Gollandiye qelemkeshler jem'iyiti “Béyjing xelq'araliq kitab yermenkisi” ge bérish-barmasliq mesilisini muzakire qildi

Xitaylar aldinqi yili nobél tinchliq mukapatigha qarshi kungzi mukapatini keship qilghandek, frank fortta ötküzülüp kéliwatqan xelq'araliq kitab yermenkisige oxshitip,“Béyjing xelq'araliq kitab yermenkisi” ni keship qilghan idi.
Ixtiyariy muxbirimiz pida'iy
2011.06.30
Gheyretjan-Rozi-ependi-pikir-qilmaqta-305.jpg Gheyretjan rozi ependi pikir qilmaqta. 2011-Yili 28-iyun.
RFA/Pidaiy

Melum bolushiche, 2011‏-yili 9‏-ayning 1‏-künidin 3‏-kün'giche xitayning béyjing shehiride 4 künlük, “Béyjing xelq'araliq kitab yermenkisi” ötküzülidighan bolup, bu yermenkige dunyaning herqaysi jaylirida neshr qilin'ghan kitablar qoyulidiken. Hem meshhur kitab sodigerliri we neshriyatchilar qatnishidiken. Bu yil kélidighan méhmanlar qatarida gollandiyidin bir guruppa wekillermu teklip qilin'ghan. Bu wekiller gollandiyidiki dangliq zhurnalist, yazghuchi we neshriyatlardin terkib tapqan bolup, xitay terep gollandiye wekillirige pexri méhmanliq sheripini bergen. Bu hal bu yerdiki hersahe ehlining diqqitini tartqan we bu munasiwet bilen 2011‏-yili 28‏-iyun gollandiyining denhax shehiridiki bir zalda gollandiye qelemkeshler jem'iyiti pen nederland bilen xelq'ara kechürüm teshkilatining orunlashturushida, hersahediki qiziqquchilardin teshkil tapqan 100 din artuq adem “Pulchri” studiyisi pulchri studi'o zaligha jem bolup, “Xitay bügün gollandiyige erkinlik heqqide ders bériwatamdu?” dégen témida munazire uyushturdi.

Munazire-Ehli-liksiye-anglimaqta-385.jpg
Munazire ehli léksiye anglimaqta. 2011-Yili 28-iyun.
RFA/Pidaiy

Munazire aldi bilen junggogha bérish-barmasliq heqqide, andin baridighan wekiller duch kélidighan mesililer heqqide ilip bérildi. Bashtin axiri qizghin keypiyatta ilmiy we delillik talash-tartishlar bilen élip bérilghan munazire, shu yer waqti kech sa'et 7din 9 ghiche ikki sa'et dawam qildi.

Munazirige alahide teklip bilen qatnashqan gérmaniyidiki xitay qelemkeshler jem'iyitining mes'uli yüjang mexsus teyyarlap kelgen höjjetlik filim we sanliq doklatlar bilen xitayning hazirqi zaman edebiyat sahesidiki muhim shexsliridin nobél tinchliq mukapat sahibi lyu shawbu, sen'etkar ey wéywéy qatarliqlardin bashqa Uyghur, tibet we mongghullarning yazghuchi, edibliridinmu örnekler bérip, ularning xitaylar teripidin qandaq bésim we tehditlerge duch kelgenlikini, qaysisining néme sewebtin, nede we qanchilik késimge höküm qilin'ghanliqi qatarliqlarni anglatti we bu arqiliq xitaylarning kitab yermenkisidiki köz boyamchiliqlirini pash qildi. Tonushturulghan edibler qatarida bu qatarda Uyghurlar ichidin chiqqan zhurnalist gheyret niyaz we yazghuchi nurmuhemmet yasin qatarliqlarghimu yer bérildi.

