Қәшқәрдики вәқә һәққидә канада мәтбуатидики инкаслар

Олимпиккә 4 күн қалғанда, икки нәпәр уйғур яшниң қәшқәр шәһиридә йүк аптомобили билән, хитай қораллиқ қисим сақчилириға һуҗум қилип, 16 нәпәр сақчини өлтүргәнлики вә 16 нәпирини яриландурғанлиқ вәқәси канада мәтбуатлирида җиддий вәқәләр тәриқисидә хәвәр қилинди.
Мухбиримиз камил турсун хәвири
2008-08-06
Share
Qeshqer-uyg-ayallar-matem-305 4 - Авғуст күнидики һуҗумда өлтүрүлгән 16 хитай қораллиқ сақчи хадимлириниң матәм мурасимға қатнишиватқан уйғур айаллириниң матәм мәйданиға йиғиливатқан көрүнүши. 2000 Ға йеқин уйғурларму матәм мурасимиға қатнашқан болуп, бир нәччә кишиләр AFP мухбириға өзлириниң матәмгә буйруқ билән қатнишиватқанлиқини ейтқан.
AFP Photo
 Канададики әң чоң телевизийә истансиси болған к б к дики хәвәрдә, хитай даирилириниң, бу һуҗумни исламий милитанлар қилғанлиқини илгири сүргәнлики, әмма нопусниң асаслиқ қисмини мусулман уйғурлар тәшкил қилған бу районида, 1950 - йили хитай коммунистлири бу районни өз контроллуқиға алғандин бери наразилиқ вә қаршилиқ һәрикәтлириниң давамлиқ йүз берип турғанлиқи тилға елинди.

Уйғурлар зулумға учримақта

"Дөләт почтиси" гезитидики мақалидә,уйғур райониниң қәшқәр шәһиридә йүз бәргән бу вәқә гуманлиқ террорлуқ вәқәси дәп тәрипләнди вә аһалиниң асаслиқ қисмини уйғурлар тәшкил қилидиған уйғур районида, олимпик һарписида, интайин қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлириниң йолға қоюлғанлиқи,көплигән уйғурниң хитай даирилириниң бу райондики һакимийитигә нарази болуватқанлиқи, болупму уйғурларниң өзлириниң һоқуқ вә диний етиқадлириниң боғулушиға қарши туруватқанлиқи оттуриға қоюлған.

Мақалидә, "көплигән уйғурлар хитай көчмәнлириниң бу районда, үзлүксиз көпийишидин вә өзлириниң иқтисади җәһәттә чәткә қеқиливатқанлиқидин нарази болмақта, хитай даирилири һөкүмәткә нарази болған уйғурларни үч хил күчләр,дәп көздин йоқитишқа урунмақта "дәп әскәртиду. Мақалидә бирқисим уйғурларниң мустәқил шәрқи түркистан дөлити қуруш үчүн издиниватқанлиқи, хитай даирилириниң мустәқиллиқ пишидики бу уйғурларни әлқаидә вә һизбу тәһрир дегәнгә охшаш, хәлқарадики террорчи тәшкилатлар билән бағлашқа урунуватқанлиқи тилға елинған.

Бу һуҗум символлуқ характеригә игә

Бу мақалидә йәнә, хитай даирилириниң бейҗиң олимпик мусабиқисигә асаслиқ тәһдитниң шәрқи түркистан күчлиридин келидиғанлиқини илгири сүрүватқанлиқи, әмма кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң буни уйғурларни бастурушниң баһаниси, дәп қараватқанлиқи тәкитләнгән.

Һәмдә, 4 - авғуст күни, қәшқәрдә йүз бәргән вәқәгә қарита, кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң тәтқиқатчиси ничолас беқуелинниң бу уйғур районида йолға қоюлған, интайин қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлиригә қаритилған инкас вә олимпикниң һарписида, хитай һөкүмитигә берилгән символлуқ түстики һуҗум, дегән сөзлиригә йәр берилгән.

Зулум қаршилиқни кәлтүрүп чиқириду

"Торонтостар" гезитидики билл счилләрниң мақалисидә, уйғур райониниң муавин рәиси көрәш мәхсутниң алдинқи һәптидә, аталмиш 5 "террорлуқ гуруһи" ни йоқатқанлиқи вә
 Матәм мурасимға қатнишиватқан уйғур әскәрләр
4 - Авғуст күнидики һуҗумда өлтүрүлгән 16 хитай қораллиқ сақчи хадимлириниң матәм мурасимға қатнишиватқан уйғур әскәрләр қоллирида матәм лозункиси тутуп турушқан көрүнүш. 2000 Ға йеқин уйғурларму матәм мурасимиға қатнашқан болуп, бир нәччә кишиләр AFP мухбириға өзлириниң матәмгә буйруқ билән қатнишиватқанлиқини ейтқан.
AFP Photo
82 Нәпәр уйғур гумандарни қолға алғанлиқини әскәрткәнлики тилға елинип, уйғурларниң бир қанчә йилдин бери, хитай қораллиқ күчлиригә қаршилиқ көрситип кәлгәнлики вә хитай даирилириниң бу вәқәни чәтәлләрдики террорчи гуруһлар билән бағлашқа тиришиватқанлиқи оттуриға қоюлған.

К т в телевизийисидики муназиридә, сабиқ дипломат, канада брокк университетиниң профессори чарләс буртон, хитай даирилириниң қәшқәрдики вәқәни чәтәлдики террорлуқ тәшкилатлири билән бағлашқа урунуватқанлиқи һәққидә тохтилип: "бу вәқәни террорлуқ тәшкилатлири билән бағлашқа йетәрлик пакит йоқ. Хитай һөкүмитиниң тәбиричә, улар ишләткән қораллар йәрлик усулда ясалған. Бу вәқәни йәнә уйғур районида, мустәқил шәрқи түркистан дөлити қуруш үчүн издиниватқан тәшкилат - гуруһлар билән бағлашқиму йетәрлик пакит йоқ. Муһим болғини, уйғур районидики уйғурлар хитай һөкүмитидин нарази, болупму хитай һөкүмитиниң қаттиқ қол сияситидин шундақла у йәрдики хитай көчмәнлиридин интайин нарази болмақта. Мана бу мәсилиниң түгүнидур," дәйду.

Уйғурлар хәлқара қанунлар билән қоғдилиши керәк

Чарләс буртон сөзидә хитай даирилириниң уйғурларға өз тәқдирини өзи бәлгиләш һоқуқини бериши керәклики һәққидә тохтилип: " уйғурлар, тибәтликләр вә фалунгуңчилар бейҗиң даирилириниң һөкүмранлиқидин нарази болмақта. Хитай даирилири уйғурларға өз тәқдирини өзи бәлгиләш һоқуқи вә мәдәнийәт,дин вә өз тиллирини қоғдаш һоқуқлирини бәргини йоқ. Бу һоқуқлар хәлқара қанунлар буйичә берилиши керәк," деди. У сөзидә, олимпик һарписидики қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири астида, интайин мувәппәқийәтлик елип берилған террорлуқ һуҗумидин өзиниң һәйран қалғанлиқини тәкитләп өтти.

"Сун медия" гуруһиға аит гезитләрдә болса,олимпик мусабиқисигә 4 күн қалғанда йүз бәргән бу вәқәниң, уйғурларниң бейҗиң олимпик мусабиқисигә болған наразилиқиниң бишарити икәнлики,түркий тилда сөзлишидиған уйғурларниң, хитай коммунист һакимийитиниң контроллуқиға өткинигә 60 йил болғанлиқи вә 90 - йиллардин кейин, уйғурларда хитайниң һөкүмранлиқиға қарши наразилиқлириниң күчәйгәнлики баян қилиниду.

"Глобә анд маил" гезитиниң бейҗиңда турушлуқ мухбири, геоффрей йоркниң мақалисидә болса, хитай даирилириниң уйғурларниң һоқуқлирини чәткә қеқиш вә уларни бастуруш һәрикәтлириниң күчийиши билән, уйғурларниң пассип қаршилиқтин, ашкара қораллиқ қаршилишишқа өткәнлики, террорчи қалпиқиниң мәдәнийәт вә сияси җәһәттә өз тәқдирини өзи бәлгиләш һоқуқлирини тәләп қилған, һәр қандақ уйғур вә тибәтликкә берилидиған хас намға айланғанлиқи баян қилиниду. У мақалисидә хитай даирилириниң, йеқинқи бир икки йилдин бери, һәр хил баһанә ‏ - сәвәбләр билән көплигән уйғурни етип ташлиғанлиқини алаһидә әскәртип өтиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт