Хитайниң уйғур қизлирини хитай өлкилиригә ишләмчиликкә йөткәш сиясити йәнила күчәйтилмәктә

Хитай даирилири намрат уйғур йеза ешинча күчлирини йөткәп ишқа орунлаштуруш сияситини 2003 - йилидин буян йүргүзүп кәлмәктә. 2006 - Йилидин башлап хитай һөкүмити һәр йили уйғур елиниң җәнубий районлирини асас қилип йөткәп ишқа орунлаштурулидиғанлар санини бир милйон икки йүз миңға йәткүзүп кәлди.
Мухбиримиз гүлчеһрә хәвири
2008-08-20
Share

 Уйғур қизлириниң хитай һөкүмитиниң пилани буйичә түркүмләп хитай өлкилиригә ишләмчиликкә йөткиливатқанлиқи, уйғурларда зор ғулғула қозғиған муназирә темилириниң бири болуп кәлмәктә. Хитай даирилири мәзкур сияситини уйғур деһқанларни бай қилиш, сапасини өстүрүш сиясити дәп тәшвиқ қиливатқан болсиму, әмма бу қизларниң хитай өлкилиридә учриған тәқдир ‏ - қисмәтлири хитайниң мәзкур сияситиниң әслини ашкарилимақта.

Уйғур қизлириниң хитайға ишләмчиликкә әвәтилиши - хитайниң сиясити

Хитай һөкүмити уйғур йеза ешинча әмгәк күчлирини йөткәп ишқа орунлаштуруш сияситини оттуриға қоюп әмәлийләштүрүватқиниға бәш йил болди, мушу пилан билән һәр йили уйғур елиниң йеза, наһийилиридин ишқа орунлишиш баһанисидә йөткәлгәнләр бир милйон икки йүз миң адәм ‏ - қетимдин ешип барди,уйғур елидики мәзкур хизмәткә мәсул хитай даирилириниң2007 - йил ахири елан қилишичә,2007 - йил 11 - айғичә уйғур елидин йөткәлгән әмгәк күчлири бир милйон икки йүз миң адәм ‏ - қетимдин ашқан болуп, буниң 560миңи қәшқәр дияридин икән.

2007 - Йилиниң өзидә уйғур елидин 4000 нәпәр ишләмчи хитай өлкилиригә бивастә йөткәлгән болуп, 2003 - йилидин буян хитай өлкилиридики завут ‏ - карханиларға йөткилип барған әмгәк күчлири икки йүз миң адәмгә йәткән. Булар асасән қәшқәр, хотән, ақсу һәмдә қизилсу йезилиридин йөткәп кетилгән болуп асасий салмиқини 18яштин 25 яшқичә болған той қилмиған уйғур қизлири игиләйду.

Бу сиясәт уйғур қизлириниң тәқдирини қандақ өзгәртиду?

Хитай даирилири мәзкур сиясәтни йүргүзүшкә башлиған тартип һазирға қәдәр, бир тәрәптин мәзкур сиясәтни изчил һалда кеңәйтип давамлаштурмақта. Шундақла алдин бәлгиләнгән санға йәткүзүш үчүн дәсләп ихтияри, кейин мәхсус сиясий вәзипә сүпитидә, ахирида һәтта мәҗбурлаш вастилири билән қолланди.Бу сиясәтни әмәлийләштүрүш үчүн йәрлик даириләр һәтта бир аилидин бирни йөткәш, һәр йили бирни йөткәш дегәндәк йәрлик сиясәтләрни бекитип мәҗбури әмәлиләштүргән болса йәнә бир тәрәптин хитай өлкилиригә ишләмчиликкә беришниң уйғурларниң киримини өстүрүпла қалмай уларниң һәр тәрәптики сапасиниң өсүшигә, тәқдириниң өзгиришигә түрткә болидиғанлиқини тәшвиқ қилип кәлди.

Тәңритағ тори 19 - авғусттики пән - маарип хәвәрлиридиму уйғур деһқан қизлириниң хитай өлкилиригә ишләмчиликкә әвәтилишиниң уларниң сапасиниң өсүшидә түрткилик рол ойниғанлиқи һәққидә тәшвиқат хәвири елан қилди.

Мәзкур хәвәрдә қәшқәр йеңи шәһәр наһийисидин болған 19 яшлиқ уйғур қизи айгүлниң, үч йил бурун тийәнҗиндики мәлум аяқ завутиға ишләмчи болуп бериши билән һәр айда икки миң йүән маашлиқ болуп пүтүн аилисиниң иқтисади киримини ашурғанлиқи, хитай тили вә башқа җәһәттә мәдәнийәт кәспи сапалириниң юқири көтүрүлүп пүтүн наһийисидики қизларниң һәвәс қилиш обйекти болуп қалғанлиқи йезилған.

Хәвәрдә тәкитлинишичә, хитай һөкүмитиниң уйғур елиниң җәнубидики намрат уйғур йезилириға қаратқан бу хил йөткәп ишқа омумлаштуруштин ибарәт сиясити уларниң омумий сапасини юқири көтүрүштә үнүмлүк рол ойнимақта икән.

Әмма хитай һөкүмитиниң бу тәшвиқ баянлириниң дәл әксичә бир айдин буян уйғурчә барлиқ тор бәтләрдә " ичкиридики уйғур паһишә қизниң кәчүрмиши" намлиқ мақалә әң қиззиқ мулаһизә давамлишиватқан муназирә темиси болуп қалди.

Ишләмчиликкә берип хитайда паһишигә айланған қиз

Уйғурларда күчлүк муназирә инкасларни қозғиған бу мақалида әнә шу хитайниң хитай өлкилиригә ишләмчи йөткәш сиясити билән қәшқәрниң бәш керәм наһийиси бойла йезисидин "һәрбир аилидин бирни йөткәш" шәртигә тоғра келип қелип, бир түркүм қизлар билән хитайниң шәндуң өлкисидики бир тиккүчилик завутиға әвәтилгән бир уйғур қизниң хитай өлкисидики қисмәтлири йезилған.

Мақалә аптори шәндуңға барғандин кейинки һекайисини баян қилип, завут башлиқиниң өзини башқа хитайларға җинсий қул орнида сатқанлиқини, басқунчилиққа учриғандин кейин пак иппитидин, барлиқ үмид арзулиридин айрилған, хитай өлкисидә бирму яр йөлики болмиған садда бу деһқан қизиниң, нә қануний еңи нә өзини қоғдаш еңи болмиғанлиқи, туюқсиз кәлгән зәрбидин чүшкүнләшкәнлики сәвәблик завут башлиқиниң пилани һәмдә орунлаштуруши билән қәдәмму қәдәм паһишилик йолиға маңғанлиқини язиду. У мақалида йәнә бу 8 хил қисмәткә қалған пәқәт өзи ялғузла әмәслики тәкитлигән болуп, " икки үч күндә маңа давамлиқ башлиқниң тонуштуруши билән херидар келип турди, улар бирдинму келип бақти, икки үчи бирликтә келип мени елип чиқип кәткәнләрму болди, билсәңлар наһайити азаблиқ иди, әлвәттә бундақ иш қиливатқан пәқәт мән бирла қиз әмәс идим. Бир мунчә қизлар һәммиси өзиму билмигән һалда бу йолға кирип қалди, биз күндүзи қулдәк ишлисәк, кечиси херидар күттуқ"... Дәп язиду.

 Бу қиз йәнә өзиниң бир хитайниң қолидин йәнә бириниң қолиға бир шәһәрдин йәнә бир шәһәргә, паһишәханилардин йәнә мәйханиларға һәмраһлиққа, паһишиликкә сетилғанлиқини вә қанчилик дәриҗидә азаблиниватқанлиқини, хитай өлкилиригә алдинип кәлгәнликигә қанчилик пушман қиливатқанлиқи һәм өкүнидиғанлиқини тәсвирләйду.

".... Һәргиз ичкиригә келип қалмаң"

Вә ахирида йәнә сәргүзәштилирини йезиштики мәқситини ипадиләп " ахирида мән уйғур дияридики барлиқ уйғур қизлириға шуни тәвсийә қилимәнки, һәргиз ичкиригә иш изләп кәлмәк, әгәр паһишә болған тәқдирдиму ичкиригә кәлмәк бу йәрдики херидарлар паһишиләрни адәм қатарида көрмәйду, һәр хил усулларда сизни қийнайду. Мәйли қандақла сәвәб билән болсун һәргиз ичкиригә келип қалмаң" дәп әндишилик өтүниду.

Мәзкур мақалә уйғур тор бәтлиридә хитай өлкилиригә ишләмчиликкә әвәтиш сияситиниң рәзил бир тәдбир икәнлики, бу йолниң садда деһқанлар ойлиғандәк аилә кирими ашуридиған вә яки тәшвиқаттикидәк һаллиқ сәвийигә йетип сапаси өрләйдиған йол болмастин уйғурларни набут қилидиған, мәңгүлүк хорлуқ һәм азабқа дучар қилидиған туюқ йол икәнлики һәққидә сигнал икәнлики тәһлил қилинмақта.

Йәнә бәзиләр, бу қизниң кәчүрмишлирини, хитай өлкилиридин қайтип кәлгән бәзи қизларниң өзини өлтүрүвелиш сириниң йешилмиси сүпитидә мулаһизә қилған.

Мәзкур мақалиниң аптори шундақла баш персонаж билән алақилишишқа тиришқан болсақму униң салаһийитини ениқлаш имканийити болмиди.

Тәнқид һәм наразилиқлар ичидә давамлишиватқан сиясәт

Әмма хитай өлкилиригә һәмдә уйғур елигә қаратқан зиярәтлиримиздин шундақла уйғурлардин кәлгән инкаслардин мушуниңға охшаш хитай өлкилиригә ишләмчиликкә барған уйғур қизлириниң инсаний һәқ һоқуқлириниң дәпсәндә болуватқанлиқи, уларниң мәнпәәтлириниң қоғдалмайватқанлиқи һәққидә мәлуматларға игә болуп турмақтимиз.

Дәрвәқә уйғур елиниң бәзи җайлирида хитайниң уйғур қизлирини хитай өлкилиригә йөткәш сияситигә қарши инкаслар һәтта кучада наразилиқ намайишлириму болуп өткән иди.

Чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири шундақла хәлқарадики бирқисим инсан һәқлирини қоғдаш тәшкилатлири һәмдә америка вә яврупа парламентидики бир қисим әрбаблар хитайни мәзкур сиясәт арқилиқ уйғурлар үстидин етник қирғинчилиқ елип бармақта дәп әйиблимәктә.

Һалбуки хитай һөкүмитиниң йеза ешинча әмгәк күчлирини хитай өлкилиригә йөткәш сиясити давамлашмақта,хитай һөкүмитиниң пиланида 2010 йилиға барғанда уйғур йезилиридин йөткәп ишқа орунлаштурулидиғанлар бир милйон бәш йүз миң адәм қетимға йәткүзүлмәкчи. Уйғур йезилиридин түркүмләп уйғур қизлири натонуш хитай өлкилиригә йолға селинмақта.

Бу уйғур қизлириниң йәнә қандақ тәқдир қисмәтләргә учриши уйғурлар үчүн тәшвишлик соаллар пәйда қилиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт