup, yash - ösmürlerning sewiyisige munasip halda teyyarlandi. Oqughuchilar her küni etigen sa'et altide kélip kech sa'et toqquzda qaytidu. Balilarning oqushi, oynap köngül échishi we dem élishi hemmisi biwasite orunlashturulghan programmilar ichide bolidu."

Uyghur tili dersliki yolgha qoyulush aldida

Abdulla hajim bizning Uyghur tili dersliki heqqide sorighan so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi:" Uyghur tili derslikige kelsek, bu derslik programmimizda bar. Uyghur tili derslikining mu'ellimlikige tallan'ghan kishilerning hemmisi se'udi erebistanining her qaysi uniwérsitétlirida oquwatqan oqughuchilar bolghanliqi üchün ular hazir émtihan mezgilide bolup qalghan. Shu sewebtin bu hepte Uyghur tili dersliki kéchiktürüldi. Uni kélidighan shenbe künidin étibaren resmi bashlaymiz."

Bu mektepte hazir 35 bala oquydu

Abdulla hajim yene mundaq dédi:" mektipimizge deslep ismini tizimlatqanlar sani 20 bolup, birinchi küni 22 oqughuchi keldi. Ikkinchi küni 28, bügün üchinchi küni 35 oqughuchi keldi. Oqughuchilar sanining kündin - kün'ge ashidighanliqi éniq. Bu mektep mekkidiki yaqup bedewlet weqp binasida échilghan bolup, oqughuchilarning yémek - ichmekliri we oqutquchilarning ma'ashliri shu wexpining we bu jaydiki Uyghurlarning maddiy yardimi temin étilmekte. Yéqinda yene qizlar üchün mexsus bir mektep échish pilanimiz bar. Bu jaydiki köp sanliq Uyghurlarning telipimu shu bolup keldi."

Oqughuchilar bilen söhbet

Mekkide yéngi échilghan Uyghur mektipini ziyaret qilish esnasida, bu mektepte oquwatqan Uyghur baliliri bilenmu söhbet ötküzgen iduq. Ularning hemmisi özlirining bu yéngi mekteptin intayin memnun ikenlikini bildürüshti. Ata - anilarmu balilirining ana wetinidin yiraqta bolghan bu memlikette Uyghur tilida ders öginish pursitige érishkenlikidin bekmu xoshal bolup, hayajan'gha tolghanliqini bildürüshti.

Oqughuchilarning asasliq köp qismi ösmür balilar bolsimu, az sanda chonglarmu kélip oquwétiptu. Bu heqiqeten söyünüshke tégishlik ish idi. Chünki oqush, bilim élishning yash belgilimisi yoq.

Bu mektepke oqughuchi bolup kelgen chonglardin abdul mutellip hajim bilen söhbet ötküzgen iduq. U mundaq dédi:" ilgiri yurtimizda oqush shara'itimiz yaxshi bolmighanliqtin, diniy jehette héchqandaq sawatqa ige bolalmighan idim. Peqet özlikimdin qur'an oqushni öginiwalghan bolsammu, bu yerge kelgendin kéyin, bilimimning töwenlikini, bashqilar aldida qira'et qilishtin xijil bolidighanliqimni hés qildim. Özüm ün alghudin tingshap öginishke tiriship kelgen idim. Bu qétim bu mektepning échilishi bilen bizge oxshighanlargha yaxshi shara'it hazirlan'ghan bolup, bu biz üchün allahning chong rehmiti boldi. Men bu mektepni achqanlargha rehmet étimen. Derslikimizge yene Uyghur we ereb tilliri qoshulidighanliqimu biz üchün chong purset. Chünki ereb tili qur'an tili, Uyghur tili biz Uyghurlarni yoqilishtin saqlap qalidighan til. Bu yerde özlirini Uyghur dep yürgen köp kishilerning öz ana tilini bilmeydighanliqi méni bek epsuslandurghan idi. Uyghur tili dersliki kirgüzülse men uni yaqturup oquymen."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet