ئىككى خىتاي يازغۇچى ئېرىشكەن مۇكاپاتتىن تۇغۇلغان مۇلاھىزىلەر

بۇ يىللىق نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتى خىتاي يازغۇچىسى مو يەڭە بېرىلگەن، گېرمانىيە «نەشرىيات تىنچلىق مۇكاپاتى» خىتاي شائىرى، يازغۇچىسى لياۋ يىۋۇغا بېرىلگەن.
مۇخبىرىمىز ئىرادە
2012-10-17
Share
mo-yan-mo-yen-kitabliri.jpg شاڭخەي كىتابخانىسىدا خېرىدارلار مو يەن يازغان كىتابلارنى سېتىۋالماقتا. 2012-يىلى 11-ئۆكتەبىر، شاڭخەي.
AFP

بۇ يىللىق نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا خىتاي يازغۇچىسى مو يەن ئېرىشكەن بولۇپ، نوبېل مۇكاپاتىنىڭ رەسمىي تور بېكىتىدە مو يەننىڭ ئەسەرلىرىگە «مىللىي ئەنئەنە، تارىخ ۋە رېئاللىق يۇغۇرۇلغان سېھرىي رېئالىزم» نامايان قىلىنغان، دەپ باھا بېرىلدى.

يازغۇچى مو يەننىڭ ئەسلىي ئىسمى گۈەن مويې بولۇپ، 1955-يىلى شەندۇڭ ئۆلكىسىنىڭ گاۋمى ناھىيىسىدە تۇغۇلغان. ئۇ ئۆتكەن ئەسىرنىڭ 80-يىللىرىدىن باشلاپ سەھرا تېمىسىدىكى بىر يۈرۈش ئەسەرلىرى بىلەن باش كۆتۈرگەن، ئۇنىڭ «سۈزۈك سەۋزە»، «قىزىل قوناق جەمەتى»، «ئۆمۈرلۈك چارچاش»، «پاقا» قاتارلىق ۋەكىللىك ئەسەرلىرى بار.

ئارقىدىنلا، يەنى 14-ئۆكتەبىر كۈنى خەلقئارا تەسىرگە ئىگە يەنە بىر مۇكاپات بولغان گېرمانىيە «نەشرىيات تىنچلىق مۇكاپاتى» خىتاي شائىرى، يازغۇچىسى لياۋ يىۋۇغا بېرىلدى. لياۋ يىۋۇ ھازىر گېرمانىيىدە ياشايدۇ. 1958-يىلى 4-ئاۋغۇست خىتايدا تۇغۇلغان لياۋ يىۋۇ ئەسەرلىرىدە خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ جىنايەتلىرىنى پاش قىلغانلىقى ئۈچۈن 4 يىللىق قاماق جازاسىغا مەھكۇم قىلىنغان. تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىنمۇ داۋاملىق تەقىب ۋە چەكلىمە ئاستىدا ياشىغان لياۋ يىۋۇ 2011-يىلى قاچاق يوللار ئارقىلىق گېرمانىيىگە كېلىۋالغان.

