Mexmut qeshqiri we sherqiy türkistan

2 - Ayning 26 - küni qeyseri erjiyes uniwérsitétining zalida mexmut qeshqirining tughulghanliqining 1000 - yilliqi munasiwiti bilen "mexmut qeshqiri we sherqiy türkistan" témisida ilmiy muhakime yighini ötküzüldi.
Muxbirimiz erkin tarim
2009-02-27
Élxet
Pikir
Share
Print
2 - Ayning 26 - küni qeyseri erjiyes uniwérsitétining zalida mexmut qeshqirining tughulghanliqining 1000 - yilliqi munasiwiti bilen échilghan "mexmut qeshqiri we sherqiy türkistan" témisidiki ilmiy muhakime yighini zalidin bir körünüsh.
2 - Ayning 26 - küni qeyseri erjiyes uniwérsitétining zalida mexmut qeshqirining tughulghanliqining 1000 - yilliqi munasiwiti bilen échilghan "mexmut qeshqiri we sherqiy türkistan" témisidiki ilmiy muhakime yighini zalidin bir körünüsh.
RFA Photo / Erkin Tarim

Bu yighin'gha sheher bashliqi, sabiq parlamént ezasi, her qaysi siyasi partiyilerning wekilliri, uniwérsitét oqutquchi - oqughuchiliri we qeyseridiki Uyghurlardin bolup 500 din köp kishi qatnashti.

Bu yighinni qeyseri erjiyes uniwérsitéti bilen sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyiti ortaqliship chaqirghan bolup, yighinning échilish nutqini erjiyes uniwérsitéti mu'awin mudiri, prof. Dr. Métin hulagu ependi bilen dunya Uyghur qurultiyi mu'awin bashliqi séyit tümtürk ependi qildi.

Bu ilmiy muhakime yighinida yene erjiyes uniwérsitéti türk tili we edebiyati bölümi bashliqi prof. Dr. Newzat ozqan ependi "türkiy tillar diwanida türk dunyasi" témisida, prof. Dr. Alimjan inayet bolsa "mexmut qeshqirining wetini sherqiy türkistan" témisida, prof. Dr. Ümit tokatli ependi "mexmut qeshqirining tépilmighan kitabi" témisida söz qildi.

Prof. Dr. Métin hulagu ependi échilish nutqida qisqiche mundaq dédi: "hörmetlik sheher bashliqi, qimmetlik kesipdashlirim, hörmetlik méhmanlar we oqughuchi dostlirim aldi bilen hemminglargha
 2 - Ayning 26 - küni qeyseri erjiyes uniwérsitétining zalida mexmut qeshqirining tughulghanliqining 1000 - yilliqi munasiwiti bilen échilghan "mexmut qeshqiri we sherqiy türkistan" témisidiki ilmiy muhakime yighinida doklat bergenlerdin bir körünüsh.
2 - Ayning 26 - küni qeyseri erjiyes uniwérsitétining zalida mexmut qeshqirining tughulghanliqining 1000 - yilliqi munasiwiti bilen échilghan "mexmut qeshqiri we sherqiy türkistan" témisidiki ilmiy muhakime yighinida doklat bergenlerdin bir körünüsh. RFA Photo / Erkin Tarim
Hörmitimni bildürimen. Hemmimizge melum 2008 - yili tughulghanliqining 1000 - yilliqi munasiwiti bilen mexmut qeshqiri yili élan qilin'ghan idi. Tariximizgha qaraydighan bolsaq, mexmut qeshqiridek köp sanda alimimizning barliqini körüwalalaymiz. Biz bügün uniwérsitétimizda 'mexmut qeshqiri we sherqiy türkistan' mawzuluq ilmiy muhakime yighinini chaqirip olturuptimiz. Men uniwérsitétimizning namidin bu yighinning muweppeqiyetlik échilishini tileymen."

Kéyin dunya Uyghur qurultiyi mu'awin bashliqi séyit tümtürk ependi söz qildi. U sözide sherqiy türkistanning hazirghiche xitay dölitining ishghali astida ikenlikini anglitip mundaq dédi: "sherqiy türkistan téxighiche xitaylarning qol astida. Men birnechche muhim mesilini tekitlep ötmekchimen. Bulardin biri yer sharida türkiye jumhuriyitidin bashqa musteqil türk döliti yoq waqtida, 1933 - yilida sherqiy türkistan islam jumhuriyiti, 1944 - yili sherqiy türkistan jumhuriyiti nami astida ikki musteqil jumhuriyet qurulghan idi. Rus we xitay basqunchilirining ziyankeshliki bilen bu ikki jumhuriyetning ömri uzun sürmigen. Sherqiy türkistan, kök türkler, Uyghurlar, hunlar tunji dölitini qurghan jughrapiyining namidur. Ulugh alimimiz mexmut qeshqirining ana yurtidur, sherqiy türkistan. Epsuski bu tupraqni xitaylar bésiwalghan bolup, bügünki künde Uyghur xelqi insan heq we hoquqliridin mehrum bir halda yashimaqta. Bügün Uyghurlar irqiy qirghinchiliqqa duchar bolmaqta. Öz heq we hoquqini telep qilghan waqtida, xitaylar teripidin térrorist dep éyiblenmekte. Sherqiy türkistan xelqi dunya jama'etchilikining köngül bölüshini kütmekte. Bügünki yighinimizda ilim ademliri ulugh alim mexmut qeshqiri we uning wetini sherqiy türkistan heqqide élip barghan tetqiqatlirini otturigha qoymaqchi."

Bu yighinda ilim ademliri mexmut qeshqirining hayati, esirining ilmiy qimmiti we türkiy tillar diwani heqqide élip barghan tetqiqatliri heqqide köz qarashlirini otturigha qoyup ötti. Prof. Dr. Alimjan inayet men türk dégen hemme kishining sherqiy türkistanning erkinliki üchün küresh qilishi kéreklikini tekitlep ötti.

Axirida yighin'gha qatnashquchilargha polo ziyapiti bérildi. Biz bu polo ziyapiti jeryanida yighin'gha qatnashquchilargha mikrafonimizni uzattuq.

Emine qarabéyiq isimlik oqughuchi bügünki yighinda némilerni biliwaldingiz dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "köp nerse öginiwaldim. Eslide bularni men bilettim. Emma bir türk bolush süpitim bilen bularning hemme kishi teripidin bilinishi kéreklikige ishinimen. Méning könglüm eng yérim bolghini, sherqiy türkistanliq qérindashlirimning erkin ibaditini qilalmaywatqanliqi, men dölitimizning Uyghur qérindashlirimgha yardem qilishini telep qilimen."

Polo ziyapiti axirlashqandin kéyin türkiye jumhuriyiti medeniyet ministirliki türk dunyasi muzika guruppisi konsért berdi. Konsértta pütün türkiy milletlerning naxshiliridin örnekler körsetti.

Muzika guruppisi küresh küsenning "sultan Uyghurum" namliq naxshisini orunlidi. Naxsha tamashibinlarning qattiq alqishlishigha érishti.


Toluq bet