Xitaygha baridighan wekillerdin yazghuchi hem sha'ir ram séy nasir, gollandiyidiki dangliq güzel sen'et moziyi wn gogh we müze masdag muzéyining mudiri rik fan kutsifeld, manon uphof manon uphoff, yazghuchi we gollandiye qelemkeshliri jem'iyitining yétekchisi manon ophof xanim we “Pulchiri” studiyisining diréktori dik brongérs qatarliq xanim-ependiler sözge teklip qilinip, ularning bu qétimqi sepiridin közligen meqsetliri heqqide bes-munazire qilindi.

Munazire ishtirakchiliridin köpligen kishiler özliri anglighan we körgenlirige asasen ularning xitay ölkiliride duch kélishi mumkin bolghan türlük sahelerde diqqet qilishqa tégishlik ishlar heqqide teklip-pikir we uchurlarni berdi.

Bu qétimqi köp tereplime erkin munaziride asasen gewdilen'gini xitay hökümitining hiyligerliki, sözi bilen emeliyitining birdek bolmasliqi, yoshurun gherezliri üchün wasite tallimaydighanliqidek rezilliklirini ipadileydighan mezmunlar bir qeder éghir salmaqni igilidi we xitay hakimiyitining iqtisadi yüksekliki bilen insaniy heq-hoquqni depsende qilishidiki yolsizliqlirimu nezerdin saqit qilinmidi. Bolupmu xelq'ara kechürüm teshkilati teripidin bérilgen hejwi sowgha-“Xitay pasporti” namliq kitab alahide tesir qilarliq bolup, uning birinchi bétige xelq'ara kechürüm teshkilatining wizisi bésilghan. Uning ichide xitayning yazghuchi, edib, sen'etkar, jama'et erbabi qatarliq pikir igilirining depsende qilinishi janliq we delil-ispatliq bayan qilin'ghan bolup, Uyghur yazghuchisi nurmuhemmet yasin we uning yawa kepter namliq esiri heqqide uchurlarmu bérilgen hem xitay hökümiti da'irisidiki cheklen'gen we qestlen'gen mezmunlar heqqide eskertishler bérilgen bolup, “Shu ishlarni qobul qilsang xitaygha bérip kelseng bolidu” dégen menilerni ipadiligen.

Biz munazire axirlashqandin kéyin, yéghin riyasetchisi frénk fn dér lindén ependini ziyaret qilghan iduq. U bu qétimliq munaziridin alghan tesiratini bayan qilip: men xitay re'isi emes, belki, bu yighinning riyasetchisi. Men bu béyjing kitab yermenkisige bérishning toghra xataliq üstide shunche ochuq-yoruq munazire élip bérilghinidin bekmu xursen boldum. Hemmeylen bu yermenkige bérishning toghriliqini maqullidi. Halbuki bu yerdiki toghruluq؛ u yerge barghandin kéyin néme qilishimiz kérek? kitablirimizni körgezme qilipla qaytamduq yaki bashqa ishlarnimu qilamduq? yeni xitay xelqi we xitaydiki yazghuchilar bilen alaqe ornitishqa tirishamduq? mesilen: öz öyide nezer bend qilin'ghan lyu shawboning ayali bilen körüshüshke térishchanliq körsitemduq? dégendek mesililerge baghliq. Bezi yazghuchilirimizda shundaq jür'et bar. Lékin bizning bezi yazghuchi-muxbirlirimizda saddiliqmu bar. Emma, xitay hökümiti bizning yazghuchi-muxbirlirining u yerdikiler bilen alaqe ornitishigha chek qoyushi mumkin. Xitayning teshwiqat mashinisi buni sezgürlük bilen kontrol qilidu. Shunga gollandiye yazghuchilar ömiki özliri bilen xitaydiki bu xil ishlarni bilidighan ademlerni yeni xelq'ara qelemkeshler jem'iyitining ezalirini birge élip bérishi kérek. Eger bu heqte héchqandaq teyyarliq körmey bizge oxshash tunji qétim barsingiz xitayning teshwiqat mashinilirigha yem bolup kétishingiz mumkin, dédi.

Biz yene, bu munazirining tekliplik méhmanliridin bextiyar nasir we gheyretjan rozi ependilerni ziyaret qilduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.