دەرۋەقە، بىر ھەپتە ئىچىدە خىتاينىڭ ئىچى ۋە سىرتىدا ياشايدىغان ۋە ئىككى خىل قۇتۇپقا ۋەكىللىك قىلىدۇ، دەپ قارىلىۋاتقان ئىككى خىتاي يازغۇچىنىڭ بىردىنلا بۇنداق زور مۇكاپاتلارغا ئېرىشىشى كۆزەتكۈچىلەرنىڭ دىققىتىنى قوزغىماي قالمىدى ئەلۋەتتە. بۇنىڭدا ئەڭ قىزىقى، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ نۆۋەتلىك نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا تۇتقان پوزىتسىيىسىنىڭ ئىككى يىل بۇرۇنقى ئۆكتىچى يازغۇچى ليۇ شاۋبوغا نوبېل تىنچلىق مۇكاپاتى بېرىلگەندە تۇتقان پوزىتسىيىسىدىن پۈتۈنلەي پەرقلىق بولۇشى بولدى. نيۇ-يورك ۋاقتى گېزىتى بۇ ھەقتىكى مۇلاھىزىسىدە خىتاي تۈرمىسىدىكى ئۆكتىچى يازغۇچى ليۇ شاۋبوغا تىنچلىق مۇكاپاتى بېرىلگەندە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇنىڭغا قاتتىق غەزەپلىنىپ، مۇكاپاتقا ئائىت ھېچقانداق خەۋەر تارقاتمىغانلىقى، ئۇنىڭ ئۈستىگە تېخى نوبېل كومىتېتىنى «غەربنىڭ تەشۋىقات ۋاسىتىسى» دەپ ئەيىبلىگەنلىكىنى ئەسلىتىپ كېلىپ «2012-يىللىق نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتى باشقا بىر خىتاي يازغۇچى مو يەنگە بېرىلگىنىدە خىتاي ھۆكۈمىتى بۇ دېگەنلىرىنى ئۇنتۇپ قالغاندەك قىلاتتى. خىتاي بۇنى خۇددى بىر بايرامدەك تەبرىكلىدى، س س ت ۋ تېلېۋىزىيىسى مۇھىم پروگراممىسىنى توختىتىپ قويۇپ تۇرۇپ خەۋەرنى ئېلان قىلدى. خىتاينىڭ يەر شارى ۋاقتى گېزىتى ئۆز تور بېتىدە مەخسۇس سەھىپە ئاچتى. بۇنىڭدىنمۇ مۇھىمى خىتاي كۈندىلىك گېزىتى بۇ ھەقتىكى خەۋىرىدە بۇ نۆۋەتلىك نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا باھا بېرىپ، بۇنى بىر ‹تەسەللى، جەزملەشتۈرۈش، مۇئەييەنلەشتۈرۈش ۋە ئەڭ مۇھىمى بىر باشلانغۇچ نۇقتىسى› دەپ باھالىدى» دەپ يازغان.

ئىلگىرىكى يىللاردا نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشكەنلەر ئىچىدە ئىككى خىتاي يازغۇچىسى بولسىمۇ، ئۇنىڭ بىرى تۈرمىدىكى ئۆكتىچى يازغۇچى ليۇ شاۋبو ۋە يەنە بىرى، خىتاي پۇقرالىقىنى تاشلاپ، فرانسىيە پۇقرالىقىنى قوبۇل قىلغان ئۆكتىچى يازغۇچى گاۋ شىنجەن ئىدى. يەنى مۇنداقچە ئېيتقاندا، ئۇلارنىڭ ھەر ئىككىسى خىتاي كومپارتىيىسى ياقتۇرمايدىغان ئۆكتىچىلەر ئىدى. ئەمما بۇ نۆۋەت نوبېل مۇكاپاتى بېرىلگەن كىشى بولسا، خىتاي كومپارتىيىسى قوللايدىغان شەخس ئىدى. كۆزەتكۈچىلەرنىڭ بەزىلىرى بۇ ئەھۋالغا ئاساسەن نوبېل كومىتېتىنىڭ سىياسىي قارار بەرگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرۈشكەن ئىدى. ئەمما نوبېل كومىتېتىنىڭ سېكرېتارى پېتېر ئېنگۇلاند بۇنى رەت قىلىپ، نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا سىياسەتنىڭ تەسىر قىلمايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن ۋە «ئەگەر سىز مو يەننىڭ ئەسەرلىرىگە قارايدىغان بولسىڭىز، ئۇنىڭ ئەسەرلىرىدىمۇ نۇرغۇن تەنقىدىي پىكىرلەرنى كۆرەلەيسىز. ئۇ پەقەت بىر سىياسىي ئۆكتىچى ئەمەس، مەنچە، ئۇ شۇ سىستېما ئىچىدە تۇرۇپ، سىستېمىنى تەنقىد قىلغۇچى» دەپ ئۆزلىرىنىڭ قارارىنى قوغدىغان.

