Qeshqer pidagogika institutidiki 'teng' we tengsizlikler

Qeshqer pidagogika institutining tor bétige yéqinda mezkur mektepke oqutquchi, xizmetchilerni toluqlaydighanliqi heqqide élan chiqirildi, mezkur élanda élinidighan oqutquchilarning millet ayrimisi éniq körsitilgen bolup, buning ichide xitaylar 50% ni igileydiken.
Muxbirimiz gülchéhre
2009-05-14
Share
Qeshqer-pidagogika-hojjet-34-305 Süret, anglighuchiliri teminligen, maqalida tilgha élinghan qeshqer pidagogika inistitotidin chiqirilghan höjjetning nusxisidin örnek.
RFA Anglighuchiliri teminligen.

Igilishimizge qarighanda, gerche qeshqerdiki tarixi eng uzun bolghan mezkur aliy ilim yurtida ezeldin Uyghur oqutquchi hem oqughuchilar asasiy salmaqni igilep kelgen bolsimu, yéqinqi bir qanche yildin buyan mekteptiki xitaylarning igiligen shtat nisbiti intayin téz éship barmaqta iken.

Uyghur élidiki dangliq aliy ilim yurtliridin sanilidighan qeshqer pidagogika instituti, tengritaghning jenubidiki birdin ‏ - bir pidagogika kespi mektipi hésablinidu.  1962 - Yili deslep bu mektep Uyghur élining her qaysi jayliridin yighilghan ziyaliylarning küch chiqirishi bilen kespiy aliy téxnikom bolup qurulghan bolsa, 1978 - yili toluq kursluq aliy bilim yurtigha aylan'ghan. Shundaqla 2003 ‏ - yili 6 ‏ - aydin bashlap mezkur institutta aspirantlar terbiyilinishke bashlidi. Hazir bu mektep 25 xil kesp we fakultittin terkip tapqan, oqutush her jehette zamaniwiylashqan aliy mektep hemde tetqiqat inistitoti bolup shekillen'gen. Mezkur institut Uyghurlarning gholluq ziyaliylar qoshunigha ige dangliq aliy bilim yurti bolush süpiti bilen Uyghur élining ma'arip sépini asas qilip nurghun sahelerge, yuqiri ilim bilen yaramliq ewladlarni terbiyilep yétishtürüp kelgen.

Qeshqer pidagogika institutining tor bétimu peqet xitayche bolup, mezkur tor bettin ashkarilinishiche, hazir mekteptiki bar bolghan toluq kurs oqughuchilar sani 11 ming 127 neper bolup, buning ichide Uyghur oqughuchilar 76.1% Ni igileydiken. Shtattiki bar bolghan oqutquchi sani 983 neper bolup, gerche oqughuchilarning köp sandiki Uyghur bolsimu, mekteptiki Uyghur oqutquchilar bilen xitay oqutquchilar nisbiti teng iken.

Shundaqla institutning 2009 - yili qobul qilidighan 34 neper yéngi oqutquchilarning ichide xitay we Uyghur oqutquchilarningmu sani éniq ayrilghan bolup teng nisbette iken.
Biz pidagogika institutining oqughuchilirining asasliq salmiqini Uyghur oqughuchilar igiligen halette, oqutquchilar qoshunida néme üchün xitay oqutquchilarning nisbitining yuqiri örlewatqanliq sewebini igilesh üchün mektep oqutush tetqiqat bölümi mudirigha téléfon achtuq, mudir bextiyar téléfonni alghan bolsimu, so'allirimizgha toluq jawab bermidi.

Mezkur mektepte ilgiri oqughan hemde bir mezgil oqutquchi bolup baqqan kishilerning bildürüshiche, mezkur mektep qurulup nechche on yil pütünley Uyghur oqughuchilargha Uyghur tilda oqutush élip bérip kelgen. Xitay oqughuchilar intayin az salmaqni igiligen bolghachqa, xitay oqutquchilarmu mas halda intayin az bolghan.

2003 - Yili resmiy institut bolup qurulghandin bashlap, xitay hökümitining Uyghur élidiki barliq aliy mekteplerde Uyghur til ‏ - edebiyatidin bashqa kesplerni xitayche ötüsh siyasiti belgilen'gendin kéyin, mezkur mekteptimu xitay oqughuchilardin bashqa xitay oqutquchilarning sani yildin ‏ - yilgha artishqa bashlighan. Nöwette mezkur institutning yuqiri rehberlik qatlimidiki partkom sékritarliqi, mektep mu'awin mudiri qatarliq wezipilerni öz ichige alghan 7 orunni xitay, qalghan üch orunni Uyghur kadirlar igiligen.

Buning aldida, istansimiz qeshqer pidagogika instituti partkom ishxanisining mekteptiki 15 neper Uyghur oqutquchi we ikki xitay oqutquchi bolup jemi 17 kishini xizmettin boshitish heqqidiki 34 - nomurluq höjjitige ige bolghan iduq, mezkur höjjettin ashkarilinishiche, bu mekteptin qoghlan'ghan oqutquchilarning isim hem oqush tarixi kespi ehwali töwendikiche:

Hemragül - in'gliz tili oqutquchisi shenshi pidagogika uniwérstétini püttürgen, obulqasim - béyjing pidagogika uniwérstéti fizika kespini püttürgen, shir'eli - shinjang déhqanchiliq uniwérstéti muhit asrash kespini püttürgen. Aynur - nenjing uniwérstéti kompyotér uchur kespini püttürgen. Osmanjan béyjing pidagogika uniwérstiti pisxologiye kespini püttürgen.

Bu 15 neper Uyghur oqutquchining hemmisi xitay ölkiliridiki dangliq aliy mektep yaki Uyghur élidiki aliy mektep toluq kurs yaki aspiratliqni püttürgen, intayin iqtisasliq yash bilim igiliri bolsimu, qeshqer inistitotidiki xitay mes'ullar ularni sinaq mezgilide layaqetsiz bahalandi dep ishtin boshatqan.

Igilishimizge qarighanda, bu 15 neper ishtin boshitilghan Uyghur yash oqutquchilar esli mektepke 2006 - yili 7 - ayda bir tutash üch yilliq toxtam bilen élin'ghan, xitayning emgek qanunida emgek toxtamida sinaq mudditi belgilesh, sinaq mudditi eng uzun bolghanda bir yildin éship ketmeslik belgilen'gen. Halbuki mektep partkomi bu Uyghur oqutquchilarni, bir yérim yildin kéyin sinaq mezgilide layaqetsiz boldung dégen bahane körsitip munberdin ayrilishqa mejbur qilghan.

Biz qeshqer pidagogika inistitotining xitay we Uyghur bolup teng nisbette jem'iy 34 neper oqutquchi qobul qilidighanliqi élanini körgendin kéyin qeshqer pidagogika inistitotidin ilgiri biraqla boshitilghan bu oqutquchilarning beziliri bilen alaqe ornitip, bu mekteptiki heqiqiy ehwallarni igileshke tirishtuq, belkim ularning qeshqer pidagogika inistitotidiki hékayiliri bizge qeshqer pidagogika inistitotidiki heqiqiy özgirishlerni éytip berse ejep emes.
 
Bu 15 neper oqutquchi ichide biz alaqileshqan, ismini ashkarilashni xalimighan bir er oqutquchining bildürüshiche, shu qétimqi ishtin boshitilish, hazirgha qeder bu Uyghur oqutquchilarning kéyin xizmet tépishi, turmushi, rohiy, pütkül hayatigha qara saye tashlap kelmekte.

Igilishimizche 2008 ‏ - yili qeshqer pidagogika instituti ishtin boshatqan oqutquchilarning ichide üch ayal oqutquchi shu chaghda hamildar bolup, ishtin boshitilghandin kéyin ular téngirqash, ümidsizlik ichide, hetta hamilisini héchqandaq iqtisadiy kapaletke ige bolmighan bu jem'iyetke élip kélishnimu xalimighan.

Esli xitayning oqutquchilar qanuni hemde emgek qanunlirida "ayal ishchi ‏ - xizmetchiler éghir ayagh mezgilide, bala imitiwatqanda ishtin boshitishqa bolmaydu..." Dégenler belgilen'gen bolsimu, halbuki qeshqer pidagogika instituti partkomi döletning qanuninimu közge ilmastin, bu oqutquchilarni ishtin qoghlighan iken.

Naheq halda ishtin qoghlan'ghan bu ayal oqutquchilarning béshigha kelgen külpetler heqqidiki hékayining dawamini etiki programmimizda silerge sunimiz.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet