Хитайниң тибәтләрни пул берип диндин чиқириш тәдбири керәккә кәлмиди?

Хитай тибәтләргә қарита пул берип динидин чиқириш чарисини қолланған болсиму, әмма һазирға қәдәр тибәтләр ичидә, хитайдин пул елип өз динидин ваз кәчкән бирму адәм көрүлмиди.
Мухбиримиз вәли
2011.09.20
sichuandiki-tibet-rehib-305.jpg Сичүән абадики тибәт раһиблар. 2011-Йили 23-март.
AFP

Баш оргини норвегийидики “тибәт авази”ниң хәвәр қилишичә, бу йил 3‏-айда, сичүәнниң аба районидики кирти будда ибадәтханиси алдида, тибәт раһиблири диний етиқад әркинликини чәкләватқан хитай һөкүмитигә наразилиқ билдүрүш үчүн, өзигә от қоюш вәқәси йүз бәргән иди. Шуниңдин кейин хитай һөкүмити, тибәтләрниң диний етиқадини чәкләш сияситини техиму радикаллаштурди. Хитай тибәтләрниң кирти ибадәтханисини мунтизим қораллиқ қисимлар билән муһасиригә еливелип, бу ибадәтханидики миңлиған тибәт раһиблириға қарита, қаттиқ һәрбий бесимға тайинип хитайчә вәтәнпәрвәрлик тәрбийә елип берип, бу арқилиқ тибәт раһиблирини парчилимақчи болди. Һәтта пул берип диндин чиқириш чарисиниму қолланди.

Америка авазиниң баян қилишичә, хитай һөкүмити һәр қандақ бир тибәт раһиби кирти ибадәтханисидин чиқип кетип, қайта кирип ибадәт қилмаслиққа вәдә бәрсә, 20 миң йүән хитай пули мукапат беридиғанлиқини, буниңдин башқа йәнә игилик яритивелиши үчүн үч йиллиқ 50 миң йүән өсүмсиз қәрз беридиғанлиқини җакарлиди.

Муһаҗирәттики тибәт һөкүмитиниң вәкили давасеринниң ейтишичә, бу, хитай парчиливелип өзиниң һәр қайси өлкилиригә қетивалған тибәтләр районида қоллинишқа башлиған дөләт сиясити иди. Әмма хитай кирти ибадәтханисиға қолланған бундақ сиясәт ақмиди. Кирти ибадәтханисидин хитайниң бундақ мукапатини елишни халиған бирму тибәт раһиби чиқмиди. Хитай қораллиқ қисимлири бу ибадәтханидин мәҗбурий тутуп сиртқа сөрәп чиқип қоғлиған раһиблардинму, бу ибадәтханиға кирип диний паалийәт елип бармаслиққа вәдә берип, 20миң йүән мукапат пули елишни халиған бирму раһиб чиқмиди.

Давасеринниң ейтишичә, тибәттә раһиб болуш яки болмаслиқни һәр бир киши өзи әркин таллайду. Раһиблиқтин чиқип кәткән кишини һечким чәткә қақмайду. Әмма коммунист хитайниң раһиблиқтин чиқип авамға қайтиш дегән тәшәббуси, тибәтләрни диндин чиқириш үчүн оттуриға қойған тәшәббус болғачқа, тибәтләр буниңға һәргиз аваз қошмиди. Тибәтләрдин хитай беридиған пулни дәп өз динидин чиқип кетидиған адәм чиқмиди. Әмәлийәттиму, тибәтләр тарихтин буян өз әнәнисидин ваз кечип, хитай әнәнисини қобул қилип баққан әмәс. Хитай йиллардин буян тибәттә йүргүзүватқан хитайчә вәтәнпәрвәрлик тәрбийә гәрчә һәр қанчә күчлүк болсиму, әмма тибәтләрни һечқачан өзиниң миллий динидин аздуралмиди.

2009‏-Йилидики истилистикиға қариғанда, муһаҗирәттики тибәтләрниң сани 127 миң 935. Буниң ичидә һиндистанда туруватқан тибәтләр 94 миңдин ашиду. Непалда туруватқан тибәтләр 13 миңдин ашиду. Бутанда туруватқан тибәтләр 1 миң 2 йүздин артуқ, дуняниң қалған йеридики тибәтләр 18 миңдин ашиду. Бу муһаҗирәттики тибәтләр һазир дунядики демократик дөләтләргә охшаш дин билән һакимийәт айриветилгән түзүмни йолға қоюватиду. Уларниң муһаҗирәттики тибәт парламенти, тибәт кабинети, муһаҗирәттики тибәт һөкүмитиниң баш министири бар. Тибәтләрниң диний даһийси далай лама диний паалийәт өткүзгили барғанлики дөләттә, хитайни қалақлиқни ташлап илғарлиққа меңишқа, дини әркинликни вә демократийини йолға қоюшқа чақирип келиватиду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.