نيۇ-يورك ۋاقتى گېزىتىنىڭ ئېيتىشىچە، گەرچە مو يەن ئەسەرلىرىدە كومپارتىيىنىڭ تەشۋىقاتچىسى بولمىغان بولسىمۇ، ئەسەرلىرىدە تەنقىدىي پىكىرلەرمۇ كۆپ بولسىمۇ، ئەمما ئۇ ھېچقاچان ئۆزىنى بىر سىياسىي قاراشقا تەۋە قىلمىغان ۋە ھېچقاچان ھۆكۈمەتكە قارشى مەيداندا تۇرۇش خىيالىدا بولمىغان. ئۇنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتى قول ئاستىدىكى يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى بولۇشى بولسا خىتاي ئۆكتىچى يازغۇچىلىرى تەرىپىدىن تەنقىد قىلىنغان.

ئەمدى، مو يەندىن بىر قانچە كۈن كېيىنلا گېرمانىيە نەشرىيات تىنچلىق مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن ئۆكتىچى يازغۇچى لياۋ يۈۋۇغا كەلسەك، لياۋ يۈۋۇ خىتاي كومپارتىيىسىنى قاتتىق ئەيىبلىگۈچىلەرنىڭ بىرى. ئۇ مۇكاپاتنى تاپشۇرۇپ ئالغاندا قىلغان نۇتقىدىمۇ خىتاي كومپارتىيىسىنى كىچىك بالىلارنىمۇ ئۆلتۈرگەن قاتىل دەپ ئەيىبلەپ، ئۇ بۇ ھاكىمىيەت يىمىرىلىشى كېرەك، دېگەن ئىدى. ئەمما، كۆزەتكۈچىلەرنىڭ بەزىلىرى خىتايدىكى يازغۇچىلارنىڭ ئوتتۇرا بىر يولنى تېپىشى كېرەكلىكىگە ئىشىنىدۇ. بۇ ھەقتە «ۋال سترىت» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان مۇلاھىزىدە، نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتى سىياسىيلىشىش بىلەن ئەيىبلىنىش بىلەن بىرگە، خىتاي يازغۇچىلارنىڭ ياكى مو يەنگە ئوخشاش كومپارتىيىگە يېقىن ياكى بولمىسا لياۋ يۈۋۇغا ئوخشاش قارشى بولغاندەك، ئىككى قۇتۇپقا ئايرىلىپ كەتكەنلىكى، شۇڭا خىتاي ئەدەبىياتچىلىقىنىڭ ھەر ئىككىسىنى ئىچىگە ئالغان ئوتتۇرا بىر يولنى تېپىشى كېرەكلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن.

نيۇ-يورك ۋاقتى گېزىتىدىكى يەنە بىر مۇلاھىزىدە، خوڭكوڭلۇق يازغۇچى لۇڭنىڭ كۆز قارىشىغا يەر بېرىلگەن بولۇپ، ئۇمۇ يۇقىرىدىكىگە ئوخشاش كۆز قاراشنى ئوتتۇرىغا قويغان. ئۇ خىتايدا ئوخشىمايدىغان كۆز قاراشنىڭ تامامەن ئىنكار قىلىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، خىتايدا ئوخشىمايدىغان پىكىر ئېقىملىرىنىڭ تەڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى كېرەكلىكىنى ئەسكەرتكەن. ئۇ: «مەن نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن مو ئەپەندىگە قارشى ئەمەس. لېكىن بۇ يەردە بىر نەرسە يەنى بىر پۈتۈنلۈك كەم. ئۇ خۇددى بىر پۈتمىگەن خەرىتىگە ئوخشايدۇ» دەپ سۈپەتلىگەن.

پىكىرلەر (0)

بارلىق پىكىر - بايانلارنى كۆرۈش.

پىكىر قوشۇڭ

رادىئونىڭ ئىشلىتىش شەرتلىرىگە ئاساسەن، پىكىرلىرىڭىز تەكشۈرگۈچىلەر تەرىپىدىن تەستىقلىنىشى ۋە مۇۋاپىق دەرىجىدە تەھرىرلىنىشى تۈپەيلى، تور بەتتە دەرھال پەيدا بولمايدۇ. سىز قالدۇرغان مەزمۇنغا ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى جاۋابكار بولمايدۇ. باشقىلارنىڭ كۆز قارىشى ۋە ھەقىقەتكە ھۆرمەت قىلىشىڭىزنى سورايمىز.

تولۇق بەت