4 ‏ - Авғуст қәшқәр вәқәси һәққидики инкаслар

Қәшқәрдә абдурахман азат, қурбанҗан һимитләр хитай сақчилириға һуҗум қилған 4 ‏ - авғуст сәмән йоли вәқәси йүз бәргәндин кейин, бу һәқтә хәлқарада учур вастилири кәйни - кәйнидин инкас елан қиливатиду.
Мухбиримиз вәли хәвири
2008-08-07
Share
Qeshqer-uyg-yashlar-matem-305 Уйғур дийаридики уйғурларниң сақал - бурутлуқ вә баш кийимлик көрүнүшлиридин бири.
AFP Photo

 'Хитай коммунист партийиси әң чоң террорчи'

Тәйвәндики җуңхуа телевизийә истансисиниң нәқ мәйдандин бәргән хәвиригә қариғанда, бүгүн тәйбей шәһиридики әркинлик мәйданида, шу җайниң вақти буйичә кәч саәт 7 дә, хитайдики кишилик һоқуқ паалийәтлиригә ярдәм беришни мәқсәт қилған бир чоң намайиш өткүзүлгән. Бу намайишқа минҗиндаң партийисиниң рәиси сәй йиңвен қатнашқан.

Намайишта алди билән хитай коммунист партийисиниң тарихини тәтқиқ қилишта тонулған лин бавхуа әпәнди сөз қилип, уйғурларниң кишилик һоқуқ паалийәтлирини қоллиған. У сөзидә 'хитай коммунист партийиси әң чоң террорчи' дәп көрсәткән вә 'немә үчүн һазирға қәдәр шинҗаңни бесивелиш үчүн йәрлик хәлққә қирғинчилиқ қилип қанчилик адәмни өлтүргәнликини елан қилмайду? ' суал қойған.

'Бизни бу матәм мурасимиға һөкүмәт буйруқ чүшүрүп әкәлди'

Франсийә агентлиқиниң қәшқәрдин хәвәр қилишичә, қәшқәрдә 8 ‏ - айниң 4 ‏ - күни икки уйғур 70 сақчиға һуҗум қилип 16 сақчини өлтүргән вә 16 сақчини яриландурған вәқә йүз бәргәндин кейин, хитай даирилири бүгүн 8 ‏ - айниң 7 ‏ - күни вәқәдә өлгән 16 сақчи үчүн матәм мурасимиға қатнашқан икки миңға йеқин кишиниң ичидики 18 яшлиқ уйғур яш, мухбирға 'бизни бу матәм мурасимиға һөкүмәт буйруқ чүшүрүп әкәлди' дәп чүшәндүргән.

'Әгәр террорчи күчләр йоқитилмиса, дөләткә тинч күн йоқ'

Хитайниң 'шинхуа тори'ниң ашкарилишичә, 4 ‏ - авғуст сәмән йоли вәқәсидә өлгән хитай сақчилири үчүн бүгүн қәшқәрдә өткүзүлгән матәм мурасимида, вәқәдә өлгән 16 хитай сақчисиға 'инқилабий қурбан' дәп нам берилгән. Хитайниң шинҗаң җамаәт хәвпсизлик назарити чегра мудапиә баш әтритиниң башлиқи җу вәнйи бу мурасимда сөз қилип 'әгәр террорчи күчләр йоқитилмиса, дөләткә тинч күн йоқ' дәп җакарлиған.

 Бейҗиң олимпик мусабиқиси худди 1936 ‏ - йилидики берлин олимпик мусабиқисигә охшап қеливатиду

'Нюйорк таймис гезити'дә елан қилинған обзорда 'һазирқи бейҗиң олимпик мусабиқиси худди гетлер 1936 ‏ - йили берлинда өткүзгән олимпик мусабиқисигә охшап қеливатиду. Әйни вақитта гетлер олимпик мусабиқисидин пайдилинип һинди - явропа ирқиниң үстүнлүкини ипадиләш арқилиқ олимпикни сиясийлаштурған иди' дәп баян қилинған.

'Һәптилик хәвәр журнили'да елан қилинған обзорда, 'һазир хитай һөкүмити бу қетимқи олимпик мусабиқисини, әпюн урушидин кейин хитайда пәйда болған миллий зәипликтин буянқи чоң баш көтүрүш дәп көрситиватиду,' дәп баян қилинған.

Уйғурлар гәрчә хитайда иккинчи дәриҗилик пуқра болушқа разидәк көрүнсиму, әмма уларниң яш әвладлири буниңға қарши туриду

Әнглийидә чиқидиған 'малийә вақит гезити' ниң 6 ‏ - авғуст күни елан қилған 'уйғурларниң хитай зомигәрликигә қилған риқабити' дегән обзорида, худди хитай учур вастилири ейтқандәк, қәшқәрдә бир такси шопури билән йәнә бир көктат сатқучидин ибарәт икки уйғур 70 нәпәр хитай сақчисиға һуҗум қилип, 16 ни өлтүрүп, 16 ни яриландурған бир вәқә йүз бәрди.

Буниңдин мәлумки, гәрчә бу райондики уйғурларниң көпинчиси хитай импраторлуқида аз санлиқ милләт дәп атилидиған иккинчи дәриҗилик пуқра болуп турушқа рази болғандәк көрүнсиму, әмма уларниң растчил яш әвладлири бейҗиң һөкүмитиниң мәқсәтлик һалда хитай көчмәнлирини йәрләштүрүш арқилиқ уйғур мәдәнийитини пәйдин - пәй вәйран қилишиға қарши туриду' дәп баян қилинған.

Хитай сақчилири уйғурлар бар җайларда җиддий тәкшүрүш елип беришқа башлиған

Мәркизи агентлиқиниң хәвиридә 'қәшқәрдә сақчиларға қаритилған зораванлиқ һуҗум йүз бәргәндин кейин, хитай сақчилири чиш - тирниқиғичә қораллинип, үрүмчидики 129 кочиниң һәммисидә чарлаш елип беришқа башлиди. Гуаңҗу, шенҗенларда болса, уйғурлар бар җайларда 'геләм шәкиллик' тәкшүрүш елип берип, қолида кимлики йоқ яки ишсиз уйғурларни тутушқа башлиди. Уйғурларни ишқа алған хитайларму сораққа қалди. Тиҗарити бар уйғурларниң иқтисадий зиянға учрашқа башлиғанлиқини, өзлиригә маламәт келиватқанлиқини сәзгән уйғурлар турған җайлиридин кетишкә башлиди' дәп баян қилинған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт