Jang chünshyen 2012-yili qattiq zerbe bérish heriketlirining salmiqini ashurushni telep qildi

2012-Yili kirish aldida Uyghur aptonom rayon da'iriliri muqimliqini saqlashni qayta-qayta tekitlep, buni yéngi bir yildiki eng muhim wezipe dep belgilidi.
Muxbirimiz irade
2011.12.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tutqun-xitay-saqchi-kochida.jpg Xitay saqchilirining kochida puqralarni tutqun qilish körünüshi. 2009-Yili iyul, qeshqer.
RFA

Uyghur éli partkomning sékrétari jang chünshyenning muqimliqni saqlashtin ibaret bu nishan'gha yétish üchün qattiq zerbe bérish heriketlirining salmiqini ashurushni telep qilishi, chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchilirining tenqidige uchridi. Ular 2012-yilining Uyghurlar üchün téximu qéyin bir yil bolidighanliqidin bésharet béridighanliqini bildürdi.

Yéngi bir yil kirish aldida Uyghur aptonom rayonluq hökümet da'iriliri 2012-yilliq xizmetlerni pilanlash yighinlirini échip, saheler boyiche orunlashturushni bashliwetti. Iqtisad, jem'iyet amanliqi, muhit, diniy xizmetler qatarliq oxshash bolmighan saheler boyiche chaqirilghan yighinlarning hemmiside aptonom rayon rehberliri aldi bilen muqimliqni tekitlep, 2012-yilining muqimliqigha kapaletlik qilishni her sahe, her derijilik organlarning eng muhim wezipisi dep körsetti.

Shenbe küni chaqirilghan “Shinjang muqimliq xizmiti” yighinida Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari jang chünshyen 2012-yilidiki muqimliq xizmetlirini orunlashturghan. U sözide Uyghur élidiki muhim rayonlarning muqimliq weziyitini yenila intayin jiddiy we murekkep, dégen. U 2012-yili xitay kompartiyisining 18-qurultiyi we shundaqla 2-nöwetlik yawru asiya körgezmisi échilidighanliqini, shunga muqimliqni qoghdashning intayin muhimliqini éytip : “Uyghur élining omumiy weziyiti kontrol astida bolsimu, emma muqimliqning asasiy yenila ajiz, bolupmu nishanliq rayonlarning muqimliqni qoghdash weziyiti yenila jiddiy we murekkep” dégen.

Jang chünshyenning yighinda qilghan sözidiki diqqet tartidighan nuqta bolsa, uning “Qattiq zerbe bérish heriketlirining salmiqini kücheytishni muqimliqni ishqa ashurushning achquchi” dep qarighanliqi bolup, u sözide “Bölgünchilik bilen küresh qilish meydanida ching turup, diniy radikal küchlerge we pa'aliyetlerge qattiq zerbe bérip tüzesh xizmitining salmiqini ashurup, Uyghur élining 2012-yilidiki muqimliqigha kapaletlik qilish” qa chaqiriq qilghan.

2009-Yili ürümchi weqesi yüz bergendin kéyin, xitay da'iriliri weqede chet'ellerdiki bölgünchi unsurlarning qutratquluq qilghanliqini, buning xitay hökümitining milliy siyasiti bilen munasiwitining yoqluqini ilgiri sürüp, weqege qutratquluq qilghan dep qarighan barliq kishilerni qattiq jazalidi shundaqla Uyghur éli miqyasi boyiche keng kölemlik tazilash heriketlirini élip bardi. Xitay hökümiti weqedin kéyin yene shinjang xizmiti yighinini chaqirip, iqtisad arqiliq Uyghur élining muqimliqini ishqa ashurush pilanini yolgha qoydi. Xelq'ara kishilik hoquq organliri bolsa 2009-yilidin kéyin yolgha qoyulghan bir qatar iqtisadiy tedbirlerning mesilini hel qilishning ornigha, ish baziridiki tengsiz riqabetni téximu ötkürleshtürüp, ikki millet arisidiki hangni téximu chongqurlashturuwatqanliqini doklat qilghan idi.

Derweqe, 2011-yili xoten we qeshqerlerde meydan'gha kelgen weqeler yuqirida tilgha élin'ghanlarning toghriliqini ispatlap, Uyghurlarning qanchilik texirsiz haletke kélip qalghanliqini körsitip berdi. Emma jang chünshyenning yuqiridiki mesililerni yiltizidin hel qilishning ornigha, muqimliqni “Qattiq zerbe bérish heriketlirini téximu kücheytish” arqiliq berpa qilmaqchi bolushi chet'ellerdiki Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchilirining naraziliqini qozghidi. Dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi bügün radi'omizgha bergen bayanatida jang chünshyenning bu sözliri arqiliq Uyghur élining 2011-yilidiki weziyitining qanchilik keskin bolghanliqini ochuq körüwalghili bolidighanliqini éytti.

Jang chünshyenning yéngi bir yilda muqimliqni ishqa ashurush üchün qollanmaqchi bolghan tedbirlirining yene biri bolsa, diniy radikalliqqa we diniy pa'aliyetlerge qattiq zerbe bérishtur. Shenbe künidiki muqimliq yighinida diniy radikalliqqa qattiq zerbe bérishni tekitligen jang chünshyen arqidinla yeni yekshenbe küni “Diniy zatlarni terbiyilesh ” muhakime yighinini chaqirip, “Wetenperwer diniy zatlar” gha partiyining siyasiti heqqide telim-terbiye bergen. Shinjang xewerliri torida bérilgen xewerdin melum bolushiche, jang chünshyen yighin'gha qatnashqan wetenperwer diniy zatlarni partiyining siyasitini yaxshi öginip, Uyghur élining tereqqiyatini ishqa ashurush üchün öz rolini jari qildurushqa, her derijilik organlarni wetenperwer diniy zatlarni terbiyilep chiqishning muhimliqini tonup yétip, diniy zatlarni terbiyilesh xizmetlirini kücheytishke chaqirghan. Emma dolqun eysa ependi bolsa, xitay hökümiti Uyghurlarning diniy hoquqlirigha hörmet qilmay turup, diniy zatlarni ishqa sélish arqiliq mesilini hel qilalmaydighanliqini bildürdi.

Xitay hökümiti uzun yillardin buyan “Qanunsiz dini pa'aliyetler” ge zerbe bérish herikiti élip bériwatqan bolsimu, emma qandaq diniy pa'aliyetning qanunsiz bolidighanliqi heqqide éniq bir chüshenche bergen emes. Hazirghiche namaz oqushni, roza tutushni, 18 yashtin töwenler we dölet kadirlirining meschitlerge kirishini we hetta erlerning saqal-burut qoyushini, ayallarning yaghliq sélishini qanunsiz diniy pa'aliyetler qatarida bir terep qilip, Uyghurlarning normal diniy pa'aliyetlirini qattiq cheklep keldi.

Közetküchiler, kishilik hoquq organliri xitay hökümitini bu jehette qayta-qayta eskertip, insanlarning eng sezgür héssiyati bolghan diniy étiqadigha hörmetsizlik qilishi we milliy kimliklirini suslashturush pa'aliyetlirining rayondiki ziddiyetlerni téximu ötkürleshtürüwatqan amil ikenlikini körsitip bériwatqan bolsimu, yéngi yil kire-kirmeyla, xitay da'irilirining aldi bilen qattiq zerbe bérish, diniy pa'aliyetlerge zerbe bérish, bashqurush we wetenperwer diniy zatlarni terbiyilesh xizmitini kücheytishni tekitlishini bu yéngi yilningmu Uyghurlar üchün qéyin bir yil bolidighanliqining béshariti, dep qarimaqta.

2012-Yilliq xizmetlerni pilanlash xizmetlirining bash témisining qattiq zerbe bérish we muqimliqtin ibaret ikki sözge yighinchaqlinishi xitay hökümitining 5-iyul ürümchi weqesi we téxi yéqindila qeshqer we xotenlerde yüz bergen weqelerdin ders almighanliqini körsitip bermekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.