Японийидики ядро радиатсийиси хитай қатарлиқ дөләтләрни ядро қурулушини қайта ойлинишқа мәҗбур қилди

Бу қетим японийидә йүз бәргән қаттиқ йәр тәврәш һәм деңиз шавқуни тәсиридин ядро електр истансилиридин атом радиатсийиси тарқилиш һадисиси йүз бәрди.
Мухбиримиз меһрибан
2011.03.21
yaponiye-riaktip-fukushima-dai-ichi-305.jpg Японийә фукушима дай-ичидики ядро енергийә електр завутидин чиқиватқан ис-түтәк. 2011-Йили 21-март
AFP

Бу хил әһвал дунядики ядро енергийисидин пайдилиниватқан дөләтләрни әндишигә салди. Хитай һөкүмитиму хитайда қурулуватқан ядро енергийиси қурулушлирида қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири елиш керәкликини тәкитлиди. японийидики йәр тәврәш районидин зияритимизни қобул қилған сиясийон кһәрәид кһувисгалт әпәнди японийидә йүз бәргән атом радиатсийиси һадисиси һәққидә өз қарашлирини баян қилди.

Японийидә йүз бәргән атом радиатсийиси тарқилиш һадисисидин кейин, хитай әмәлдарлири хитайда қурулуватқан атом енергийиси қурулушлирида қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири алидиғанлиқини билдүрди.

Америка авази радиосиниң 21-март күнидики хәвиридә баян қилинишичә, хитай  һөкүмити, нәччә вақиттин буян қурулуш сүритини тезлитиш тәләп қилиниватқан атом енергийиси електр истансилири қурулушида җиддий бихәтәрлик тәдбирлири елишни тәләп қилған.

Хитайда атом енергийисидин пайдилиниш тәклипи 11-бәш йиллиқ пилан мәзгилидә оттуриға қоюлған болуп, бу бирнәччә йилдин буян хитайниң җеҗяң өлкиси қатарлиқ бирнәччә җайда атом енергийиси електр истансилири қурулушлири елип бериливатқан иди. Хәвәрдә дейилишичә, хитай һөкүмити 11-бәш йиллиқ пилан мәзгилидә хитайда қурулуватқан атом енергийиси електр истансилири қурулушини тезлитишни тәләп қилған. Әмма 12-бәш йиллиқ пилан мәзгилидә японийидә йүз бәргән атом радиатсийиси һадисиси сәвәбидин хитайдики атом енергийиси қурулушлирида бихәтәрликни алдинқи шәрт қилиш тәкитләнгән.

nuclear-fuqing-xitay-fujian-385.jpg
Хитай фуҗяндики қурулуш басқучида туруватқан фучиң ядро електр завути. 2010-Йили 31-өктәбир.
AFP
11-Март күни японийидә йәр тәвригән җайлар пайтәхт токйониң шәрқий шимал қисмидики фукушима, иватә, мияги наһийилирини мәркәз қилған болуп, бу йәрләрдә чәтәлликләрму бирқәдәр көп икән. Ички моңғул хәлқ партийисиниң баш катипи кһәрәид кһувисгалт әпәндиму йәр тәврәш мәркәзлириниң бири болған иватә наһийисидә олтурақлашқан. Кһәрәид кһувисгалт әпәнди зияритимизни қобул қилип, бу қетимқи йәр тәврәш һәм сунами һадиси шундақла атом енергийиси електр истансилиридики радиатсийә һадисиси қатарлиқлар һәққидә тохталди.

Кһәрәид кһувисгалт әпәндиниң билдүрүшичә, у йәр тәврәш мәркәзлириниң бири болған иватә наһийисидә болуп, униң қаришичә, гәрчә бу қетим йүз бәргән қаттиқ йәр тәврәш һәм деңиз ташқини нурғун адәмниң җениға замин болған болсиму, әмма хәлқни әң әнсиритиватқини йәнила ядро електр истансисидин тарқалған радиатсийә һадисисиниң бундин кейинки тәсиридин әнсирәш икән.

Кһәрәид кһувисгалт әпәнди кишиләрниң илгири атом енергийисидин бәһримән болған чағдики раһәт туйғуси билән нөвәттә атом радиатсийисиниң зийинидин әнсирәш һессиятини селиштуруп мундақ деди:
“японийидә електр енергийиси асасән ядро енергийисидин келиду. Илгири тинчлиқ мәзгилидә кишиләр буниң қулайлиқ тәрипинила көздә тутқини үчүн, униң инсанийәткә елип келидиған зийини һәққидә анчә ойлашмиғандәк қилатти. Әмма, һазир кишиләр атом енергийисидин пайдилиниш билән биллә атом радиатсийисиниң инсанийәткә елип келидиған зийини һәққидә қайта ойлинишқа башлиди. Һазир японийила әмәс, бәлки хитай һәм башқа нурғунлиған дөләтләр атом радиатсийисиниң инсанийәткә елип келидиған зиянлиридин әнсиримәктә. Моңғулийә җумһурийити әсли бу айда явропадики германийә қатарлиқ дөләтләр билән моңғулийидә йеқинқи йилларда атом енергийисидин пайдилиниш һәққидә музакирә қилмақчи иди, әмма һазир буниңға қаршилиқ күчийиватиду. Бүгүн фәйсбоктиму ядро енергийисидин пайдилинишқа қарши туридиған бир гуруппа қурулди.”

Материяллардин мәлум болушичә, һазир хитайда 13 җайда атом енергийә нуқтиси болуп, қурулуш елип бериливатқанлиридин йәнә 20 нәччиси бар икән. Хитайниң ички өлкилиридә су қис болғини үчүн, хитай һөкүмити атом радиатсийиси һадисиси йүз бәргинидә атом қазинини совутушқа керәклик суни деңиздин елишниң асанлиқини нәзәрдә тутуп, 12-бәш йиллиқ мәзгилидә хитайниң шәрқий деңиз бойи районлиридики өлкилиридә атом енергийисидин пайдилинидиған електр истансилирини көпәйтишни тәшәббус қилған иди.

Хитай вәзийитини көзәткүчиләрниң қаришичә, японийидә йүз бәргән атом радиатсийиси һадисисиниң хитайни бу қәдәр әнсиритишидики асаслиқ сәвәб, йәнила хитайниң техника җәһәттин японийидин хелила төвән туридиғанлиқини етирап қилғанлиқи сәвәбидин икән. Уларниң қаришичә, әгәр хитайдики атом енергийиси нуқтилирида һадисә көрүлсә, хитайда йүз беридиған апәт дәриҗиси японийидикидин нәччә һәссә еғир болуши мөлчәрләнмәктә икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.