Ислам кәримоф мәркизий асия дөләтлири иттипақини қурушқа қарши чиқти

21 - 22 - Април күнлири өзбекистан президенти ислам абдуғени оғли кәримоф рәсмий зиярәт билән қазақистан пайтәхти астанада икки күн туруп, президент нурсултан әбиш оғли назарбайеф билән икки дөләтниң коп тәрәплимилик һәмкарлиқ мунасивәтлири мәсилиси һәққидә сөһбәтләр елип барди.
Мухбиримиз үмидвар хәвири
2008-04-23
Share
Шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилати Шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң 6 қурғучилири шаңхәйдә.
AFP
 Бирақ, ислам кәримоф нурсултан назарбайефниң мәркизий асия дөләтлири иттипақини қуруш идийисини қоллимиған.

 Кәримоф : бу биз үчүн қобул қилинмайдиған тәшәббустур

Сабиқ совет иттипақи компартийиси мәркизий комитетиниң әзалири сүпитидә өз җумһурийәтлирини бир мәзгил идарә қилғандин кейин, мустәқиллиқ җакарлап, 17 йилдин буян уда үч қетимдин сайлинип, бу җумһурийәтләргә рәһбәрлик қилип келиватқан мәркизий асия районидики ахирқи қалдуқ совет рәһбәрлири ислам кәримоф билән нурсултан назарбайев өзлириниң бу қетимқи муһим учришишида мәркизий асия дөләтлири иттипақини қуруш мәсилисидә пүтүшәлмигән.

"Бүгүнки қазақистан" агентлиқиниң хәвәр қилишичә, ислам кәримоф нурсултан назарбайефниң бир қанчә йиллардин буян тәкитләп келиватқан мәркизий асия дөләтлири иттипақини қуруш тәшәббусини қәтий йосунда рәт қилип, өзбекистанниң мәзкур иттипаққа қетилмайдиғанлиқини җакарлиған.

 Уларниң сөһбәтлиридин кейин өткүзүлгән мәтбуат йиғинида кәримоф җурналистларниң соаллириға җаваб берип, " биз үчүн бу қобул қилинмайдиған тәшәббустур, бу мавзуға йәнә қайтмаслиқ үчүн ахирқи қетим қәтий түрдә билдүрүп қоймақчимән" дәйду .

У, өзбекистанниң немә үчүн мәзкур иттипаққа қошулмайдиғанлиқиниң сәвәбини чүшәндүрүп, "мәркизий асия дөләтлири арисида иттипақ түзүш үчүн биринчидин уларниң иҗтимаий - иқтисадий тәрәққият дәриҗиси вә күчи бир - бири билән тәңлишивелиши керәк. Иккинчидин, мәзкур дөләтләр рәһбәрлириниң сиясити вә таллиған йөнилишлири бир - бири билән зиддийәтлик болмаслиқи лазим " - дегән.

Назарбайеф "иттипақ" арқилиқ мәркизий асия дөләтлириниң бихәтәрликини капаләткә г
islam-kerimof-sh6
Шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң 6 қурғучилири маневирда.
AFP
Ә қилмақчи иди

Нурсултан назарбайеф изчил һалда мәркизий асия иттипақини қурушниң зөрүрликини тәкитләп, әгәр мундақ бир иттипақ қурулса, мәзкур районниң өзини йемәк ичмәк, енергийә вә башқилар билән толуқ тәминлийәләйдиғанлиқини көрсәткән .

 Назарбайеф өз тәшәббусида мәркизий асия дөләтлири иттипақиниң ортақ базири, ортақ иқтисади шуниңдәк ортақ пули қатарлиқларни чиқиришни оттуриға қойған һәмдә мәзкур иттипақ арқилиқ районниң бихәтәрлики вә башқиларға техиму үнүмлүк һалда капаләтлик қилғили болидиғанлиқини көрсәткән иди.

