'Milliyet' gézitide 'xitayning chidighusiz küchi' mawzuluq obzor

Türkiyining eng chong gézitliridin biri bolghan "milliyet géziti"de 1 - ayning 11 - küni "chinin dayanilmaz aghirlighi", yeni "xitayning chidighusiz küchi" mawzuluq obzor élan qilindi.
Muxbirimiz erkin tarim
2010-01-11
Share
Xitay-Soda-ministiri-Turkiyide-ziyarette-305.jpg Sürette, türkiyide ziyarette boluwatqan xitay soda ministiri chin déming bilen türkiye dölet ministiri zefer chaghliyan muxbirlarni kütüwélish yighinida.
www.hurriyetdailynews.com Din élindi.

Semih idiz ependi yazghan bu obzorda, xitayning tijaret ministiri chén démingning türkiyige élip barghan ziyariti we türkiye hökümitining 5 - iyul weqesidin kéyinki Uyghur siyasiti tehlil qilin'ghan.

Semih idiz ependi obzorini mundaq bashlighan: "türkiye dölet ministiri zafer chaghlayan ötken hepte xitay tijaret ministiri chén démingni kütüwaldi. Xitayning dunya tijaritidiki ornini nezerde tutidighan bolsaq, bu ziyaret sel qarighili bolmaydighan bir ziyaret. Gézitlerdiki xewerlerge asaslan'ghanda, zafer chaghlayan türkiyining xitaygha qiliwatqan éksportini köpeytish üchün, xitayning 1.2 Triliyon dollarliq importini tehlil qilip chiqqanliqini bayan qilip mundaq dégen:  'men üchün élip éytqanda bizning eng chong kemchilikimiz xitayni yaxshi chüshenmeslik, xitaylar bizni yaxshi chüshinelmidi, bizmu özimizni xitaylargha yaxshi chüshendürelmiduq. Mana emdi bir birimizni yaxshi chüshinishning del waqti'."

Semih idiz ependi obzorida tijaret ministiri zafer chaghlayan'gha "Uyghurlarni unuttingmu ?" dep so'al qoyup mundaq dep yazghan: "tijaret ministiri zafer chaghlayan xitay shirketliri bilen türkiyige meblegh sélish heqqide toxtamname tüzgenlikini éytqan. Bularning hemmisi yaxshi ish, emma bu ishta bir mesile yoqmu? bundaq téz untup qalmayli. Buningdin peqetla 6 ay burun ürümchi weqesi meydan'gha chiqqanda türk xelqighe  'xitay mélini almanglar' , dep chaqiriq qilghan tijaret ministirimiz zafer chaghlayan emesmidi?"

Semih idiz ependi obzorida türk hökümitidin "néme üchün xitaylar bilen dost boliwatqandek körünisiler?" dep sorap mundaq dep yazidu: "uning üstige bash ministirimiz rejep tayyip erdoghan ürümchi weqesi bolghanda xitaylarni 'irqiy qirghinchiliq qildi' dep éyiblimigenmidi?  Uyghur dawasini' birleshken döletler teshkilatining bixeterlik kéngishining kün tertipige élip kélimen' démigenmidi? u waqitta biz bash ministir erdoghan bilen zafer chaghlayanni ré'alist bolushqa chaqirsaq, adalet we tereqqiyat partiyisini yaqlighuchilar bilen milletchiler bizni tenqid qilmighanmidi? emdi néme boldi? ' shinjyang Uyghur aptonom rayonida kishilerning turmushi normallashti'  dep xitay bilen dost bolushqa tirishiwatimizmu? bolmisa  'xitayni chüshinelmeywatimiz'  dégen tijaret ministirimiz zafer chaghlayan dunyani chüshinishke bashlidimu?"

Semih idiz ependi obzorida Uyghurlarning turmushida héchqandaq özgirish bolmighanliqini bayan qilip mundaq dep yazghan: "eslide Uyghurlarning turmushida héchqandaq özgirish bolmidi. Yéqinda özgirish bolidighandekmu emes. Bu yerde özgergen nerse türkiye bilen xitay otturisidiki munasiwet normallishishqa bashlidi. Men bu yerde shunimu eslitip qoyay, ' Uyghurlarning anisi' dep tonulghan rabiye qadir xanim türk xelqi teripidin tonulghan ayal bolsimu, türkiyige téxighiche kélelmidi. Türk hökümiti  'rabiye qadir xanim xalighan waqtida kelse bolidu'  dep bayanat bergen bolsimu, eslide birinchi bolup kélishige tégishlik dölet türkiye bolghan bolsimu téxighiche kélelmidi. U hazir özini qollap quwwetlewatqan amérikida pa'aliyet élip barmaqta."

Obzorchi semih idiz ependi "milliyet géziti"de élan qilghan obzorida, rabiye qadir xanimgha hökümet ichki jehettin ' kelmey turung' dewatamdighandu? dep sorap mundaq dep yazidu: "bundaq weziyette ademning kallisida shu so'al peyda bolidu. Türkiye hökümiti bir tereptin rabiye qadir xanim kelse bolidu dep qoyup, yene bir tereptin uning quliqigha ' hazirche kelmey turung, xitay bilen munasiwitimizge tesir yétidu' dewatamdighandu. Qisqiche qilip éytqanda rabiye qadir xanimni hemme kishiler yaxshi körsimu xitay hökümiti yenila  'bölgünchi, térrorist', dep éyiblimekte. Bularni xelqimiz özi chüshiniwalsun. Lékin bu yerde éniq bolghan bir nerse, hökümitimiz siyasi we iqtisadiy jehette tesiri zoriyiwatqan xitayning küchidin tep tartti. Xitaygha qarshi namayishlarmu aziyip ketti, xitayni 'irqiy qirghinchiliq qildi' dégen hökümetmu jimip qaldi. Eksiche xitay tijaret ministiri chén démingning ötken hepte türkiyige élip barghan ziyaritidin, ikki dölet otturisidiki munasiwetning  yaxshiliniwatqanliqini séziwalalaymiz. Menche, türkiye hökümiti xitay bilen bolghan munasiwitini buzsa diplomatik, bolupmu iqtisadiy jehettin tartidighan ziyinini chüshinip yetti. Shundaqla türkiye hökümiti Uyghur mesilisini xitay döliti da'imiy ezasi bolghan birleshken döletler teshkilati bixeterlik kéngishining kün tertipigimu élip kélelmidi."

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Anonymous says:
Jan 12, 2010 10:27 AM

Bekrek héjay

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet