Қурбан һейт уйғурларниң миллий байрам күни

Қурбан һейт уйғурларниң диний вә миллий байрам күни болуп, бу күндә чоң - кичик һәммә хошаллиққа чөмиду, узун вақитлардин бири һәр хил сәвәбләр түпәйли көришәлмигәнләр, издишәлмигәнләр вә арида рәнҗиш йүз берип бир - биригә қарашмайдиғанлар бу мубарәк байрамниң шарапити билән бир - бири билән қучақлишип көрүшүп, хушаллиқлирини биргә тәнтәнә қилишип яйрайду.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти хәвири
2008-12-08
Share
Heyt-Namazdin-keyin-305.jpg Сүрәт, 2008 - йили 8 - авғуст күни, һейтгаһ мәсчити мәйданидики җүмә намизидин тарқиған уйғур җамаитидин бир көрүнүш.
AFP Photo

Бир йил ичидә мусулманлар үчүн икки һейт болуп, бири роза һейти, йәнә бири қурбан һейтидур. Һәр икки һейтта икки рәкәт һейт намизи оқуш ваҗибтур. Сәуди әрәбистаниниң мәккә мукәррәм шәһридә турушлуқ яш алим абдулетип һаҗим бу һәқтики сөһбитимизни қобул қилған иди.

Абдулетип һаҗим билән сөһбәт

Абдулетип қурбан һейт һәққидә тохтилип мундақ диди: "қурбан һейтта қурбанлиқ қилиш һәм саваблиқ һәм есил әнәнә болуп, уйғурлар миң йилдин артуқ вақиттин бири бу гүзәл диний вә миллий әнәнини җари қилдуруп кәлмәктә. Қурбанлиқ қилиш вақти, һейтниң биринчи күни әтигәндин башлинип үчинчи күни намаз әсирниң вақтиғичә давам қилиду. Қурбанлиқ қилидиған маллар: қой, өчкә, кала вә төгә қатарлиқ һайванлар болуп, қойдин алтә айлиқтин чоң болғини, өчкидин бир яшқа киргини, калидин икки яшқа киргини, төгидин бәш яшқа киргини қобул қилиниду. Қурбанлиқта бир қой яки бир өчкә бир адәм үчүн купайә қилиду. Бир кала яки бир төгә йәттә адәм үчүн купайә қилиду."

Уйғурларниң қурбан һейт күнлиридики есил әнәнилири

Абдулетип һаҗим уйғурларниң һейт - айәм күнлиридики есил әнәнилири һәққидә тохтилип мундақ диди: "уйғурлар һейт күнлиридә һәр бир мәһәллә әзалири бирдин җамаәт болған һалда, мәһәллидики пүтүн аилини бир - бирләп зиярәт қилип чиқиду, җамаәт һәр бир өйгә киргәндә, имам ахунум дуаға қол көтүриду, җамаәтму бирликтә дуаға қол көтирип, саһибханниң пүтүн аилә әзалири үчүн дуа қилиду. Андин дастиханға еғиз тегиду, қурбанлиқ гөшкә алаһидә еғиз тегиду вә униңдин кичик - кичик парчилап пүтүн җамаәткә тарқитилиду вә һәммиси еғиз тегиду. Буни уйғурлар һейтлаш дәп атайду. Һейт күнлириниң әң чоң хушаллиқи йәнила балилар үчүн болиду. Һейт күнлири чоңлар кичикләргә һейтлиқ бериду, балилар маддий қиммити чоң болмисиму, чоңқур сөйгү вә әң чоң хошаллиқ үчүн рәмзә қилинған бу һейтлиқтин бәхткә толиду вә йилниң һәммиси һейт болса икән дейишип хошаллиққа чөмиду. Уйғурлар йәнә һейт күнлиридә баштин аяғ йеңи кийим кийишни саваблиқ иш қатаридин саниғанлиқтин, пүтүн аилә әзалири йеңи, пакиз, есил вә чирайлиқ кийинишкә зор әһмийәт бериду. Шундақла җәмийәттики йетим - йесирларниң, кәмбәғәлләрниң, яшинип қалғанларниң, кесәлләрниң хушаллиқи үчүн қолидин кәлгән яхшилиқларни қилиду. Һейт - айәм күнлиридә уларни йоқлайду, һейтлиқ пуллири тарқитиду, ярдәм қилиду, бешини силайду. Шундақ қилип һейтниң хошаллиқини һәммә биргә тәнтәнә қилиду."

Қурбанлиқниң гөшини тәқсим қилиш усули

Абдулетип һаҗимниң ейтишичә, уйғурларниң қурбан һейттики есил әнәнилиридин йәнә бири шуки, уйғурлар қурбан һейт күнидә бирәр мални кесип қурбанлиқ қилиш ишиға наһайити зор әһмийәт бериду, қурбанлиқ қилишни аилидики чоң хошаллиқ дәп билиду. Шуңа мални кесидиған вақитта аилә әзалириниң һәммиси, хусусән балилар һәр бири қойниң бир тәрипидин тутуп туриду.

Уйғурлар қурбанлиқниң гөшини үчкә бөлүп, бир үлүшини пеқирларға тарқитип бериду, йәнә бир үлүшини меһман үчүн һазирлайду, йәнә бир үлүшини өзлири йейиш үчүн айрийду. Бу гүзәл әнәнә сайисида кәмбәғәлләр, уруқ - туғқанлар вә хошнилар һәммиси қурбанлиқтин несивидар болиду вә хошаллиққа иштирак қилиду.

 

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт