Хитай уйғур ели маарипини хитайчилаштуруш қәдимни тезләтмәктә

Уйғур аптоном районлуқ маарип назарити йеқинда "иҗтимаий пән кәсиплири бойичә алий мәктәпкә қобул қилинидиған оқуғучилар санини көпәйтиш" тәдбирини елан қилди. Мәлум болушичә бу тәбирләр, хитай һөкүмитиниң уйғур маарипини пүтүнләй хитайчилаштуруш қәдәмни тезлитиватқанлиқидин дерәк беридикән.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2010-09-23
Share
Xoten-qosh-til-mek-maw-305 Уйғур елиниң хотән вилайитидики мәлум бир қош - тил мәктипиниң оқуғучилири.
AFP Photo

Уйғур елиниң маарип тор бәтлиридин ашкарилинишичә, йеқинда уйғур аптоном райони "қош тил" оқутуши бойичә муһакимә йиғини ачқан. Йиғинда хитай һөкүмитиниң 2010 - йилида уйғур елидә "қош тил маарипи" ға қарита йүргүзгән сиясәтлири вә буниң иҗра қилиниш әһваллири оттуриға қоюлған.

Бу һәқтә "маарип тори"да елан қилинған хәвәрдин ашкарилинишичә, хитай һөкүмити йиллардин буян елип бериватқан "қош тиллиқ маарип сиясити" ни қәдәмму - қәдәм күчәйткән. Униңдин башқа бу йил йәнә, җәнубтики үч вилайәт бир областта толуқ оттура синиплири һәмдә кәспий толуқ уттура синиплириниң "қош тил" оқутушини күчәйтиш, қош тиллиқ йәсли маарипини зор күч билән раваҗландуруш.

Шинҗаң ичидики педагогика кәспи мәктәплиригә 6000 нәпәр оқуғучи қобул қилиш, болупму иҗтимаий пән кәсиплири бойичә "қош тил" оқутқучилирини тәрбийиләш, җәнубтики мәктәпләрдә хитай синипида оқуватқан уйғур оқуғучиларға "қош тил" синиплиридики оқуғучилар үчүн түзүлгән тил әдәбият дәрсликини һәптидә иккидин үч саәткичә өтүшни әмәлийләштүрүшкә охшаш, бу йил, қош тиллиқ маарипиниң болупму җәнубий уйғур елидә тез һәм мукәммәл әмәлийлишишини илгири сүрүштә қоллинидиған зөрүр қарар һәм сиясәтләрни йолға қойған.

Уйғур ели маарип саһәсидә йәсли маарипини қош тиллиқлаштуруш билән тәң, маарип саһәсидә милләтләр иттипақлиқи тәрбийисини мәхсус зөрүр дәрсликкә киргүзүш бу йилқи қош тиллиқ маарип сияситиниң икки муһим муһим нуқтиси болған.

Йиғинда оттуриға қоюлған йәнә муһим қарар, 2012 - йилидин башлап уйғур елидики "қош тил синиплири" ға иҗтимаий пән кәспидә оқуйдиған оқуғучиларни көпәйтиш вә йәнә уйғур ели ичи вә хитай өлкилиридики хитайчә синипта оқуйдиған аз санлиқ милләт балилириниң санини көпәйтишкә даир қарарлар болуп, бу қарарлар хитайниң 2012 - йилиға барғанда уйғур ели маарипини пүтүнләй қош тиллиқлаштуруш пиланиниң әмәлийлишишидики зөрүр һәм асаслиқ қәдәм дәп тәкитләнгән.

Мәлум болушичә, хитай һөкүмитиниң 10 йил мабәйнидә елип бериватқан "қош тиллиқ маарип сиясити" тәсиридә, нөвәттә уйғур елиниң маарипи асасән пүтүнләй хитайчилишиш вәзийитигә берип қалған.

Уйғур елидики мәлум алий мәктәпниң исмини ашкарилашни халимиған бир чәт тил оқутқучиси, нөвәттә һәтта уйғур маарипидики иҗтимаий пән кәсиплириниң оқутушиму пүтүнләй хитайчилаштурулушқа мәҗбур болуватқанлиқини билдүрди.

Дуня уйғур қурултийи тәтқиқат мәркизиниң мудири үмид агаһи әпәнди, хитай һөкүмити нөвәттә қоллиниватқан қош тиллиқ маарип тәдбирлириниң уйғурларға елип келиватқан тәсирлири һәққидә өз әндишисини вә наразилиқни ипадилиди.

Хитай һөкүмити уйғурларға қарита елип бериватқан қош тиллиқ маарип сиясити, уйғур паалийәтчилири, бир қисим уйғур зиялийлири тәрипидин "хитайниң қош тиллиқ маарип сиясити, әмәлийәттә уйғур миллитиниң тил - мәдәнийитини йоқитишни вә уйғур әвладлирини ассимилятсийә қилишни мәқсәт қилған" дәп күчлүк тәнқидкә учриғандин башқа, хәлқарадики қош тил маарип тәтқиқатчилири тәрипидинму "хитай һөкүмити қоллиниватқан қош тиллиқ маарип сиясити пәқәт хитай тилидин ибарәт бир тилни асас қилған шәкли өзгәргән илмий болмиған маарип тәдбири" дәп тәнқидләнмәктә.

Йеқинда уйғур алими әркин сидиқ әпәнди елан қилған "хәлқарадики қош тиллиқ маарип мутәхәссислириниң тәвсийилири" намлиқ мақалидә оттуриға қоюлушичә, хәлқарада қоллиниливатқан "қош тиллиқ" маарипниң шәртлири "йәрлик милләт балилириға 7 - синиптин илгири өз ана тилидин башқа тилда дәрс беришкә болмайду. Шундақла һөкүмран милләтниң тилида дәрс беридиған оқутқучиларниң һәммиси мукәммәл қош тиллиқ яки көп тиллиқ болуш керәк..." Вәһаказалар.

Һалбуки, һазирғичә мәлум болғинидәк, уйғур елидә хитай һөкүмити елип бериватқан "қош тиллиқ маарип" тәдбирлириниң һәммиси бу шәртләргә пүтүнләй мас кәлмәйла қалмай, бәлки йәнә уйғурларға йәсли маарипидин тартип хитай тилида дәрс өтүш, пәқәтла уйғур тили билмәйдиған хитай оқутқучиларни уйғур оқуғучиларға пүтүнләй хитай тилида дәрс өткүзүшкә охшаш әксичә тәдбирләр билән йолға қоюлмақта.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.