Qeshqerde qayta bash kötürgen saqal - burut majirasi

Uyghur tor betliride hökümetning qeshqerdiki ishchi - xizmetchilerni saqal - burutsizlashturush siyasitige qarshi chuqanlar bügün'giche dawam qilmaqta.
Muxbirimiz ekrem
2009-02-20
Share
Uyghur-boway-bazar-305 Bu, uyghur élining melum shehirining kochilirining biridiki uyghurlarning hayatidin bir körünüsh bolup, süret, yolda kétip barghan bir saqalliq uyghur boway we bazardin bir körünüsh.
RFA Photo

7 - Féwral küni qeshqer shehiridiki barliq mekteplerde sheherlik hökümetning jiddiy uqturushi oqup ötülgen bolup, uqturushta bu mewsümlük oqutushtin bashlap kimde ‏ - kim saqal - burut qoysa xizmettin toxtitilidighanliqi, ders ötüsh salahiyiti bikar qilinidighanliqi, hetta oqutquchilar sépidin heydep chiqirilidighanliqi élan qilin'ghan idi.

Sheherlik hökümetning permani Uyghur tor betliride keskin bes - munazirige sewebchi bolghan "qeshqer shehiride burut qoyghan dölet kadirliri birdek xizmettin toxtitilidu" namliq xewerge asaslan'ghanda, xitay hökümitining qeshqerde Uyghur hökümet xadimliri we oqutquchilarni saqal - burutsizlashturush siyasiti yolgha qoyulghili 10 yildin ashqan.
Yillardin buyan saqal - burut qoyghanlarni tenqidlesh, jerimane qoyush, xizmettin toxtitish tedbirliri yürgüzülüp kelgen bolsimu, hazirghiche emeliyleshmigen.

Bu qétim qeshqer sheherlik hökümet mexsus perman chüshürüp, bu mesilini siyasiy mesile derijisige kötürüp hel qilishqa bashlighan. Xewerdin melum bolushiche, Uyghur ziyaliyliri we oqutquchilar xitay hökümitining bu bésimigha qarshi türlük shekilde naraziliqlar bildürüp kelgen. Beziliri hetta oqutquchiliqtin waz kechken. Köp qisim kishiler öz naraziliqlirini Uyghurche tor betlerde élan qilghan.

Saqal - burut heqqidiki itirazlar

Uyghur tor betliride bu xususta élan qilin'ghan itirazlarda shundaq déyilgen: "markisning shunche bombur saqili kommunizm telimatini yaritishqa putlashmaptiken, emdilikte Uyghur oqutquchilar qoyuwalghan saqal - burutning siyasetke, islahatqa putlashqini némisi!? buni éniqla milliy kemsitish siyasiti, dep chüshinishke bolidu. Eger wang léchüenning milliti saqal - burutluq millet bolghan bolsa, saqal - burutsiz Uyghurlar ishtin qoghlinidu yaki ma'ash alalmaydu, dégen siyasetni chiqarghan bolar idi. Saqal - burutning putlishiwatqan yéri bashqa héch yer emes, shunche uzun yillar xitaylarning qolida yashighan Uyghurlarning bügün'giche xitaygha aylanmighanliqi yaki ulargha oxshimighanliqidin ibaret!"

Uyghur tor betliride bu heqte inkaslar nahayiti köp. Beziler: "mehmud qeshqiri we yüsüp xas hajiplarning saqal - buruti, ularning dunyada tengdishi yoq büyük alimgha aylinishigha qilche tesir yetküzelmigen. Bizning burutimiz derske putlishamdiken" dése, beziler "merdane Uyghur yashliri hélihem chirayliq burut qoyushtek en'ene bilen jahan güzellik sehniside chénip qalghini yoq, belki ular bashqilarning hewisini keltürmekte. Éhtimal , beziler qoyay dése qamlishidighan buruti bolmighachqa, burut qoymay 'sidam yüz' buluwélishqandu" dep tene qilishqan. Yene beziler bolsa, "biz saqal - burutni jahan'gir döletlerdin import qilmiduq. Saqal - burut térrorluq qorali emes. Saqal - burut üch xil küchlerning bayriqimu emes" déyishken.

"Wang léchüen bilen nur bekrining saqal - burut toghriliq söhbiti"

8 - Féwral küni melum bir tor bétide "wang léchüen bilen nur bekrining saqal - burut toghriliq söhbiti" namliq yazma élan qilinip uzun ötmey öchürüwétilgen. Uningda shundaq jümliler orun alghan: "saqal - burut qoyush Uyghurlarning nechche ming yilliq en'enisi. Saqal - burut ‏ - Uyghur dégen bu millet bilen bille törelgen. Bedinimizning bir terkibi. Uni qandaq bir terep qilish özimizning hoquqi. Biz emdi özimizning saqal - burutighimu ige bolalmamduq? allah bergen bu hoquqtin bizni némishqa mehrum qilidiken? hökümetning nerige putlishiptu? xizmetning nerige putlishiptu? tereqqiyatning nerige putlishiptu?... "

Xewerlerdin melum bolushiche, 7 - féwraldin bashlap qeshqerde siniplargha chaplan'ghan markis bilen én'gilizning saqal - burutluq süretlirimu birdek éliwétilgen. Heyran qalarliqi shuki, hetta qeshqerde Uyghurlar teripidin ishlepchiqirilghan mehmut qeshqeri, yüsüp xas hajiplarning resimi chüshürülgen adettiki depterler birdek halda "diniy tüs alghan depter" dep musadire qilin'ghan. "4 - Awghust semen yoli weqesi" din kéyin, qeshqerde kusilashturush siyasiti téximu kücheygen.   


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.