Нур бәкри қатарлиқ кишиләр 5‏ - июл вәқәси қатарлиқ мәсилиләргә җаваб бәргән

Бейҗиңда ечиливатқан икки чоң йиғинда, түнүгүн уйғур аптоном район рәиси нур бәкри қатарлиқ кишиләр хитай учур вастилириниң 5‏ - июл вәқәси, хитай өлкилири билән уйғур аптоном райониниң оттурисидики иқтисадий пәрқ мәсилиси, қош тиллиқ маарип мәсилиси һәққидә сориған суаллириға җаваб бәргән.
Мухбиримиз вәли
2010.03.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Nur-bekri-Urumchi-Basturush-305 Сүрәт, уйғур аптоном райониниң рәиси нур бәкриниң 6 - ийул күни, шинҗаң телевизийиси вә хитай мәркизи хәлқ телевизийисидә сөз қилип, шавгүән вәқәси вә үрүмчи намайиши һәққидә ипадә билдүрүватқан көрүнүш.
http://news.cctv.com

Америкида туруватқан мустәқил тәтқиқатчи илшат һәсән әпәнди нур бәкри сөзлигән үч мәсилигә қарита мулаһизә елан қилди. Буниң тәпсилатини төвәндә мухбиримзи вәли аңлитиду.

 Илшат һәсән: әгәр уйғур аптоном районида дөләт мәмурлири қош тиллиқ болуши шәрт дейилсә, ваң лечуәнчу?

Шинхуа тори, шинҗаң гезити қатарлиқ хитай учур вастилириниң баян қилишичә, бейҗиңда ечиливатқан икки чоң йиғинда, нур бәкри түнүгүн, мухбирларниң соаллириға җаваб бәргән. У сөзидә 'бәшинчи июл вәқәсини дөләт ичидики вә сиртидики дүшмәнләр бирлишип қәстән кәлтүрүп чиқарған', 'шинҗаңда бөлгүнчиликкә қарши туруш узун муддәтлик, мурәккәп вә җиддий күрәш', 'һазир шинҗаңни мәңгүлүк муқим қилидиған йеңи пурсәт кәлди' дегән.

Нур бәкриниң сөзидә һечқандақ йеңилиқ йоқ

Америкиниң верҗиния штатида туруватқан мустәқил тәтқиқатчи илшат һәсән әпәнди ну бәкриниң 'бәшинчи июл вәқәсини дөләт ичидики вә сиртидики дүшмәнләр бирлишип қәстән кәлтүрүп чиқарған', 'шинҗаңда бөлгүнчиликкә қарши туруш узун муддәтлик, мурәккәп вә җиддий күрәш', дегән көз қаришини рәт қилиду. Униң қаришичә, нур бәкриниң сөзи ялғанчилиқ, униң нәзәрийисиму хата.

Хитайниң ички өлкилири билән уйғур аптоном районниң оттурисидики иқтисадий пәрқни сиясәт кәлтүрүп чиқарған

Нур бәкри хитайниң ички өлкилири билән уйғур аптоном районниң оттурисидики иқтисадий пәрқниң чоңлуқини, уйғур аптоном районниң ичидики иқтисадий пәрқләрниңму чоңлуқини "тәбиий муһит охшаш болмиғанлиқи кәлтүрүп чиқарған, бу пәрқләр буниңдин кейин тәдриҗи һалда тәңшилиду", дегән. Мустәқил тәтқиқатчи илшат һәсән әпәнди нур бәкриниң бу сөзини рәт қилиду. Униң қаришичә, бу бир тәбий шараит яки муһитниң начар болғанлиқи мәсилиси әмәс, бәлки хитайларниң уйғурларни мустәмликә қиливатқанлиқ мәсилиси.

Хитай тили уйғурларниң дөләт тили әмәс

Ну бәкри қош тиллиқ маарип дегән мәсилидә учур вастилири сориған суалларға җаваб бәргәндә, уйғур аптоном районида қош тиллиқ маарипни йолға қоюшни хәлқ тәләп қилған, аптоном районда "дөләт тилини өгиниш, дөләт мәмурлири қош тиллиқ болуши бир шәрт", дәп чүшәндүргән. Илшат һәсән әпәндиниң қаришичә, хитай тили уйғурларниң дөләт тили әмәс, нур бәкриниң 'қош тиллиқ маарипни йолға қоюшни хәлқ тәләп қилған', уйғур аптоном районида дөләт мәмурлири чоқум қош тиллиқ болуши шәрт' дегәнлириму ялғанчилиқ.

 Хитайниң қош тиллиқ маарип сиясити һәққидики хәлқ қошақлири

Һазир уйғурлар арисида хитайниң қош тиллиқ маарип сиясити һәққидә кәң тарқалған йәнә мундақ қошақлар бар: "һәй нур бәкри, нур бәкри, мәндин саңа хәт кәтти, бу хәт билән әл дәрди, наразилиқ таман кәтти. Билип қойғин сән шуни, яман турур хәлқ пәйли, вә һәтта сени тиллап, еғизлири яман кәтти. Хәлқ ичидә гәпләр көп, деди сени сүхәнчи, язсақ әмма гезит басмас, янфон билән аран кәтти. Аптономға сени рәис қилди, ғәлитә бир хил гәп таптиң, 'қош тил' деди, әмма мениң, уйғур тилим қаян кәтти?. Оғул әмәс қизлиримиз, өз юртида ешинча, йолға салдиң ичкиригә, ана йиғлар балам кәтти. Сән йөткигән қиз балилар, ичкиридә ишләрмиш, оғул болмасму бу ишқа, аччиқ ютуп атам кәтти. Уйғурларда техника йоқ, хәнзу йолдаш елип келәр, улар бизниң устазимиз' дегән сөзүң қарам кәтти. Өз йүртида уйғур, ишсиз йүрәр сәрсан, хәнзу деһқанни техник дедиң, юрт уларға асан кәтти. юртимизда толуп кәткән, алтун, нефит, кевәз, қашташ, әмма йоқ бир кичик көлчәк, һәммиси ичкиригә еқип кәтти. Аптономға сени рәис қилди, исми униң уйғур, уни чапидиған палтиниң сепи өзәң, яман намиң пур кәтти".

Хәлқ ичидики бундақ қисқа янфон учурлири, һөкүмитиниң уйғурларниң янфонлириға чәклимә қоюшиға сәвәбчи болған иди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.