Qazaqistandiki tunji Uyghur peylasop merhum nurmuhemmet ayupof xatirilendi

Yéqinda almata wilayitining qarghali yézisida qazaqistan Uyghurliri ichidin chiqqan tunji pelsepe penlirining doktori, proféssor nurmuhemmet ghilajdin oghli ayupofni xatirilesh murasimi ötküzüldi.
Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2011-01-27
Share

Uningda sözge chiqqan alimlar, merhumning kesipdashliri, uruq-tughqanliri uning ilmiy-pédagogikiliq pa'aliyetliri we insaniy peziletliri heqqide toxtaldi.

1955-Yili Uyghur élining ghulja shehiride dunyagha kelgen n. Ayupof 1981-yili kirof namidiki qazaq dölet uniwérsitétining fizika-matématika fakoltétini ela tamamlap, özi oqughan almata shehiridiki 122-ottura mektepte mu'ellim, andin uzun yillar mudir bolup xizmet qilghan. 1992-Yildin bashlap, u, abay namidiki qazaq dölet pédagogika institutining pelsepe we ilim-pen métodologiye bölümide oqutquchi bolup ishligen.

N.Ayupof 1996-yili "qedimiy türkiy xelqlerning diniy tertipi" namliq namzatliq, 2006-yili bolsa "tengrichilik ochuq dunya tonush süpitide" namliq doktorluq ilmiy tetqiqatlirini utuqluq yézip chiqip, qazaqistan we chet ellerde ismi tonulghan alim derijisige érishidu. U öz tetqiqatlirida qedimiy türkiy xelqlerning, jümlidin Uyghurlarning dunya tonushini pelsepiwi nuqti'inezerdin ögen'gen, shundaqla antropologiye, medeniyet pelsepisi, dinshunasliq, ijtima'iy pelsepe, ilim-pen pelsepisi, tarix we bashqa saheler boyiche köpligen ilmiy emgeklerni élan qilghan.

N.Ayupof 1996-2007-yillar ariliqida abay namidiki qazaq milliy pédagogika uniwérsitéti yénidiki pelsepe penliri boyiche doktorluq tetqiqatlirini himaye qilish kéngishining ilmiy katipi, andin uning re'isining mu'awini, mezkur uniwérsitét yénidiki xelq'araliq "agha xan" fondining rehbiri, bilim we pen ministirliqining asasiy tetqiqatlar boyiche mutexessisi wezipilirini ötigen. Alim aliy oqush orunlirida oqutquchiliq qilish jeryanida köpligen ilmiy kadirlarni yétishtürgen.

Hayatining axirqi waqitlirida n.Ayupof Uyghurlarning hem bashqa türkiy xelqlerning tarixigha, medeniyitige munasiwetlik ilmiy pa'aliyetlerni uyushturush ishlirigha pa'al ariliship kelgen. U 2010-yili 19-dékabir küni 55 yéshida tuyuqsiz alemdin ötken.

N. Ayupofning kespiy alahidilikliri, teshkillesh qabiliyetliri yéqin we yiraq chet memliket alimlirining yuqiri bahasigha érishken. Uning ish ornigha mushu kün'giche kéliwatqan teziye xewerliri buning yarqin ispati bolmaqta.

Saxa (yakutstan) jumhuriyiti "olonxo" birleshmisining ijra'iye mudiri éléna fédorowa merhumning tengrichilik tetqiqati boyiche kesipdashlirining heqiqiy menidiki dosti we ishenchlik meslihetchisi, mongghuliye, saxa we towa jumhuriyetliride ötküzülgen tengrichilik mesililirige béghishlan'ghan ilmiy enjumanlarning idiyiwi ilhamchisi bolghanliqini alahide tekitlep mundaq dégen: "merhum bu yil yazda towa jumhuriyitining paytexti qizil shehiride "tengrichilik we yawro'asiya xelqlirining éposluq mirasi " bashlan'ghuch dewr we zamaniwiylik" mawzusida ötküzülidighan 3-xelq'araliq enjuman'gha qizghin we jiddiy teyyarliq körüwatatti. Ömrining axirqi künliride, hetta enjuman ishining asasiy yönilishini belgilep ülgürgen idi. Biz gep qiliwatqan bu ilmiy chare-tedbirning tuwada ötküzülüshining teshebbuskarimu neq shu nurmuhemmet ayupof bolghan. Chünki, tuwani hem bu zémindiki qedimiy Uyghur qel'elirini ziyaret qilip, mirasgahlar hem kitabxanilardiki bibaha xeziniler bilen tonushush - uning büyük armanlirining biri idi."

Emdi, towa uniwérsitéti pelsepe bölümining proféssori nikolay abayéf n. Ayupofni eslep mundaq dep yazghan: "merhum öz xelqining teqdirige bek échinidighan, milletperwer insanlardin idi. Uning alemdin ötüshi peqet biz üchünla emes, pütkül türk ilmi hem medeniyiti üchünmu orni tolmas judaliqtur".

Almata shehiri bostanliq nahiyilik Uyghur medeniyet merkizining re'isi mexpirof karlin ependi 2009-yili almata shehiride ötken "türk dunyasining muhim mesililiri" namliq xelq'araliq ilmiy-emeliy enjumanni uyushturushqa, ayupofning alahide küch chiqarghanliqini tekitligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet