Нобел иниститути хаккер һуҗумиға учриди

Йеқинқи күнләрдин бери, норвегийиниң һәр қайси ахбарат вастилирида хәвәр қилишичә, нобел институтиниң тор бетигә вә институт башлиқи гәир лундәстадниң компютериға хаккер арқилиқ һуҗум қилинған.
Мухбиримиз айгул йүсүп
2010-11-17
Share
Nobel-Peace-Prize-Mukapat-Lyu-shawbo-2010-305 Сүрәттә, 2010‏ - йиллиқ нобил тинчлиқ мукапатиға еришкүчи лйу шавбо әпәнди вә нобил тинчлиқ мукапат медали.
AFP Photo

Нобел иниститути болса 1904 - йили 1 - февралда қурулған болуп, у нобел комитетиниң қайси кишигә нобел мукапати беришкә қарар чиқиришиға йеқиндин ярдәмлишиду. Институтниң башлиқи нобел комитетиниң баш секретарлиқ вәзиписини өтәйду.

Хәвәрләрдә ашкарилинишичә, алдинқи һәптә нобел институтиниң тор бетигә хаккер һуҗум қилған вә бу тор бетини зиярәт қилғучиларниң компютериға аптоматик һалда ишпийонлуқ программиси қачилинип қалған. Кейин бу тор бетини зиярәт қилған көп санлиқ кишиләр електронлуқ хәткә қошуп әвәтилгән , қошумчә һөҗҗәт шәклидә нобел тинчлиқ мукапатини тарқитиш мурасимиға тәклип қилинған сахта тәклипнамини тапшуруп алған.

Бу сахта тәклипнамә уларға "осло әркинлик мунбири " ниң намида әвәтилгән. Техиму яман болғини шуки, бу сахта һөҗҗәтни уқмай ечип салғанларниң компютериға әхплоит дәп атилидиған бир кичик программа өзликидин қачилинивелип компютерни контрол қиливалған.

Хаккер һуҗуми әмди нобел институт башлиқиға қаритилған

Мушу һәптиниң сәйшәнбә куни норвегийә вақти саәт 11дин 34 минут өткәндә, нобел институтиниң башлиқи гәир лундәстад бир парчә електронлуқ хәт тапшуруп алған. Бу хәт униңға нобел институтиниң система мәшғулати билән шуғуллинидиған мәлум компютер ширкитиниң мәсул хадиминиң ениқ адриси билән кәлгән. Мәзкур хәттә тор бәт улинишиниң адриси бар болуп, әгәр лундәстад бу улинишни чәксә керәклик болған учурларға еришидиғанлиқи ейтилған. Бу хәттин гуманланған гәир лундәстад бу әһвални дәрһал дөләт бихәтәрлик идарисигә инкас қилған, нәтиҗидә нобел иниститути хаккерниң йәнә бир қетимлиқ мәқсәтлик һуҗумидин сақлинип қалған.

Хитайниң хаккер һуҗумида бивастә қоли бар - йоқлуқи һәққидә мухбирлар тәрипидин соралған соалға лундәстад һазирчә ениқ җаваб бериштин өзини тартқан.

Бу хитайниң һуҗуми болуши мумкинму?

Нөвәттә, хаккер һуҗуминиң охшаш бир җай вә охшаш бир мулазимәт қилғучидин келиватқанлиқи ениқ болмақта. Гәрчә һечким техи хаккер һуҗуминиң ким тәрәптин болуватқанлиқини ениқ муәййәнләштурмисиму, лекин гуман хитайдики интернет җинайәтчилики муһитиға мәркәзләшмәктә яки бу хитайға бағлап чүшәндүрүлмәктә. Сәвәби биринчи қетим нобел институтиниң тор бетидә йүз бәргән хаккер һуҗуми тәйвәндики бир университетниң нами билән елип берилған.

Норвегийә йүз бәргән бир қатар вәқәләр

Бу йил өктәбир ейида норвегийидә нобел тинчлиқ мукапати хитай өктичи зиялиси лю шавбо берилгәнлики елан қилинғандин кейин, норвегийә билән хитайниң дипломатик мунасивитидә бир қатар көңүлсизликләр йүз бәрди. Дәсләптә белиқчилиқ министирини өз ичигә алған икки дөләт арисидики сода, сәнәт вә башқа дипломатик саһәләргә мунасивәтлик болған зиярәтләр хитай тәрипидин бикар қилинди.

Авғуст ейида бодапиштта оқуватқан норвегийилик қиз, 21 яшлиқ пәрниллә мариә тһронсән бурунқи йүргән йигити, хитай миллитидин болған хитай пуқрасии 26 яшлиқ җав фий тәрипидин рәһимсизләрчә өлтүрүлгән вә у хитайға қечип кәткәндә тутулған иди. Лекин хитай, будапешт вә норвегийә уч дөләт һәмкарлиқида тутулған адәм өлтүргән бу қатил , нобел тенчлиқ мукапати лю шавбоға берилгәнлики елан қилиништин бир нәччә күн илгири гунаһсиз дәп қарилип қоюп берилгән. Буниңдин башқа йәнә, хитай ташқи ишлар министири баянатчисиму бир нәччә қетим мухбирларни күтивелиш йиғини өткүзүп, норвегийини җинайәтчиликкә илһам бәрди дәп әйиблигән иди.

Хитай ахирқи козурини ишқа салмақта

Бу йиллиқ нобел тинчлиқ мукапатиниң саһиби елан қилинғандин кейин, хитай тәшвиқат арқилиқ нобел комитети вә нобел комитетиниң башлиқи җагландға изчил һуҗум қилип кәлди. Гәрчә, нобел комитети бирләшкән дөләтләр тәшкилатини ярдәмгә чақирип, бу қетимқи нобел тинчлиқ мукапатини лю шавбониң өзиниң келип тапшуруп елишини қолға кәлтүрүшкә тиришчанлиқ көрсәткән болсиму, лекин хитайниң барлиқ дипломатик қаналлирини ишқа селиши билән бу тиришчанлиқниң әмәлгә ашмайдиғанлиқи көрүнүп турмақта. Гәрчә лю шавбониң аяли лю шаниң бу мукапатни қобул қилишқа келиш арзуси юқири болсиму, лекин у аилидә нәзәрбәнд қилип қоюлғачқа, униң келишиму ишқа ашмайдиғанлиқи ениқ көрүнүп турмақта.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, һазирчә пәқәт лю шавбониң қериндашлириниң бу мукапатни тапшуруп елишқа келидиғанлиқи илгири сүрүлмәктә.

Буниңдин башқа, нөвәттә хитай һөкүмити 10 - декабир күни елип берилидиған нобел тинчлиқ мукапатини тарқитиш мурасимини бузуш мәқситидә ,һәр қайси дөләтләрниң әлчиханилириға бесим ишлитишни башлиған. Һазирғичә җәми миң парчә тәклип бағақчиси тарқитилған болуп, тәклип қилинғанлар ичидә хитай әлчисиму бар.

Мәлум болушичә, нобел комитети мурасимға тәклип қилған хитайлар тәрипидин ағзини ачмай қайтуруветилгән хәтләрни тапшуруп алған.

Нөвәттә финландийә, исландийә, шивитсийә, данийә, голландийә, германийә қатарлиқ дөләтләрниң норвегийидә турушлуқ әлчилири нобел мукапатини тарқитиш мурасимиға қатнашмаслиқ һәққидә хитайниң әвәткән хетини тапшуруп алған болсиму, лекин улар йәнила мурасимға қатнишиверидиғанлиқини билдүрүшкән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт