Yawropa bixeterlik - hemkarliq teshkilati jenubiy qirghizistan'gha xelq'ara saqchi qisimi orunlashturushni teklip qildi

Jenubiy qirghizistanda yüz bergen milli toqunushtin kéyin bir qisim özbék musapirlar yurtigha qaytip, weziyet bir az peseygendek körün'gen bolsimu, lékin milliy ziddiyet yenila nahayiti jiddiy bolup, özbéklerde hökümet qisimlirigha nisbeten ishenchsizlik mesilisi mewjut.
Muxbirimiz erkin
2010-06-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette, 14 - iyun, osh shehirining ayrodrom etrapini saqlawatqan qirghiz eskerliri.
Sürette, 14 - iyun, osh shehirining ayrodrom etrapini saqlawatqan qirghiz eskerliri.
AFP Photo

Özbékler qirghiz bixeterlik küchlirini qirghizlargha yan bésish bilen eyibligen. Bezi xelq'ara teshkilatlar bolsa osh we jalal'abad rayonigha xelq'ara saqchi qisimlirini orunlashturup, rayonda xatirjemlik ornitishni teklip qildi.

Jenubiy qirghizistandiki weziyetke munasiwetlik nöwettiki eng jiddiy mesile toqunushni kontrol qilip, osh we jalal'abadning weziyitini turaqlashturush, musapirlarning yurtigha qaytishigha kapaletlik qilishtur. Qazaqistanning bu nöwetlik re'islikidiki yawropa bixeterlik - hemkarliq teshkilatining pikiriche, rayonda muqimliqni eslige keltürüshtiki kéreklik wastilarning biri rayon'gha xelq'ara saqchi qisimlirini orunlashturush.

Yawropa bixeterlik - hemkarliq teshkilati parlaméntlar ara kéngishining alahide wekili kimo kiljunen charshenbe küni muxbirlargha bayanat bérip, yawropa ittipaqi tashqi ishlar ministirliri bilen bu mesilini muzakire qilghanliqini bildürgen. Kiljunen bu heqtiki bayanatida eskertip,"méning pikirim, xelq'ara saqchi qisimi teshkillep, téxnika yardimi bérish, belki yene xelq'ara saqchi qisimlirini orunlashturush paydiliqtur" dégen. Analizchilarning eskertishiche, osh we jalal'abadtiki puqralarda qirghizistanning rayondiki tertip saqlighuchi bixeterlik küchlirige nisbeten ishenchsizlik mesilisi mewjut bolup, bu özbék musapirlirining yurtigha qaytishigha tosalghu boluwatqan mesile.

Özbékler qirghizistanning rayondiki tertip saqlighuchi bixeterlik küchlirining qirghizlargha yan basqanliqini ilgiri sürüp, bixeterlik küchlirining ularni qoghdimighanliqini shikayet qilmaqta. Bu heqtiki xewerlerde qirghizistan bixeterlik küchlirining oshtiki özbék mehelliliride axturush élip bérip, tosaqlarni bikar qilish we qoral - yaraqlarni yighiwatqanliqi, bu jeryanda özbék ahaliler bilen toqunush kélip chiqip, az dégende 4 özbék puqrasining öltürülgenliki ilgiri sürülgen. Lékin, qirghizistan bixeterlik da'iriliri bu türlük eyibleshlerni ret qilip, qirghiz bixeterlik küchlirining herikiti qanun yolgha qoyghan da'iride cheklen'genlikini bildürgen. Qirghizistan Uyghur ittipaqining re'isi dilmurat ekberof bu pikirni qollap, qirghizistanning weziyetni tinjitishqa éhtiyaji barliqini bildürdi.

Osh we jalal'abadtiki toqunush qirghizistanda herbiy baza qurghan amérika we rusiyining diqqitini qozghap, toqunushning rayondiki bashqa jaylargha kéngiyish éhtimali bu döletlerde endishe yaratqan . Amérikining manastiki herbiy bazisi afghanistandiki amérika qisimlirigha herbiy lawazimet yetküzüdighan muhim teminat liniyesidur. Lékin amérika hökümiti osh we jalal'abadni tinjitishqa qoshun chiqirish éhtimalini ret qilmaqta.

Yawropa bixeterlik‏- hemkarliq teshkilatining bayanatchisi kiljunen bu heqtiki bayanatida yene, yawropa ittipaqi tashqi ishlar ministirlirining jenubiy qirghizistan'gha xelq'ara saqchi qisimi orunlashturup, krizisni kontrol qilishqa yardem bérishni muzakire qilghanliqini bildürgen. Lékin roytérsning xewirige qarighanda, yawropa ittipaqi tashqi ishlar komissarining bayanatchisi, ittipaqning qirghizistan'gha wekiller ömiki ewetishni kücheytidighanliqini eskertip, emma saqchi qisimi ewetishke da'ir, demalliqqa bir pilani yoqluqini ilgiri sürgen.

Jenubiy qirghizistan'gha xelq'ara saqchi qisimlirini orunlashturush toghrisidiki bu teklipke qirghizistan ötkünchi hökümitining qandaq qaraydighanliqi bizge melum emes. Lékin qirghizistan ötkünchi hökümitining nöwettiki eng muhim xizmetlirining biri muqimliqni qoghdap, 27 ‏- chésladiki yéngi asasiy qanun réfirandumini aman - isen ötküzüwélishtur. Lékin qirghizistan Uyghur ittipaqining re'isi dilmurat ekberof qirghizistandiki mesilining bu asasiy qanun bilen hel bolmaydighanliqini bildürdi.

Analizchilarning eskertishiche, nöwettiki qirghizistan ötkünchi hökümiti yéngi asasiy qanunni xelq awazigha qoyup, hazirqi hökümetning qanuniy asasini tikleshke tirishmaqta. 27 ‏- Chisladiki réfirandumda yéngi asasiy qanun maqullansa, qirghizistan parlamént tüzümidiki döletke aylinip, prézidéntning hoquqi melum da'iride cheklinidu. Her nöwetlik hökümetni parlaménttiki köp sanliqni igiligen partiye teshkilleydu. Lékin özbéklerning 27 -chésladiki réfiramdumgha qatnishidighan yaki qatnashmaydighanliqi melum emes. Ötkünchi hökümet prézidénti roza otanbayéwaning xelqni réfirandumgha qatnishishqa righbetlendürüwatqanliqigha da'ir xewerler bar.

Bezi melumatlarda uning aldinqi küni yene osh oblastigha yolgha chiqqanliqini, uning bu sepiri özbékler bilen körüshüshke ayrilghanliqini ilgiri sürgen. Otunbayéwa ötkenki sepiride özbékler bilen körüshmigen. Uning bu herikiti oshtiki özbék jama'etchilikining tenqidige uchrighan idi. Bu qétimqi toqunushta osh we uning etrapidin rayonlardin 400 ming özbék puqrasi musapir bolup, öy makanliridin ayrilghan. Ularning ichide özbékistan'gha qéchip kirgen musapirlarning sani 100 minggha yétidiken.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Toluq bet