Өркәш қатарлиқ оқуғучилар даһийлири '4 - июн тйәнәнмен вәқәси'ниң 21 йиллиқини хатирилиди

Бүгүн йәни 4 ‏- июн, тйәнәнмен вәқәсиниң 21 йиллиқ хатирә күни. "4 ‏- Июн тйәнәнмен һәрикити" ниң йетәкчилири болған өркәш дөләт вә ваң дән қатарлиқлар, чәтәлләрдә өзигә хас усуллар арқилиқ, 4 - июн вәқәсиниң 21 йиллиқини хатирилимәктә.
Мухбиримиз миһрибан
2010.06.04
Orkesh-yaponda-xitay-elchixanisi-aldida-305 Сүрәт, өркәш дөләт бүгүн йәни 4 - ийун күни, йапонийидики хитай әлчиханисиға кирип, "өзини мәлум қилиш усули" арқилиқ, хитайға қайтиш вә хитай һөкүмитини диалогқа чақириш тәлипини оттуриға қоймақчи болған чағдики нәқ мәйдан көрүнүшлиридин бири.
http://shenyun.epochtimes.com Дин елинди.

Һазир тәйвәндә яшаватқан өркәш дөләт, әйни йиллири хитай коммунист һөкүмитини демократийигә чақирған "4 - июн тйәнәнмен вәқәси"дики оқуғучилар даһилиридин биридур. Хитай һөкүмити 1989 - йили 4 - июн кечидә, бу һәрикәтни қанлиқ бастурғандин кейин, өркәш дөләт қатарлиқ 21 оқуғучини тутуш буйруқи чиқарған иди.

"Йеңи ера гезити"ниң хәвиридин мәлум болушичә, өркәш дөләт бүгүн йәни 4 - июн күни, японийидики хитай әлчиханисиға кирип, "өзини мәлум қилиш усули" арқилиқ, хитайға қайтиш вә хитай һөкүмитини диалогқа чақириш тәлипини оттуриға қоймақчи болған. Өркәш дөләтниң хитай консулханисиға кириш тәлипи җавабсиз қалдурулғандин кейин, у әлчихана алдидики решаткидин артилип чүшүп, хитай әлчиханисиға кирмәкчи болған. Әмма у японийә сақчи даирилири тәрипидин тосувелинип, һазир токйо азабу сақчиханисида тутуп турулуватмақта икән.

21 Йешидин башлап чәт әлләрдә сәрсанлиқ һаятини кәчүрүшкә мәҗбур болған өркәш дөләтниң хитай әлчиханисиға кириш тәлипиниң рәт қилиниши тунҗи қетимлиқ вәқә әмәс. Өркәшниң билдүрүшичә, у һазир яшаватқан тәйвәндә хитай әлчиханиси болмиғини үчүн, у, бултур хитайниң авминдики иш беҗириш орниға берип, хитайға қайтиш тәлипини қойған болсиму, әйни чағда хитай һөкүмитиниң рәт қилишиға учриған икән.

 "4 - Июн оқуғучилар һәрикити"ниң бу даһийси, нәқ мәйданда мухбирларниң зияритини қобул қилип, бу йил "4 - июн тйәнәнмен вәқәси"ниң 21 - йиллиқ хатирә күнидә, "өзини мәлум қилиш усули" арқилиқ хитайға қайтип, хитай коммунист һөкүмити билән йүзму -йүз диалог өткүзүш ирадисидин янмайдиғанлиқини ипадилигән.

Өркәш дөләт сөзидә, "диалог усули арқилиқ өз ирадисини ипадиләш, демократийиниң әң негизлик қиммити. Мән бүгүн, бундин 21 йил илгири, биз оқуғучилар вәкиллириниң тйәнәнмен мәйданида, хитай һөкүмити билән диалог өткүзүшни тәләп қилғинимизға охшашла, хитай һөкүмити билән бу хил тинчлиқ йосунида диалог өткүзүшни тәләп қилдим. Шуңа һәтта "өзүмни мәлум қилиш усули" арқилиқ, хитай һөкүмити билән муназирилишиш принсипида чиң туруш, мениң принсипим" дегән.

Өркәш дөләт хитай әлчиханиси алдидики решатка сиртида туруп, мухбирларға решаткини көрситип шундақ дегән: "сақчилар маңа, решаткиниң ичи тәрәпниң хитайниң әлчихана башқурушидики район, сиртиниң болса японийигә тәвә земин икәнликини билдүрди. Мән решаткиниң бу тәрипидә туруптимән, мана мушу аддий бир тосуқ мени вәтинимдин айрип турмақта. Вәтәнгә қайтиш һәр бир пуқраниң һәққаний тәлипи. Вәтәндин 21 йил айрилған бирәйлән 'өзини мәлум қилиш усули' арқилиқ, вәтәнгә қайтиш тәлипини қоюп турмақта, лекин бу решатка мени тосуп турупту! чүнки мән әйни йиллири хитай һөкүмити тутуш буйруқи чиқарған 1 - номурлуқ шәхс. Мән вәтәнгә қайтиш ирадәмдин һәргиз қайтмаймән. Мана мән һазир өзүмни мәлум қилип алдиңларға кәлдим, қени силәр мени тутушқа җүрәт қилаламсиләр?!"

Өркәш мухбирларға өзиниң 21 йилдин буян ата - анисини көрмигәнликини билдүргән. Чүштин кейин саәт 2 йеримғичә "өзини мәлум қилиш" тәлипини оттуриға қойған өркәш хитай әлчиханисиниң җавабиға еришәлмигәндин кейин, решаткини атлап, хитай әлчихана райониға киргән. Нәтиҗидә өркәш у японийә сақчи даирилири тәрипидин тосувелинип, токйо азабу сақчиханисиға елип кетилгән.

"4 - Июн оқуғучилар һәрикити"ниң йәнә бир йетәкчиси ваң дән, америка вақти 3 - июн күни кәчтә "4 - июн тйәнәнмен вәқәси"ни торда хатириләш чақириқнамиси елан қилған. Түнүгүн ваң дән, фаң җиң қатарлиқ "4 - июн оқуғучилар һәрикити"ниң йетәкчилири әркин асия радиосиниң, қизиқ линийилик сөһбәт программисида, хитайдики аңлиғучилар билән телефон сөһбити өткүзүп, әйни йилидики "4 - июн тйәнәнмен вәқәси"ниң партлаш сәвәби, хитайда демократийиниң боғулуп келиватқанлиқи вә хитайниң демократийә йолиға меңиши қатарлиқ мәсилиләр һәққидә өз қарашлирини оттуриға қойған.

Сөһбәт җәрянида ваң дән радио аңлиғучиларниң"4 - июн тйәнәнмен оқуғучилар һәрикити" йетәкчилири вә демократийини тәләп қилип келиватқан башқа нурғун кишиләрниң хитайға қайталмаслиқидики сәвәб һәққидики соаллириға җаваб бәргинидә, мундақ дегән: "хитай һөкүмити һазир бизгә охшаш хитайда демократийини тәләп қилғучиларниң вәтәнгә қайтиш тәлипимизни үзлүксиз рәт қилип келиватиду. Хитай консулханиси бизгә охшаш кишиләрниң паспортимизни узартип беришни рәт қилғини үчүн, биз вәтәнгә қайтип, ата - ана, уруқ - туғқанлиримизни көрүп келиштин ибарәт әң аддий һоқуқтинму мәһрум қалдуқ. Мениңчә хитай коммунист һөкүмитиниң өзлүкидин демократийә йолиға меңишидин үмид күткили болмайду."

4 - Июн хитайда қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири елинған. "Тйәнәнмен вәқәси"дә оғлидин айрилған аниларниң вәкили болған диң зилин, бүгүн әркин асия радиосиниң зияритини қобул қилип, өзлириниң 3 - июн кәчтә оғли әйни йиллири етип өлтүрүлгән җайда оғли үчүн тәзийә билдүрмәкчи болғинида, даириләр көплигән сақчиларни әвәтип, уларни оривалған кишиләрни тарқитивәткәнликини билдүрди. Хәвәрләрдин мәлум болушичә, бүгүн йәни 4 - июн, пәқәт бейҗиңдила әмәс, бәлки пүтүн хитай өлкилиридә, җүмлидин уйғур аптоном районидиму қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири елинған.

Үрүмчидики чаң әпәндиниң бүгүн радиомиз хитай бөлүмигә билдүрүшичә, 3 - июндин буян үрүмчидә кәйпият җиддийлишишкә башлиған. Униң билдүрүшичә, нөвәттә үрүмчидики адәм көп баридиған талла базири, хәлқ мәйдани қатарлиқ җайларниң һәммисигә камера орнитилған болуп, сақчилар үрүмчидики мәсчит әтраплирини мәркәз қилип, һәр 10 минутта бир қетимдин чарлаш елип бармақта икән. Бүгүн җүмә намизи болушиға қаримай җүмәгә киридиған уйғурларниң саниму наһайити аз икән.

Йәнән кочисидики мәсчит әтрапида олтурушлуқ пиң ханимниң мухбирға билдүрүшичә, 5 - июлдин буян мәсчит ичидин аңлинидиған қуран авази вә әзан авазиму аңланмас болуп қалған. Бирнәччә йилдин буян улар даим мәсчит әтрапида көридиған топлишип туридиған уйғурларни һазир көргили болмайдикән. Униң билдүрүшичә, бүгүн 4 - июн үрүмчидә кочиларни чарлап йүрүдиған сақчиларниң бу қәдәр көпәйтилиши һөкүмәтниң үрүмчидә бултур язда йүз бәргән "5 - июл вәқәси" гә охшаш вәқәләрниң йәнә йүз беришидин сақлиниш үчүн икән.

Нөвәттә "4 ‏ - июн тйәнәнмен вәқәси" вә "5 - июл үрүмчи вәқәси" хитайниң йеқинқи заман тарихидики зор вәқәләр дәп қаралмақта. Көзәткүчиләр, бундин кейин хитайда бир сиясий өзгириш болса, бу өзгиришниң чоқум бу вәқәләргә қайтидин баһа бериш билән башлинидиғанлиқини оттуриға қоймақта.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.