' Обама һөкүмити кишилик һоқуқ мәсилисини күчлүк рәвиштә оттуриға қоялмиди '

Америка президенти барак обама вашингтонда елип бериливатқан америка ‏ - хитай истратегийилик вә иқтисадий диалогиниң ечилиш мурасимида сөзлигән нутқида, хитайдики кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә тохталди.
Мухбиримиз җүмә
2009-07-28
Share
Amerika-xitay-Obama-ixtisadi-kelishim-305.jpg 27 - Ийул вашингтонда башланған, "америка ‏ - хитай истратегийилик вә иқтисадий диалоги" ечилиш мурасимиға қатнашқан президент обама, йиминда нутуқ сөзлимәктә.
AFP Photo

Әмма кишилик һоқуқ тәшкилатлири обама һөкүмитиниң кишилик һоқуқ мәсилисини күчлүк рәвиштә оттуриға қоймиғанлиқидин үмидсизләнгәнликини илгири сүрмәктә.

27 - Июл вашингтонда башланған, "америка ‏ - хитай истратегийилик вә иқтисадий диалоги" бүгүн ахирқи күнигә қәдәм қойди. Хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики мәсилиси кишилик һоқуқ тәшкилатлири алаһидә диққәт қиливатқан тәрәпләрниң бир иди.

Мәзкур йиғинниң түнҗи күни, 21 - әсирдики америка - хитай мунасивәтлириниң муһимлиқи һәққидә тохталған америка президенти барак обама, кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидиму тохталди вә мундақ деди: " биз һәр қандақ бир қәвимниң диний вә мәдәнийити чоқум һөрмәт қилиниши вә қоғдилиши керәк һәмдә барлиқ кишиләр өз пикирлирини әркин оттуриға қоялиши керәк дегән қарашқа чоңқур ишимиз. Бу хитайдики диний вә етник аз санлиқ милләтләрниму өз ичигә алиду һәмдә америкидики аз санлиқ милләтләрму буниң сиртида әмәс."

Диалогда кишилик һоқуқ мәсилисиниң оттуриға қоюлуш шәклидә көп пәрқ сәзмигәнликини оттуриға қойған кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати асия - тинч окян бөлүминиң директори софий ричардсон ханим, кишилик һоқуқ мәсилисиниң һеч болмиғанда тилға елинғанлиқини билдүрди.

" Кишилик һоқуқ һеч болмиғанда риторик хитабқа айланди. Лекин улар бу җәһәттә қолға чиққудәк, конкретни сиясий һәрикәт пиланини оттуриға қоялмиди. Бундақ болса бәк чатақ болиду."

 Һалбуки бу нөвәтлик диалогда асаслиқ оттуриға қоюлған мәсилиләр йәнила иқтисади һәмкарлиқ, дуня килимат өзгириш ядро қораллири кеңийип кетишиниң алдини елиш вә дөләт һалқиған тәһдитләргә бирликтә қарши туруш мәсилиси қатарлиқлар илгири сүрүлди.

Софий ричардсон ханиминиң қаришичә, гәрчә америка иқтисадий чекиниш дәврини бешидин кәчүрүватқан болсиму, әмма америка хитайдики кишилик һоқуқ хатирисини яхшилашта йәнила зор һәйдәкчилик қилиш күчигә игә икән.

" Мән бәзи иқтисадий мәсилиләр кишилик һоқуқни өз ичигә алмайду дәп қараш толиму чолта вә пәқәт бурниниң учинила көргәнлик болиду дәп ойлаймән. Мениң қаришимчә, америка ‏ - хитай мунасивәтлиридики, хитайдики ахбарат әркинлики мәсилиси, мустәқил әдлийә системиси қуруп чиқиш зөрүрлүки, өктичиләр вә ишчилар һоқуқини қоғдаш һәмдә хитайниң ғәрби қисмидики мусулманларни өз ичигә алған барлиқ мусулманларни йәнә чәткә қақмайдиған шәхсийәтсиз бир террорлуққа қарши туруш истратегийиси бәлгиләшниң зөрүрлүкини оттуриға қоялайтти."

Софий ричардсон ханим йәнә, обама һөкүмитиниң хитайдики кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә һазирчә конкретни баянат елан қилмиғанлиқини, әмма буни күтидиғанлиқини билдүрди.

2006 - Йилдин буян һәр йили өткүзүлүп келиватқан америка ‏ - хитай истратегийилик вә иқтисадий диалоги бу йил америкида елип берилди. Мәзкур диалогниң асасий мәқсити хитай пулиниң алмаштуруш қиммити мәсилиси вә америка ‏ - хитай сода мунасивәтлири җәрянида америка тәрәптә килип чиқиватқан қизил рәқәм мәсилисини һәл қилиш иди.

Әмма, бу нөвәтлик диалогда дуня килимати вә ядро қораллири мәсилиси илгирикигә қариғанда бир қәдәр конкретни рәвиштә оттуриға қоюлди.

Мәлум болушичә, бу нөвәтлик америка ‏ - хитай истратегийилик вә иқтисадий диалогиға хитай тәрәптин муавин дөләт министири ваң чишән вә хитай дөләт кабинети әзаси дәй биңго қатарлиқларни өз ичигә алған 200 нәпәр хитай дипломати қатнашқан.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт