11 - Besh yilliq pilan boyiche Uyghur élida pilanliq tughut xizmiti yenimu kücheytildi


2006.03.14

pilanliq-tughut.jpg
Uyghurlargha duch kéliwatqan siyasiy we iqtisadiy bésim, nurghun Uyghur a'ililirini bir baliliq bolushqa qistimaqta.

Xitay hökümitining pilanliq tughut siyasiti Uyghur élida yillardin béri qattiq rewishte ijra qilinip kelgen idi. Gerche xitay pilanliq tughut siyasiti boyiche az sanliq milletlerning adettiki ishchi xizmetchiliri yeni sheher nopusidikilerge ikki yéza nopusidikiler üchkiche qeder perzent körüshke bolidighanliqi belgilen'gen bolsimu, emma xitay hökümiti mezkur siyasitige bara - bara özgertishlerni kirgüzüp, türlük mukapatlash- jazalash usulliri arqiliq Uyghurlarni peqet birla perzentlik bolushqa mejbur qilmaqta.

Xitay her qil ussullar bilen Uyghurlarni bir baliliq bolushqa zorlimaqta

Yéqinda shinjang géziti bu heqte "1995 - yilighiche pilanliq tughut sherepnamisi, yalghuz perzentlik ata -ana sherepnamisi alghan a'ililer 820 minggha yetti" dep xewer élan qilghan idi.

Shundaqla ige bolghan melumatlirimiz hemde radi'omizgha kelgen inkaslardin ashkariki, xitay hökümiti pilanliq tughut siyasitini dawamliq qattiq ussulda yürgüzüp, pilandin sirt perzentlik bolghan Uyghurlardin éghir jerimane alghandin sirt balisini nopusqa almasliq, ata anisini xizmet ornidin boshitishqa oxshash usullarni qollanmaqta. Hemmidin éghiri pilandin sirt hamildar boldi dep qaralghan ayallarni bayqighan haman hamilining qanchilik chong bolushidin qet'iynezer, mejburi bala chüshürüsh opératsiyilirini qilish arqiliq ana hem balilarning insaniy heq hoquqini éghir dexli teruzgha uchratmaqta. Shu sewebtin Uyghur élidin radi'omizghimu dawamliq pilanliq tughur siyasitigha naraziliq inkasliri kelmekte.

Chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri bolsa xitay hökümitini "nopus jehette kontorl qilish zörüriyitimu bolmighan Uyghurlargha nisbeten pilanliq tughut siyasitini qattiq qolluq bilen yürgüzüsh "irqiy qirghinchiliq "siyasitidur", dep eyiblimekte.

Xitayning siyasiti yenimu ghaljirlashti

Xitay hökümitining pilanliq tughut siyasiti heqqide bergen qararliri hemde yürgüzüwatqan siyasiti barghanche kücheymektiki, héch suslighini yoq. Yéqinda Uyghur aptonum rayon partkomining mu'awin sékrétari nur bekri, aptonum rayon omumiy nopusining 2010 - yilighiche 22 milyon etrapida kontrol qilinidighanliqini bildürdi. Shundaqla xitay hökümiti 11 - besh yilliq pilani jeryanida pilanliq tughut xizmitini kücheytish üchün ishlitilidighan mexsus mebleghni yiligha yene alte milyon yü'en köpeytishi qarar qildi. Mana bular pilanliq tughut siyasitining Uyghur élida yenimu kücheytilidighanliqidin dérek bérip turmaqta.

Xitay hökümitining 11 - besh yilliq pilani boyiche Uyghur élining yéza bazar hem nahiyiliridiki pilanliq tughut ponkitlirining mulazimet sistéma qurulushini nuqtiliq kücheytidighanliqi heqqidiki qararining qandaq yosunda élip bérilishke bashlighanliqi heqqide melumat élish üchün, qeshqerning melum nahiyisidiki bir yéziliq pilanliq mulazimet ponkitidin ehwal igiliduq, ziyaritimizni qobul qilghan pilanliq tughut xadimi, yéqindin buyan pilanliq tughut siyasitining téximu kücheytilgenlikini bildürdi.

Qeshqerning bu yéziliq pilanliq tughut ponkitidin ige bolghan melumatlardin éniqki, nöwette pilanliq tughut siyasiti bolupmu Uyghur élining yézilirida téximu qattiq yürgüzülmekte iken. We shundaqla bu Uyghur ayallirining weziyitining yenimu éghirlishidighanliqidin belge bermekte. (Gülchéhre)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.