Örkesh qatarliq oqughuchilar dahiyliri '4 - iyun tyen'enmén weqesi'ning 21 yilliqini xatirilidi

Bügün yeni 4 ‏- iyun, tyen'enmén weqesining 21 yilliq xatire küni. "4 ‏- Iyun tyen'enmén herikiti" ning yétekchiliri bolghan örkesh dölet we wang den qatarliqlar, chet'ellerde özige xas usullar arqiliq, 4 - iyun weqesining 21 yilliqini xatirilimekte.
Muxbirimiz mihriban
2010.06.04
Orkesh-yaponda-xitay-elchixanisi-aldida-305 Süret, örkesh dölet bügün yeni 4 - iyun küni, yaponiyidiki xitay elchixanisigha kirip, "özini melum qilish usuli" arqiliq, xitaygha qaytish we xitay hökümitini dialogqa chaqirish telipini otturigha qoymaqchi bolghan chaghdiki neq meydan körünüshliridin biri.
http://shenyun.epochtimes.com Din élindi.

Hazir teywende yashawatqan örkesh dölet, eyni yilliri xitay kommunist hökümitini démokratiyige chaqirghan "4 - iyun tyen'enmén weqesi"diki oqughuchilar dahiliridin biridur. Xitay hökümiti 1989 - yili 4 - iyun kéchide, bu heriketni qanliq basturghandin kéyin, örkesh dölet qatarliq 21 oqughuchini tutush buyruqi chiqarghan idi.

"Yéngi éra géziti"ning xewiridin melum bolushiche, örkesh dölet bügün yeni 4 - iyun küni, yaponiyidiki xitay elchixanisigha kirip, "özini melum qilish usuli" arqiliq, xitaygha qaytish we xitay hökümitini di'alogqa chaqirish telipini otturigha qoymaqchi bolghan. Örkesh döletning xitay konsulxanisigha kirish telipi jawabsiz qaldurulghandin kéyin, u elchixana aldidiki réshatkidin artilip chüshüp, xitay elchixanisigha kirmekchi bolghan. Emma u yaponiye saqchi da'iriliri teripidin tosuwélinip, hazir tokyo azabu saqchixanisida tutup turuluwatmaqta iken.

21 Yéshidin bashlap chet ellerde sersanliq hayatini kechürüshke mejbur bolghan örkesh döletning xitay elchixanisigha kirish telipining ret qilinishi tunji qétimliq weqe emes. Örkeshning bildürüshiche, u hazir yashawatqan teywende xitay elchixanisi bolmighini üchün, u, bultur xitayning awmindiki ish béjirish ornigha bérip, xitaygha qaytish telipini qoyghan bolsimu, eyni chaghda xitay hökümitining ret qilishigha uchrighan iken.

 "4 - Iyun oqughuchilar herikiti"ning bu dahiysi, neq meydanda muxbirlarning ziyaritini qobul qilip, bu yil "4 - iyun tyen'enmén weqesi"ning 21 - yilliq xatire künide, "özini melum qilish usuli" arqiliq xitaygha qaytip, xitay kommunist hökümiti bilen yüzmu -yüz di'alog ötküzüsh iradisidin yanmaydighanliqini ipadiligen.

Örkesh dölet sözide, "di'alog usuli arqiliq öz iradisini ipadilesh, démokratiyining eng négizlik qimmiti. Men bügün, bundin 21 yil ilgiri, biz oqughuchilar wekillirining tyen'enmén meydanida, xitay hökümiti bilen di'alog ötküzüshni telep qilghinimizgha oxshashla, xitay hökümiti bilen bu xil tinchliq yosunida di'alog ötküzüshni telep qildim. Shunga hetta "özümni melum qilish usuli" arqiliq, xitay hökümiti bilen munazirilishish prinsipida ching turush, méning prinsipim" dégen.

Örkesh dölet xitay elchixanisi aldidiki réshatka sirtida turup, muxbirlargha réshatkini körsitip shundaq dégen: "saqchilar manga, réshatkining ichi terepning xitayning elchixana bashqurushidiki rayon, sirtining bolsa yaponiyige tewe zémin ikenlikini bildürdi. Men réshatkining bu teripide turuptimen, mana mushu addiy bir tosuq méni wetinimdin ayrip turmaqta. Weten'ge qaytish her bir puqraning heqqaniy telipi. Wetendin 21 yil ayrilghan bireylen 'özini melum qilish usuli' arqiliq, weten'ge qaytish telipini qoyup turmaqta, lékin bu réshatka méni tosup turuptu! chünki men eyni yilliri xitay hökümiti tutush buyruqi chiqarghan 1 - nomurluq shexs. Men weten'ge qaytish irademdin hergiz qaytmaymen. Mana men hazir özümni melum qilip aldinglargha keldim, qéni siler méni tutushqa jür'et qilalamsiler?!"

Örkesh muxbirlargha özining 21 yildin buyan ata - anisini körmigenlikini bildürgen. Chüshtin kéyin sa'et 2 yérimghiche "özini melum qilish" telipini otturigha qoyghan örkesh xitay elchixanisining jawabigha érishelmigendin kéyin, réshatkini atlap, xitay elchixana rayonigha kirgen. Netijide örkesh u yaponiye saqchi da'iriliri teripidin tosuwélinip, tokyo azabu saqchixanisigha élip kétilgen.

"4 - Iyun oqughuchilar herikiti"ning yene bir yétekchisi wang den, amérika waqti 3 - iyun küni kechte "4 - iyun tyen'enmén weqesi"ni torda xatirilesh chaqiriqnamisi élan qilghan. Tünügün wang den, fang jing qatarliq "4 - iyun oqughuchilar herikiti"ning yétekchiliri erkin asiya radi'osining, qiziq liniyilik söhbet programmisida, xitaydiki anglighuchilar bilen téléfon söhbiti ötküzüp, eyni yilidiki "4 - iyun tyen'enmén weqesi"ning partlash sewebi, xitayda démokratiyining boghulup kéliwatqanliqi we xitayning démokratiye yoligha méngishi qatarliq mesililer heqqide öz qarashlirini otturigha qoyghan.

Söhbet jeryanida wang den radi'o anglighuchilarning"4 - iyun tyen'enmén oqughuchilar herikiti" yétekchiliri we démokratiyini telep qilip kéliwatqan bashqa nurghun kishilerning xitaygha qaytalmasliqidiki seweb heqqidiki so'allirigha jawab berginide, mundaq dégen: "xitay hökümiti hazir bizge oxshash xitayda démokratiyini telep qilghuchilarning weten'ge qaytish telipimizni üzlüksiz ret qilip kéliwatidu. Xitay konsulxanisi bizge oxshash kishilerning pasportimizni uzartip bérishni ret qilghini üchün, biz weten'ge qaytip, ata - ana, uruq - tughqanlirimizni körüp kélishtin ibaret eng addiy hoquqtinmu mehrum qalduq. Méningche xitay kommunist hökümitining özlükidin démokratiye yoligha méngishidin ümid kütkili bolmaydu."

4 - Iyun xitayda qattiq bixeterlik tedbirliri élin'ghan. "Tyen'enmén weqesi"de oghlidin ayrilghan anilarning wekili bolghan ding zilin, bügün erkin asiya radi'osining ziyaritini qobul qilip, özlirining 3 - iyun kechte oghli eyni yilliri étip öltürülgen jayda oghli üchün teziye bildürmekchi bolghinida, da'iriler köpligen saqchilarni ewetip, ularni oriwalghan kishilerni tarqitiwetkenlikini bildürdi. Xewerlerdin melum bolushiche, bügün yeni 4 - iyun, peqet béyjingdila emes, belki pütün xitay ölkiliride, jümlidin Uyghur aptonom rayonidimu qattiq bixeterlik tedbirliri élin'ghan.

Ürümchidiki chang ependining bügün radi'omiz xitay bölümige bildürüshiche, 3 - iyundin buyan ürümchide keypiyat jiddiylishishke bashlighan. Uning bildürüshiche, nöwette ürümchidiki adem köp baridighan talla baziri, xelq meydani qatarliq jaylarning hemmisige kaméra ornitilghan bolup, saqchilar ürümchidiki meschit etraplirini merkez qilip, her 10 minutta bir qétimdin charlash élip barmaqta iken. Bügün jüme namizi bolushigha qarimay jümege kiridighan Uyghurlarning sanimu nahayiti az iken.

Yen'en kochisidiki meschit etrapida olturushluq ping xanimning muxbirgha bildürüshiche, 5 - iyuldin buyan meschit ichidin anglinidighan qur'an awazi we ezan awazimu anglanmas bolup qalghan. Birnechche yildin buyan ular da'im meschit etrapida köridighan topliship turidighan Uyghurlarni hazir körgili bolmaydiken. Uning bildürüshiche, bügün 4 - iyun ürümchide kochilarni charlap yürüdighan saqchilarning bu qeder köpeytilishi hökümetning ürümchide bultur yazda yüz bergen "5 - iyul weqesi" ge oxshash weqelerning yene yüz bérishidin saqlinish üchün iken.

Nöwette "4 ‏ - iyun tyen'enmén weqesi" we "5 - iyul ürümchi weqesi" xitayning yéqinqi zaman tarixidiki zor weqeler dep qaralmaqta. Közetküchiler, bundin kéyin xitayda bir siyasiy özgirish bolsa, bu özgirishning choqum bu weqelerge qaytidin baha bérish bilen bashlinidighanliqini otturigha qoymaqta.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.