Ундақта немә үчүн ислам кәримоф мәркизий асия дөләтлири иттипақини қурушқа қарши чиқиду? ислам кәримоф мухбирларниң соаллириға җаваб берип, әмәлийәттә мәркизий асия иттипақини қуруш идийисиниң йеңи нәрсә әмәсликини , өзлириниң бундақ бирлишишни баштин кәчүргәнлики, мәсилән 1998 - йили мәркизий асия иқтисадий иттипақи қурулуп, 2001 - йил униң мәркизи асия иттипақи болуп қайта өзгәртилгән болсиму, лекин 2005 - йили әмәлдин қалғанлиқи һәмдә униңға әза болған дөләтләрниң явро - асия иқтисадий иттипақиға қатнашқанлиқини көрсәткән. Президент кәримоф " бундақ арзулар көп болған. Интилишләр бундақ иттипақини җанландурған болсиму, лекин, бәзи айрим һәрикәтләр өзара тоқунушларни кәлтүрүп чиқарған " дәйду. У, йәнә өзбекистанниң сода шараити вә башқа бәзи җәһәтләрдин қазақистандин яхши икәнликини тәкитләп өткән.

Әмәлийәттә өзбекистанлиқлар бирлишишни халайду

Лекин, өзбекистанлиқ мутәхәссис пәрһат талипоф болса, өзбекистанниң мундақ бир иттипаққа муһтаҗ икәнлики, оттура асия җумһурийәтлириниң иқтисадий, енергийә вә башқа түрлүк җәһәтләрдин бир - бири билән бағлинишлиқ икәнликини көрситиду. Америка авазиниң мухбири малик мәнсурниң йезишичә, көп сандики өзбекистанлиқлар назарбайефниң мәркизий асия иттипақини қурушиниң өзбекистан үчүн пайдилиқ икәнликини қоллисиму, лекин һазирқи һөкүмәт даирилири буниңға анчә қизиқмайду.

 Мәркизий асия иттипақини қурушни қирғизистан һөкүмити қоллиған болуп, президент қурманбек бақийев ениқ билдүргән. Таҗикистан тәрәпниңму қоллаш позитсийисини билдүргәнлики мәлум, әмма түркмәнистан билән өзбекистан ениқ қарши чиққан.

Мәсилә кимниң лидер болушида

Әлвәттә, нөвәттә, түркий җумһурийәтлириниң йеңи шәкилдики бирликини тәшәббус қилиш күчәйгән болуп, өткән йили әзәрбәйҗанниң баку шәһиридә өткүзүлгән дуня түркий җумһурийәтлири вә җәмийәтлири қурултийида бирлик һәм ортақ парламент қуруш мәсилиси музакирә қилинған. Йеқинда түркий җумһурийәтлириниң парламентлири бирликини қуруш рәсмий қарар қилинған болсиму, бирақ өзбекистан буниңға қошулмиған. Түркийә, әзәрбәйҗан, қазақистан, қирғизистан рәһбәрлири мәзкур идийиниң қоллиғучилири һәм тәшәббускарлири болуп қалған иди.

 Ислам кәримофниң мәркизий асия дөләтлири иттипақини қуруш идийисини қоллимаслиқиниң сәвәблири һәққидә һәр хил қараш бар. Әмәлийәттә, 1995 - йили ислам кәримоф " түркистан ортақ өйимиз "дегән идийини тәрғип қилған болуп, у әслидә мәркизий асия хәлқлириниң "түркистан " нами астидики бирликини тәшәббус қилған шәхс иди. Лекин, кейинки вақитларда қазақистанниң иқтисадий тәрәққияти зор болуп, қазақистанниң хәлқаралиқ абройи ашти һәмдә райондики рәһбири дөләтлик орунға өтти,. Қазақистанлиқ сиясәтшунас хәмит һәмрайефниң қаришичә, өзбекистан райондики рәһбәр дөләт болушқа интилсиму, лекин униң бу имканийәтлири азлап, қазақистанниң орни көтүрүлгән. Әлвәттә, шу сәвәбтин ислам кәримофниң нурсултан назарбайефниң тәшәббусини қоллимаслиқи тәбиий.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт