Xitay da'iriliri Uyghur élining 2012-yilidiki muqimliqigha kapaletlik qilishni telep qildi

Merkizi komitét siyasiy byuroning da'imiy ezasi ju yünkang Uyghur éli da'irilirining barliq küchini ishqa sélip, 2012-yilida Uyghur élining muqimliqigha kapaletlik qilishini telep qilghan.
Muxbirimiz irade
2011.11.29
urumchi-weqesi-tutqun-305.jpg Xitay qoralliq eskerlirining Uyghurlarni öymu-öy axturup tutqun qilish herikitining emeliy körünüshliri. 2009-Yili iyul.
RFA/Shu videodin elinghan korunush

Xitay hökümiti ötken jüme küni béyjingda Uyghur élining 2012-yilliq xizmetlirini belgilesh yighini chaqirghan bolup, yighin'gha siyasiy byuroning da'imiy ezasi ju yünkang, Uyghur éli partkom sékrétari jang chünshyen, sabiq sékrétar wang léchu'en qatarliqlar qatnashqan. Uyghur élining 2012-yilliq iqtisadiy, siyasiy xizmet nishanliri belgilen'gen mezkur yighinning asasiy nuqtisi yenila Uyghur élining muqimliqini saqlash bolghan.

Shinxu'a agéntliqining xewiridin melum bolushiche, siyasiy byuroning ezasi ju yünkang yighinda Uyghur éli da'irilirining pütün küchni ishqa sélip, 2012-yilida Uyghur élining muqimliqigha kapaletlik qilishini alahide tekitligen. Ju yünkang yene muqimliqni ishqa ashurush üchün yene bir qolda iqtisadiy tereqqiyatni ching tutup ishlep, halqima tereqqiyat pilanini baldurraq ishqa ashurushni we énérgiye, qatnash-transport, su mesilisi qatarliqlarni öz ichige alghan bir qatar ish pilanlirini merkizi hökümetning qollaydighanliqini éytqan.

Ju yünkang yighinda yene, Uyghur élini “Menggülük eminlikke érishtürüsh” pilanining muhim bir istratégiyisi bolghan “Qosh tilliq ma'arip” ni omumlashturup, qanunsiz diniy pa'aliyetlerge qattiq zerbe bérip Uyghur élining muqim tereqqiy qilishigha kapaletlik qilish kérek, dep yolyoruq qilghan.

Ju yünkang jüme küni béyjingda muqimliqni qoghdashni qattiq telep qilghan oxshash bir waqitta, xitay da'iriliri Uyghur élining merkizi bolghan ürümchi shehirige 3000 alahide saqchi yötkigenlikini élan qildi. Igilinishiche, ürümchi sheherlik jama'et xewpsizlik idarisige biwasite qarashliq bolghan bu alahide qisim ürümchining muqimliqigha kapaletlik qilish üchün herqandaq tuyuqsiz bir heriket yaki weqeler yüz bergende biwasite heriket qilish hoquqigha ige bolidighan bolup, bashqa herqaysi jaylardiki alahide qisimlarmu öz aldigha heriket qilish hoquqigha ige bolidiken.

2009-Yili ürümchi weqesi yüz bergendin kéyin, xitay da'iriliri weqeni qattiq basturup, mingdin artuq Uyghurni türmilerge solighan, 30 gha yéqin Uyghurni ölüm jazasigha höküm qilghan idi. Da'iriler yene ürümchide bir qanche qétimlighan chong tazilash heriketlirini élip bérish bilen birge, Uyghur élining bashqa jayliridin tirikchilik yoli bilen ürümchige kélip olturaqliship qalghan Uyghurlar olturaqlashqan chet-yaqa mehellilerni pütünley tüzlep, ürümchide nopusi bolmighan Uyghurlarni öz yurtlirigha heydep bolghan idi. Uyghur rayon da'iriliri eyni waqitta chiqarghan xewerliride, ürümchidiki qattiq zerbe bérish heriketliridin kéyin ürümchi ahalisining bixeterlik tuyghusining artishqa bashlighanliqini xewer qilghan.

Emma ürümchi sheherlik partkomning sékrétari ju xeylun ürümchige 3000 alahide saqchi köpeytilgen yighinda qilghan sözide, ürümchining muqimliqining pütün Uyghur éli muqimliqigha tesir körsitidighanliqini, shunga ürümchining muqimliqini saqlashning pütkül Uyghur élining muqimliqining kapaliti, dep körsetken. U yighinda yene “Ürümchining muqimliq weziyitide körünerlik derijide ilgirilep, weziyet yaxshi bolsimu, emma buningdin bixudliship qélishqa bolmaydu. Ürümchining muqimliq asasiy yenila ajiz, yoshurun xewpler yenila mewjut, shunga alahide qisimlar choqum wezipini yaxshi orundap, térror heriketlirige waqtida zerbe bérishi kérek” dep körsetken.

Merkizi komitét siyasiy byurosining ezasi ju yünkangning 2012-yilliq xizmet yighinida we arqidinla ürümchi shehirining partkom sékrétarining arqa-arqidin muqimliqni tekitlishi we ürümchide alahide saqchi köpeytishidek ehwal chet'el metbu'atliriningmu diqqitini qozghighan bolup, bu heqte chiqqan xewerlerde ürümchi weqesi bolup aridin 3 yil ötkendin kéyinmu, xitay da'irilirining hélihem muqimliqtin ensirep, dekke-dükke ichide ikenlikini, Uyghurlarning bolsa xitay hökümitining rayonda yürgüzüwatqan milliy siyasitidin qattiq narazi ikenlikini alahide körsitildi. Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ependi bolsa xitayning muqimliq mesilisini nöwettiki eng hel qilghuch mesile, dep qarishining sewebini Uyghur mesilisining xelq'arada keng tonulushi we xelqning éship bériwatqan naraziliqi bilen biwasite munasiwetlik, dep körsetti.

Dilshat rishit ependi yene, ürümchi shehirige 3000 saqchi köpeytish mesilisini xitay hökümitining yene ichkiridin Uyghur élige kelgen alahide qisimni Uyghur élide ep qélip, ularni nopusqa élishning bir bahanisi, dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.