Qaramay ot apiti heqqidiki höjjetlik filim xongkongda altun mukapatqa érishti

1994-Yili qaramayda yüz bergen 8-dékabir ot apiti heqqide ishlen'gen "Qarimay" namliq höjjetlik filim, mushu ayning béshida xongkongda ötküzülgen xitay tilidiki höjjetlik filimler féstiwalida altun mukapatqa érishken.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2012-12-19
Share
Karamay-shehri-xerite-305.jpg Bu xeritide qaramay shehirining orni körsitilgen.
Photo: RFA

Mezkur filimning rézhissori shüshin bügün xitayche büyük ira gézitining ziyaritini qobul qilip, mezkur filimni ishlesh jeryani we ishligendin kéyinki tesiratlirini bayan qilghan. U sözide qarimay ot weqesini junggo jem'iyitining kichiklitilgen körünüshi dégen. Aridin 18 yil ötken bolsimu, dunya ésidin chiqiralmaywatqan bu dehshetlik körünüshte nareside Uyghur perzentliriningmu séymasi bar. Bügünki programmimizda rézhissor shu shinning tesiratliri bilen birlikte, eyni chaghdiki weqening qisqiche jeryanini eslitip ötimiz.

Buningdin 18 yil burun, ‏yeni 1994-yili 12‏-ayning 8-küni, qarimaydiki 7 bashlan'ghuch mektep, 8 ottura mektepning oqutquchi -oqughuchiliri we bir qisim hökümet xadim we emeldarliri bolup, jem'iy 796 kishi sheherdiki dostluq tiyatirxanisigha jem bolidu. Meqset, munewwer oqutquchi-oqughuchilarni mukapatlash, emma murasim bashlinip bir nechche minut ötmeyla, zalda awwal ot uchquni peyda bolidu, uchqun tézdinla yalqun'gha aylinidu, arqidinla partlash yüz bérip kulubni is-tütek qaplaydu. Yighin riyasetchisining orunlashturushi bilen, yighindiki hökümet xadimliri we emeldarliri zaldin aman-ésen qéchip chiqidu. Emma nareside balilar we japakesh oqutquchilar ot apitining qaynimida qépqalidu. Netijide 6-yashtin 14 yash arisidiki 288 neper oqughuchi we 35 neper oqutquchi apette jan üzidu. Xitay hökümiti weqeni tasadipiy bir weqe dep tonushturghan we weqege seweb bolghanlarni yénik jazalash bilen boldi qilghan bolsimu, emma tarix, bu weqede ölgen naresidilerni byukratliqning, mes'uliyetsizlikning we chiriklikning qurbanliri dep xatire qaldurdi. Jyangsuluq xitay rézhissor shüshin teripidin ishlen'gen "Qarimay" namliq höjjetlik filim, tarixning weqe hökümnamiliridin biri. Bu filim, 2010-yili ishlen'gen we shu yili xongkongda xelq'ara gumanizm mukapatigha érishken. Mezkur filim mushu ayning 8-küni xongkongda ötküzülgen xitay tilidiki höjjetlik filimler féstiwalida altun mukapatqa érishti.

Rézhissor shu shinning büyük ira gézitige bildürüshiche, u mezkur filimni ishlesh üchün 3 yil waqit serp qilghan. U qarimaygha bérip ziyankeshlikke uchrighan 60 a'ile bilen yoshurunche körüshken. Ulardin eyni chaghdiki weqening bash-axiri we tepsilati heqqide melumat igiligen we hökümet ashkarilimighan, hetta yoshurup kelgen bir qatar melumatlargha érishken. Melum bolushiche shu küni yighin riyasetchisi, ot apiti bashlan'ghanda, oqutquchi-oqughuchilarning aldini tosup "Oqughuchilar midirlimanglar, awwal rehberler chiqiwalsun" dep buyruq qilghan. Xitay rehberliri nareside balilarning üstidin atlap we dessep özlirini qutquzghan. Bu chaghda tiyatirxanining 8 ishikidin peqet bersila ochuq bolup, qalghan 7 ishikni échish üchün héchqandaq orunlashturush bolmighan. Yene melum bolushiche, tiyatirxanida buningdin ilgirimu éléktr simlirida mesile körülgen bolup, mesile tüzitilmigen we tiyatirxanining bixeterlik shara'iti qilchimu nezerge élinmighan. Weqe yüz bérip bolghandin kéyin da'iriler ziyankeshlikke uchrighan a'ililerni aldashqa bashlighan we ularni weqening tasadipiy bir qaza ikenlikige ishendürüshke tirishqan.

Ziyankeshlikke uchrighan a'ililer, weqening jawabkarlirini éghir jazalashni telep qilip, béyjingghiche barghan bolsimu, netijige érishelmigen.

Rézhissor shü shinning ziyaritini qobul qilghanlardin 13 a'ile, filimde soz qilishqa we pozitsiye bildürüshke qétilghan. Rézhissor bügün büyük ira gézitige qilghan sözide xeterge tewekkül qilalighan ene ashu a'ililerge alahide minnetdarliqini bildürgen we ularni heq we adalet üchün küresh qiliwatqanlar dep medhiyiligen. U "Eger ene ashu a'ililerning tewekkülchiliki bolmisa, méning bu filimimmu wujudqa chiqalmaytti" dégen. Filimning körünüshliridin melum bolushiche, filimde söz qilghuchilardin biri Uyghur ayal, u ayal, eyni chaghdiki rehberlerning qilmishigha naraziliqini bildürgendin kéyin, "Méning bu heqte qelbimde jiq geplirim bar, emma hemmini déyelmeymen, chünki bizde erkinlik yoq" dégen.

Yuqirida 1994-yili qaramayda yüz bergen ot apiti, bu heqte ishlen'gen filim we filim rézhissorining tesiratliri heqqide bir qisim melumat anglattuq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet